Ψυχολογία

Στο «κόκκινο» η μοναξιά - Οι ψυχολογικές επιπτώσεις του κορωνοϊού

Οι επιπτώσεις του «μένουμε σπίτι» και του κορωνοϊού στην ψυχολογία

Έντονες είναι οι ψυχολογικές επιπτώσεις από τα μέτρα που έχει λάβει τόσο η χώρα μας όσο και άλλες χώρες του εξωτερικού για τη μη εξάπλωση του κορωνοϊού.

Στο πλαίσιο αυτό, η απολύτως επιβεβλημένη απομόνωση στο σπίτι, ο περιορισμός των κοινωνικών επαφών και η τήρηση μέτρων υγιεινής είναι ικανά να δημιουργήσουν ψυχολογικές παρενέργειες σε πολλούς ανθρώπους. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η απόκτηση ψυχαναγκαστικής συμπεριφοράς από το πλύσιμο των χεριών.

Οι επιστήμονες έχουν δείξει εδώ και καιρό ότι η κοινωνική απομόνωση και η μοναξιά συχνά - αλλά όχι πάντα - μπορούν να επιδράσουν αρνητικά και στη σωματική υγεία ενός ανθρώπου, όχι μόνο στην ψυχική. Οι άνθρωποι που νιώθουν αποκομμένοι από τους υπόλοιπους, σύμφωνα με προηγούμενες έρευνες, είναι πιθανότερο να κρυολογήσουν, να εμφανίσουν καρδιοπάθεια, μειωμένες νοητικές-γνωστικές λειτουργίες, κατάθλιψη και τελικά μικρότερο προσδόκιμο ζωής. Σε βάθος χρόνου η μοναξιά έχει συνέπειες ανάλογες του καπνίσματος ή της παχυσαρκίας.

Μια πρόσφατη μελέτη στο έγκριτο ιατρικό περιοδικό “The Lancet”, με επικεφαλής τη δρ. Σαμάνθα Μπρουκς του Τμήματος Ψυχολογικής Ιατρικής του Βασιλικού Κολεγίου (King's) του Λονδίνου, η οποία αξιολογεί τα έως τώρα δεδομένα απ’ όλες τις σχετικές έρευνες, βρήκε ότι η καραντίνα και η απομόνωση διαρκείας μπορούν να οδηγήσουν σε μετατραυματικό στρες, άγχος, κατάθλιψη, αλλά επίσης σε κόπωση, πτώση ηθικού του κοινού και δημόσια αντίδραση τελικά.

Όπως τονίζεται, «η καραντίνα είναι συχνά μια δυσάρεστη εμπειρία για όσους υποβάλλονται σε αυτήν. Η απομάκρυνση από αγαπημένα πρόσωπα, η απώλεια της ελευθερίας, η αβεβαιότητα για την εξέλιξη της νόσου, αλλά και η βαρεμάρα μπορούν μερικές φορές να έχουν δραματικές συνέπειες».

Αυτοκτονίες, θυμός και μηνύσεις έχουν κατά καιρούς ακολουθήσει προηγούμενες καραντίνες σε ξεσπάσματα επιδημιών. Γι' αυτό, οι ερευνητές τονίζουν ότι «τα δυνητικά οφέλη μιας υποχρεωτικής μαζικής καραντίνας πρέπει να ζυγιστούν προσεκτικά σε σχέση με το πιθανό ψυχολογικό κόστος.

Οι αορίστου χρόνου καραντίνες είναι πιθανότερο να έχουν περισσότερες αρνητικές παρενέργειες, γι' αυτό, σύμφωνα με τους επιστήμονες, πρέπει να περιορίζονται στο συντομότερο δυνατό χρονικό διάστημα και το κοινό να έχει από τις αρμόδιες Αρχές μια σαφή εξήγηση για τα μέτρα και μια πειστική δικαιολόγηση των θυσιών του.

Εν μέσω πανδημίας κορωνοϊού, τα μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης και αποφυγής των κοινωνικών επαφών (social distancing) είναι αναπόφευκτα και αναγκαία, καθώς μπορούν να σώσουν πολλές ζωές. Συνεπώς αποτελεί ατομική ευθύνη του καθενός να τα τηρήσει και να αναστείλει προσωρινά τις κοινωνικές τάσεις του για παρέες και διασκέδαση. Όσο περισσότερο πείθεται ο κόσμος ότι πρέπει όντως να φοβάται και όσο εμπεδώνεται παράλληλα ένα αίσθημα κοινωνικής ευθύνης, τόσο περισσότερο θα συμμορφώνεται.

Ευτυχώς, στην εποχή του διαδικτύου, των ηλεκτρονικών μέσων κοινωνικής δικτύωσης, του Skype και των smartphones, είναι πολύ ευκολότερο απ’ ό,τι στο παρελθόν να μένει κανείς σπίτι, χωρίς να νιώθει μόνος και αποκομμένος από τους συγγενείς, τους φίλους του και την κοινωνία γενικότερα.

«Εντείνεται το άγχος»

Οι άνθρωποι με Iδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (ΙΨΔ - Obsessive-Compulsive Disorder - OCD) που πάντα έπλεναν υπερβολικά συχνά τα χέρια τους, τώρα - με τις οδηγίες για συχνό πλύσιμο λόγω του κορωνοϊού - βλέπουν το άγχος τους να εντείνεται, κάτι που το μεταδίδουν και στους γύρω τους, π.χ. στην οικογένειά τους.

«Η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή είναι μια συχνή και σοβαρή ψυχική νόσος, που διακρίνεται από την παρουσία ψυχαναγκασμών που προξενούν έντονη δυσφορία και άγχος, όπου δυσκολεύουν την καθημερινή ζωή του πάσχοντος. Οι ιδεοληψίες είναι σκέψεις, εικόνες, φόβοι, αμφιβολίες ή παρορμήσεις που εισχωρούν στο μυαλό του ασθενούς. Το άτομο δυσκολεύεται να τις ελέγξει και να γλιτώσει από αυτές. Το περιεχόμενο των ιδεοληψιών είναι διαφορετικό και ο ασθενής μπορεί να έχει πολλές διαφορετικές ιδεοληψίες, αν και συνήθως επικρατούν πάνω από δύο.

Στην εποχή του κορωνοϊού, όπου βρισκόμαστε τον τελευταίο καιρό, αυτή που επικρατεί περισσότερο είναι το επαναλαμβανόμενο και υπερβολικό πλύσιμο των χεριών. Αυτό συμβαίνει όπως προ-ειπώθηκε από τον έντονο φόβο και την ανησυχία να μολυνθεί κάποιο άτομο και να αρρωστήσει Πρέπει να τονιστεί ότι σκέψεις παρόμοιες με τις παραπάνω εμφανίζονται περιστασιακά σε όλους σχεδόν τους ανθρώπους, χωρίς όμως να προκαλούν ιδιαίτερο άγχος.

Η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή μπορεί να προκαλέσει μεγάλο ψυχικό πόνο, σοβαρή αναπηρία και να επηρεάσει αρνητικά όλες τις πτυχές της ζωής του κάθε ανθρώπου και ιδιαίτερα στην παρούσα φάση, όπου υπάρχει ο εγκλεισμός. Ως ένα βαθμό θεωρείται ότι αυτή η διαταραχή προϋπήρχε στα άτομα και ότι δεν αναδύθηκε τώρα - ο κορωνοϊός ήταν η αιτία για να διαπιστωθεί αυτό καλύτερα», αναφέρει η Δανάη Βασιλική Μπιζιάγκου, η οποία είναι ψυχολόγος.

Οι ψυχίατροι διεθνώς επιβεβαιώνουν ότι η εποχή αυτή είναι δύσκολη για άτομα με ΙΨΔ και θεωρούν ότι τα σχετικά περιστατικά θα αυξηθούν στο μέλλον, αν η πανδημία της νόσου Covid-19 διαρκέσει για καιρό. Σε μερικούς ανθρώπους με κατάλληλο υπόβαθρο (γενετικό ή περιβαλλοντικό-εμπειρικό), η νέα νόσος θα είναι αυτή που για πρώτη φορά θα προκαλέσει μια Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή.

Είναι πάντως σημαντικό να κατανοηθεί ότι, όταν οι άνθρωποι με ΙΨΔ πλένουν ακατάπαυστα τα χέρια τους - ακόμη και πολλές φορές απανωτά - μπορεί να μην το κάνουν μόνο επειδή φοβούνται τα μικρόβια, αλλά επειδή αναζητούν ανακούφιση από επίμονες ενοχλητικές σκέψεις, όπως π.χ. ότι κάποιο αγαπημένο πρόσωπο θα πεθάνει αν δεν κάνουν την τελετουργική ρουτίνα τους, ή ότι κάτι άλλο τρομερό θα συμβεί στους ίδιους.

Διαβάστε ΕΔΩ όλες τις ειδήσεις για τον κορωνοϊό.

Σχόλια