Τα κουνούπια δεν αποτελούν πλέον μόνο ένα εποχικό πρόβλημα τους καλοκαιρινούς μήνες. Τα τελευταία χρόνια οι ευρωπαϊκές υγειονομικές αρχές καταγράφουν μια σταδιακή αλλαγή στον χάρτη των ειδών κουνουπιών, με νέα είδη να εγκαθίστανται σε περιοχές όπου παλαιότερα δεν μπορούσαν να επιβιώσουν.
Οι νεότεροι χάρτες του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC) δείχνουν ότι τα χωροκατακτητικά κουνούπια Aedes συνεχίζουν να επεκτείνονται στην Ευρώπη.
Σύμφωνα με τα τελευταία δεδομένα, έχουν καταγραφεί νέες περιοχές εγκατάστασης ειδών Aedes, γεγονός που ενισχύει την ανάγκη για συνεχή παρακολούθηση.
Οι ειδικοί αποδίδουν την εξέλιξη αυτή σε έναν συνδυασμό παραγόντων: κλιματική αλλαγή, αύξηση της θερμοκρασίας, διεθνείς μετακινήσεις ανθρώπων και εμπορευμάτων, αλλά και στην ικανότητα ορισμένων ειδών να προσαρμόζονται σε αστικά περιβάλλοντα.
Ένα από τα είδη που βρίσκονται στο επίκεντρο της επιστημονικής παρακολούθησης είναι το Aedes albopictus, γνωστό ως κουνούπι τίγρης.
Το συγκεκριμένο κουνούπι έχει πλέον εγκατασταθεί σε μεγάλο μέρος της Ελλάδας και θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους φορείς που παρακολουθούν οι αρχές δημόσιας υγείας. Η παρουσία του έχει καταγραφεί σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, με την Ελλάδα να συγκαταλέγεται στις περιοχές όπου το είδος έχει εξαπλωθεί.
Η σημασία του δεν περιορίζεται μόνο στο τσίμπημα και την ενόχληση που προκαλεί. Το Aedes albopictus μπορεί να μεταδώσει ιούς όπως ο δάγκειος πυρετός, ο Chikungunya και ο Zika.
Στην Ελλάδα οι συγκεκριμένες ασθένειες δεν θεωρούνται σήμερα ενδημικές, όμως οι υγειονομικές αρχές επισημαίνουν ότι η παρουσία του φορέα δημιουργεί έναν υπαρκτό κίνδυνο για τοπική μετάδοση, σε περίπτωση εισαγωγής κρουσμάτων από ταξιδιώτες.
Παρά την αυξημένη προσοχή στα νέα είδη κουνουπιών, η σημαντικότερη απειλή για την Ελλάδα εξακολουθεί να είναι ο ιός του Δυτικού Νείλου.
Η μετάδοση γίνεται κυρίως μέσω κουνουπιών του γένους Culex, τα οποία μεταφέρουν τον ιό από μολυσμένα πτηνά στον άνθρωπο.
Τα στοιχεία των ευρωπαϊκών αρχών δείχνουν ότι ο ιός του Δυτικού Νείλου συνεχίζει να προκαλεί κρούσματα στην Ευρώπη κάθε χρόνο, με την Ελλάδα να βρίσκεται ανάμεσα στις χώρες που καταγράφουν περιστατικά.
Για το 2025, το ECDC ανέφερε εκατοντάδες τοπικά μεταδιδόμενα ανθρώπινα κρούσματα σε ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ αυτών και στην Ελλάδα.
Οι περισσότεροι άνθρωποι που μολύνονται εμφανίζουν ήπια συμπτώματα ή κανένα σύμπτωμα. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, κυρίως σε ηλικιωμένους και άτομα με επιβαρυμένη υγεία, μπορεί να προκληθούν σοβαρές νευρολογικές επιπλοκές.
Οι ειδικοί παρακολουθούν πλέον όχι μόνο το κουνούπι τίγρης αλλά και άλλα είδη που εμφανίζονται στην Ευρώπη.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το Aedes aegypti, ένα κουνούπι που θεωρείται ιδιαίτερα αποτελεσματικός φορέας ασθενειών όπως ο δάγκειος πυρετός, ο κίτρινος πυρετός, ο Zika και ο Chikungunya.
Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία του ECDC, το είδος έχει καταγραφεί στην Ευρώπη, με την Κύπρο να αποτελεί περιοχή εγκατάστασης, ενώ το 2026 καταγράφηκε νέα εισαγωγή του είδους στο Λουξεμβούργο.
Ο ΕΟΔΥ επισημαίνει ότι η πιθανή εισαγωγή και εγκατάσταση νέων ειδών, όπως το Aedes aegypti, αποτελεί έναν από τους λόγους που απαιτείται ενισχυμένη επιτήρηση στη χώρα μας.
Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι η αλλαγή του κλίματος έχει σημαντικό ρόλο στην εξάπλωση των κουνουπιών.
Οι υψηλότερες θερμοκρασίες επιτρέπουν στα κουνούπια να παραμένουν ενεργά για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα μέσα στο έτος, ενώ περιοχές που παλαιότερα είχαν δυσμενείς συνθήκες για την επιβίωσή τους γίνονται πλέον κατάλληλες.
Η αύξηση των θερμών ημερών, οι ήπιοι χειμώνες και η ύπαρξη μικρών εστιών στάσιμου νερού σε σπίτια, αυλές και αστικές περιοχές δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για την αναπαραγωγή τους.
► Διαβάστε επίσης: «Καμίνι» τα ελληνικά σπίτια: Έως 38°C μέσα στα διαμερίσματα – Κόβουν το κλιματιστικό από φόβο για το κόστος
Οι υγειονομικές αρχές συστήνουν βασικά μέτρα προστασίας, όπως:
- χρήση εντομοαπωθητικών, ειδικά σε περιοχές με αυξημένη δραστηριότητα κουνουπιών,
- τοποθέτηση σίτας σε παράθυρα και πόρτες,
- απομάκρυνση στάσιμου νερού από γλάστρες, δοχεία και αυλές,
- χρήση κατάλληλης ένδυσης σε εξωτερικούς χώρους κατά τις ώρες αυξημένης δραστηριότητας.
Η συστηματική επιτήρηση των πληθυσμών κουνουπιών, η έγκαιρη διάγνωση πιθανών κρουσμάτων και τα προγράμματα καταπολέμησης αποτελούν πλέον βασικά εργαλεία για την αντιμετώπιση μιας νέας πραγματικότητας στη δημόσια υγεία.
Πηγή: ECDC – European Centre for Disease Prevention and Control, ΕΟΔΥ – Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας, EFSA – European Food Safety Authority.
