Ο καρκίνος του πνεύμονα αποτελεί μία από τις σοβαρότερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως καθώς παραμένει η κύρια αιτία θανάτου από κακοήθειες, παρά τις σημαντικές εξελίξεις στη διάγνωση και τη θεραπεία.
Η στενή του σύνδεση με το κάπνισμα, αλλά και με περιβαλλοντικούς και επαγγελματικούς παράγοντες, καθιστά την πρόληψη και την έγκαιρη ανίχνευση ζωτικής σημασίας για τη μείωση της θνησιμότητας. Ιδιαίτερα στην Ελλάδα και στην Κρήτη, όπου παρατηρούνται αυξημένες τάσεις καπνιστικών συνηθειών και έκθεσης σε επιβαρυντικούς παράγοντες, η ανάγκη για ενημέρωση και δράση είναι πιο επιτακτική από ποτέ.
Στο πλαίσιο αυτό, ο προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο του πνεύμονα αναδεικνύεται ως ένα σημαντικό εργαλείο για την έγκαιρη διάγνωση της νόσου, πριν την εμφάνιση συμπτωμάτων, αυξάνοντας σημαντικά τις πιθανότητες επιτυχούς αντιμετώπισης. Η αξιοποίηση σύγχρονων διαγνωστικών μεθόδων, όπως η αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης, σε συνδυασμό με την πρόληψη και τη διακοπή του καπνίσματος, μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση της πρόγνωσης των ασθενών.
Το neakriti.gr, επιχειρώντας να ευαισθητοποιήσεις για το εν λόγω ζήτημα, συνομίλησε με τη δρ. Λαμπίρη Ειρήνη πνευμονολόγο του ΠΑΓΝΗ, η οποία ανέλυσε τα αίτια, τους παράγοντες κινδύνου και τη σημασία του προσυμπτωματικού ελέγχου φωτίζοντας κρίσιμες πτυχές ενός ζητήματος που αφορά όλους μας.
Τι είναι ο καρκίνος του πνεύμονα και ποια είναι τα κύρια αίτια της εμφάνισής του;
«Ο καρκίνος του πνεύμονα είναι ο συχνότερος κακοήθης όγκος του πνεύμονα.
Είναι δυστυχώς πολύ συχνός και είναι η πρώτη αιτία θανάτου από όλες τις κακοήθειες και στα δυο φύλα, σε όλο στον κόσμο.
Πάρα την πρόοδο που έχει σημειωθεί τα τελευταία έτη σε επίπεδο θεραπείας, εξακολουθεί να έχει κακή 5 έτη επιβίωση πολύ χειρότερη από άλλες κακοήθεις όπως π.χ. μαστός και παχύ έντερο και να ευθύνεται για εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως.
Το πιο στενάχωρο είναι, αν αναλογιστεί κάνεις ότι αν δεν υπήρχε η καπνιστική συνήθεια, θα ήταν μια σπάνια νόσος ή οποία θα μπορούσε να αποφευχθεί μαζί με τον ανθρώπινο πόνο και όλα αυτά που φέρνει μαζί της».
Ο καρκίνος του πνεύμονα είναι η πρώτη αιτία θανάτου από όλες τις κακοήθειες και στα δύο φύλα, σε όλο τον κόσμο
Ποια είναι τα κύρια κριτήρια κινδύνου (πχ. κάπνισμα οικογενειακό ιστορικό);
«Σε πάνω από 80 % των περιπτώσεων ευθύνεται το κάπνισμα.
Άλλοι παράγοντες κινδύνου είναι η έκθεση σε αμίαντο, ραδόνιο , η ατμοσφαιρική ρύπανση καθώς και η ιονίζουσα ακτινοβολία.
Όσο αφορά το τελευταίο, ευθύνη για το περιορισμό φέρει και η ιατρική κοινότητα, που πρέπει να εξετάζει με προσοχή τις ενδείξεις εξετάσεων που έχουν ακτινοβολία ,αλλά και να εφαρμόζει τα βέλτιστα πρωτόκολλα ακτινοπροστασίας. Φαίνεται να υπάρχει και γενετικό υπόβαθρο».
Έχει σημειωθεί αύξηση των περιστατικών του καρκίνου του πνεύμονα στην Ελλάδα και ειδικότερα στη Κρήτη;
«Ναι, δυστυχώς ενώ είχε καταγραφεί , όχι στη χώρα μας αλλά στις ΗΠΑ-Καναδά μια παροδική μείωση των περιστατικών, σχετιζόμενη με την μείωση του καπνίσματος , τα νέα καπνικά προϊόντα ( ηλεκτρονικά , θερμαινόμενα τσιγάρα) και η ολοένα αυξανόμενη έναρξη από μικρή- σχολική ηλικία και στη χώρα μας και στην Κρήτη και ορισμένες φορές σε συνδυασμό με άλλες καπνιστικές συνήθειες πέραν της νικοτίνης πιθανά θα οδηγήσουν σε περεταίρω αύξηση των περιστατικών Κ.Π.».
Καυσόξυλα και φυτοφάρμακα επιβαρύνουν...
Πώς επηρεάζει ο αγροτικός τρόπος ζωής ή η έκθεση σε καύσιμα (π.χ. ξύλα) τον κίνδυνο;
«Πράγματι η χρόνια έκθεση σε καυσόξυλα είναι επιβλαβής για το αναπνευστικό σύστημα και σχετίζεται με μια σειρά από παθήσεις του αναπνευστικού και πέραν του Κ.Π., όπως τη χρονια αποφρακτική πνευμονοπάθεια.
Η χρήση φυτοφαρμάκων χωρίς κατάλληλα μέτρα προστασίας μπορεί να είναι επιβλαβής και μπορεί να συνεισφέρει αθροιστικά τόσο στην καρκινογένεση αλλά και σε άλλες αποφρακτικές και διάμεσες πνευμονοπάθειες του αναπνευστικού συστήματος».
Σε επίπεδο έγκαιρης διάγνωσης και πρόληψης. Τι είναι ο προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο του πνεύμονα και σε ποιος ανθρώπους συνίσταται;
«Είναι σαφές ότι το πιο ισχυρό όπλο πρόληψης είναι η μη έναρξη και η διακοπή του καπνίσματος.
Ο βασικότερος προγνωστικός παράγοντας , που καθορίζει την έκβαση της νόσου είναι το στάδιο που θα διαγνωστεί. Όσο νωρίτερα σε λιγότερο προχωρημένο στάδιο , τόσο καλύτερη η επιβίωση.
Δυστυχώς επειδή αργεί να δώσει συμπτώματα και όταν δώσει είναι μη ειδικά, ενας π.χ νεοεμφανιζόμενος βήχας παραγωγικός ή μη, περισσότερη δύσπνοια μπορεί να ερμηνευτεί και σαν μια απλή βρογχίτιδα, καθυστερεί η διάγνωση.
Εδώ έρχεται να βοηθήσει ο προσυμτωματικος έλεγχος να εντοπίσουμε τον Κ.Π. σε αρχικά στάδια, πριν δώσει συμπτώματα
Το εργαλείο που έχουμε, στα χέρια μας είναι η υπολογιστική τομογραφία με χαμηλή ακτινοβολία (low dose CT).
Η πρόοδος της τεχνολογίας έκανε εφικτό να μειωθεί σημαντικά η ακτινοβολία που συνοδεύει την εξέταση.
Μας δίνεται η δυνατότητα να χρησιμοποιήσομε , αυτό το εργαλείο (αξονική τομογραφία) , ανά τακτά χρονικά διαστήματα που είναι σε θέση να αναδείξει όγκους ακόμα και λίγων χιλιοστών.
Συνιστάται σε ομάδες υψηλού κινδύνου, δηλαδή σε καπνίστριες και καπνιστές άνω των 50 ετών, νυν ή που έχουν διακόψει το κάπνισμα την τελευταία 15ετία.
Απαραίτητη προϋπόθεση, η σωστή ενημέρωση για τον τρόπο παρακολούθησης και για τυχόν εξετάσεις που μπορεί να χρειαστούν αναλόγως των ευρημάτων, που θα δείξει η τομογραφία».
Καρκίνος και κάπνισμα
Πόσο γρήγορα μειώνεται ο κίνδυνος μετά τη διακοπή;
«Εξαρτάται από την ηλικία έναρξης, τα έτη καπνίσματος και τα τσιγάρα /ανά μέρα γενικά, λέμε ότι μετά τα 15 έτη μειώνεται ο κίνδυνος, για ανάπτυξη καρκίνου του πνεύμονα.
Ωστόσο, η διακοπή είναι ωφέλιμη ανά πασά στιγμή, καθώς τα αποφρακτικά νοσήματα, όπως το άσθμα και η χρονιά αποφρακτική πνευμονοπάθεια, βελτιώνονται σχετικά γρήγορα μετά τη διακοπή. Ενώ ακόμα και στο αρνητικό σενάριο που κάποιος αναπτύσσει Κ.Π. διακοπή καπνίσματος σε κάθε στάδιο της νόσου είναι ωφέλιμη.
Μειώνεται ο κίνδυνος επιπλοκών, σε περίπτωση που κριθεί αναγκαίο χειρουργική εξαίρεση ή ακτινοθεραπείας του όγκου.
Σε μελέτες έχει φανεί ότι υπάρχει καλύτερη ανταπόκριση στις συστηματικές θεραπείες (χημειοθεραπεία, ανοσοθεραπεία) και αυξάνεται το προσδόκιμο ζωής, όταν έχει γίνει διακοπή του καπνίσματος.
Από την άλλη, ο προσυμπτωματικός έλεγχος έχει βελτιώσει τον αριθμό των περιστατικών έγκαιρης διάγνωσης;
Βιβλιογραφικά ναι, στη χώρα μας μετά από μακρά και επίμονη προσπάθεια κυρίως της ΕΠΕ (Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρία) υπάρχει η δέσμευση να αρχίσει πιλοτικά εντός 2026 ο προσυμτωματικός έλεγχος.
Κρίνω ότι στα χέρια καταρτισμένων ιατρών, που υπάρχουν και εντός και εκτός των νοσηλευτικών ιδρυμάτων, με τα καταλληλά πρωτόκολλα όσο αφορά την ακτινοβολία και σε συνδυασμό με την διακοπή καπνίσματος, θα είναι ένα χρήσιμο εργαλείο».
Διάγνωση και εξετάσεις
Ποια εξέταση χρησιμοποιείται σε επίπεδο διάγνωσης και κάθε πότε πρέπει να επαναλαμβάνεται;
«Μετά την αξονική τομογραφία που είναι συνήθως η πρώτη εξέταση που θέτει την υποψία, οι βασικοί στόχοι είναι να δούμε το είδος του νεοπλάσματος δηλαδή το αποτέλεσμα της βιοψίας και την έκταση της νόσου που σημαίνει αν έχει ξεφύγει από τον πνεύμονα , αν έχει δώσει δηλ. μεταστάσεις.
Υπάρχουν διαφορετικοί τύποι Κ.Π με διαφορετική πρόγνωση και θεραπεία.
Για να καθοριστεί ο ιστολογικός τύπος υπάρχουν επεμβατικές τεχνικές , όπως η βρογχοσκόπηση και οι βιοψίες με απεικονιστική καθοδήγηση κ. άλλες
Για την έκταση της νόσου χρησιμοποιούμε τομογράφους (αξονική , μαγνητική τομογραφία ), υπερηχοτομογραφια , σπινθηρογράφημα, PET CT που συνδυάζει απεικόνιση και μεταβολική δραστηριότητα του όγκου και των πιθανών μεταστάσεων, με τη βοήθεια ενός ραδιοφαρμάκου), κ.α.».
Ποια είναι τα θεραπευτικά πρωτόκολλα ανά στάδιο;
«Η θεραπευτική αντιμετώπιση εξαρτάται από τον τύπο του Κ.Π. δηλαδή την ταυτότητα του όγκου σε ιστολογικό αλλά και σε μοριακό , ανοσολογικό επίπεδο. Υπάρχουν πλέον θεραπείες που στοχεύουν σε μοριακά-γενετικά αλλά και ανοσολογικά μονοπάτια και έχουν δείξει ότι βελτιώνουν την πρόγνωση ακόμα και σε προχωρημένα στάδια.
Η θεραπευτική προσέγγιση εξαρτάται επίσης από την έκταση του όγκου. Όγκοι που βρίσκονται εντός του θώρακα και δεν είναι εκτεταμένοι αντιμετωπίζονται με τοπικές θεραπείες , δηλαδή χειρουργικά ή με ακτινοθεραπεία. Και σε αυτό τον τομέα έχει σημειωθεί πρόοδος τα τελευταία χρόνια με λιγότερο επεμβατικές τεχνικές και ακτινοθεραπεία πιο φιλική για τα παρακείμενα υγιή όργανα.
Για να επιτευχθεί καλύτερο θεραπευτικό αποτέλεσμα πολλές φορές απαιτείται συνδυασμός θεραπειών.
Στην τελική θεραπευτική απόφαση πρέπει να συμπεριληφθεί τόσο η γενική κατάσταση του ασθενούς όσο και οι προτιμήσεις του.
Δύσκολες θεραπευτικές αποφάσεις παίρνονται στο ογκολογικό συμβούλιο, που συμμετέχον ιατροί πολλών ειδικοτήτων, οικολόγοι , πνευμονολόγοι, θωρακοχειρουργοί, ακτινοθεραπευτές, ακτινολόγοι, παθολογοανατόμοι κ.α ειδικότητες».
Πρόληψη: «Μπορούν να γίνουν πολλά»
Τι θα μπορούσε να βελτιωθεί σε επίπεδο τοπικής πολιτικής υγείας προκειμένου να προλαμβάνεται εγκαίρως ο καρκίνος του πνεύμονα;
«Εδώ υπάρχει πολλή δουλειά να γίνει…
- Σε επίπεδο πρόληψης πρέπει να γίνεται ενημέρωση από τα σχολεία για τις επιπτώσεις του καπνίσματος.
- Αυστηροποίηση της απαγόρευσης σε δημόσιους χώρους, κέντρα διασκέδασης,
- Ενίσχυση και ενημέρωση για τα ιατρεία διακοπής καπνίσματος.
- Αποζημίωση για τα φάρμακα που μπορούν να βοηθήσουν στη διακοπή καπνίσματος.
- Ενημέρωση και ευρεία εφαρμογή του προσυμτωματικού ελέγχου, προκειμένου να υπάρχει έγκαιρη διάγνωση σε αρχικά στάδια της νόσου.
- Πρόσβαση όλων των ασθενών εγκαίρως σε όλες τις διαγνωστικές εξετάσεις. Όπως: Να μειωθεί ο χρόνος αναμονής για PET CT στην Κρήτη.
- Πρόσβαση στη μοριακή ταυτοποίηση του όγκου σε όλους τους ασθενείς που κρίνεται αναγκαίο, ώστε να προσφέρουμε τη βέλτιστη θεραπεία.
Με την επαρκή πρόληψη, έγκαιρη διάγνωση, τις κατάλληλες διαγνωστικές εξετάσεις και τις σύγχρονες θεραπευτικές δυνατότητες, μπορεί να επιτευχθεί η μείωση των περιπτώσεων αλλά και η βελτίωση της πρόγνωση των ασθενών με καρκίνο του πνεύμονα».
