Μια διαφορετική ματιά στην Κρήτη ξεδιπλώνεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου μέσα από τη νέα περιοδική έκθεση “Στη μέση του κόσμου: Η Κρήτη στην ευρωπαϊκή χαρτογραφία από τον 16ο έως τον 18ο αιώνα - Αναπαραστάσεις και ταυτότητες”. Πενήντα ιστορικοί χάρτες βάζουν την Κρήτη στο επίκεντρο και αποκαλύπτουν πώς την είδαν, την αποτύπωσαν και την ερμήνευσαν Ευρωπαίοι χαρτογράφοι μιας άλλης εποχής.
Ένα ταξίδι στον χώρο και τον χρόνο, με οδηγό... τον χάρτη. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά στη “Νέα Κρήτη” και ο επιμελητής της έκθεσης κ. Κώστας Χρηστάκης, «είναι ουσιαστικά η αφήγηση του κρητικού τόπου, του κρητικού περιβάλλοντος, της ιστορίας των ανθρώπων αλλά και της ταυτότητας των ανθρώπων που κατοίκησαν, μέσα από την ευρωπαϊκή χαρτογραφία, από τον 16ο έως και τον 18ο αιώνα.
Πρόκειται για μία σημαντική έκθεση με σπάνια εκθέματα, που σκοπός της είναι να δει τι κρύβεται πίσω από τους χάρτες, διότι οι χάρτες δεν είναι απλές, αθώες οπτικές αφηγήσεις. Ο τρόπος με τον οποίο ο χαρτογράφος βλέπει έναν τόπο, το πώς οργανώνει τη σύνθεση, τα χρώματα που θα επιλέξει, τα τοπωνύμια, την κλίματα της σύνθεσης, όλα αυτά έχουν συμβολισμούς για εθνικές οντότητες και για εδάφη που έχουν κατακτηθεί, αλλά και γενικότερα για την ταυτότητα ενός τόπου».
Η «ιστορική μαρτυρία» στο χαρτί
Πέρα από τις απλές γραμμές και τα τοπωνύμια, οι χάρτες έχουν πολλά περισσότερα να πουν. Αφηγούνται την κομβική θέση της Κρήτης στη Μεσόγειο, τους εμπορικούς δρόμους και τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις, ενώ φωτίζουν πολέμους και μεγάλες ιστορικές αλλαγές. Από τον Κρητικό Πόλεμο και τη μακρά πολιορκία έως την πτώση του Χάνδακα και τις μεταγενέστερες απεικονίσεις του νησιού, η χαρτογραφία αποδεικνύεται κάτι πολύ περισσότερο από εργαλείο προσανατολισμού.
Είναι ιστορική μαρτυρία και πολιτικό μήνυμα πάνω στο χαρτί.
«Το πιο ιδιαίτερο απ’ όλα είναι ότι αυτοί οι χάρτες, ένας προς ένας αφηγείται μία ιστορία και οι ιστορίες τους είναι εξαιρετικές. Φτάνουν σε φοβερές λεπτομέρειες, ο καθένας μπορεί να βρει τον τόπο του, πώς οι άνθρωποι τόσους αιώνες πριν έχουν προσλάβει και αποδίδουν ένα χωριό, ένα βουνό, μία ακτή.
Προφανώς οι χάρτες αυτοί έγιναν για λόγους πολύ συγκεκριμένους, είτε για τη ναυσιπλοΐα είτε για την πολιτική προπαγάνδα της Βενετίας ως αυτοκρατορίας τότε ναυτικής, αλλά σε κάθε περίπτωση είναι τόσο βαθιά συναισθηματική σχέση των χαρτογράφων με την Κρήτη, που καταλαβαίνει κανείς πώς αισθάνονταν οι άνθρωποι αυτοί μερικούς αιώνες πριν», ανέφερε η γενική διευθύντρια του Αρχαιολογικού Μουσείου Ηρακλείου κ. Στέλλα Χρυσουλάκη.
Η εικόνα από την Ευρώπη: Πρωταγωνίστρια η Κρήτη μέχρι και το τελευταίο έκθεμα
Αντίστοιχα, βέβαια, ο αρχιτέκτονας και καθηγητής του Πολυτεχνείου Κρήτης κ. Νίκος Σκουτέλης συμπλήρωσε: «Η έκθεση αυτή, όπως και πολλές άλλες επιστημονικές μελέτες που αφορούν στην Κρήτη, αποδεικνύει ότι το να επαίρουμε τη θέση της Κρήτης και τα καλά της και τον πλούτο της - όποιος κι αν είναι αυτός – δε γίνεται τυχαία.
Η χαρτογράφοι αυτοί με τον τρόπο τους έχουν δώσει πολύ σημαντικό ρόλο στην Κρήτη, σαν κέντρο του κόσμου για κάποιους απ’ αυτούς, σε συνδυασμό με εκείνο το κέντρο του κόσμου... το κέντρο της κουλτούρας μας, που ήταν ο Μινωικός Πολιτισμός».
Με την Κρήτη να πρωταγωνιστεί από το πρώτο έως το τελευταίο έκθεμα, η έκθεση προσφέρει μια ξεχωριστή περιήγηση στην εικόνα που σχημάτισε η Ευρώπη για το νησί και στον τρόπο με τον οποίο αυτή η εικόνα αποτυπώθηκε στους αιώνες.
Η έκθεση θα διαρκέσει έως τις 10 Ιανουαρίου 2027, προσκαλώντας το κοινό να δει την Κρήτη αλλιώς. Όχι μόνο ως έναν τόπο πάνω στον χάρτη, αλλά ως έναν τόπο που επί αιώνες βρισκόταν στη μέση του κόσμου.
