Μια σύμπραξη αναμενόμενη, κατά πολλούς, αλλά ταυτόχρονα ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, φέρνει μαζί δύο διαφορετικές εικαστικές ματιές πάνω σε ένα δύσκολο και εξαιρετικά επίκαιρο πεδίο: τη βία, το τραύμα, τη σιωπή και τη δυνατότητα του ανθρώπου να μετατρέψει την οδύνη σε δύναμη.
Η Λούλα Μεταξά και η Μανταλένα Μελισσουργάκη Βόσνιακ παρουσιάζουν την έκθεση «Από τη Σιωπή στη Μεταμόρφωση», στον Πολυχώρο – Γκαλερί της Δημοτικής Πινακοθήκης Ηρακλείου, στην οδό Χρυσοστόμου 8. Η έκθεση εγκαινιάζεται την Τετάρτη 9 Σεπτεμβρίου 2026, στις 19:00 και θα διαρκέσει ως τις 28 Σεπτεμβρίου.
Εντάσσεται στην Παράλληλη Δράση «Γυναίκες» του Φεστιβάλ Κρήτης, πρωτοβουλία της Περιφέρειας Κρήτης, που αναδεικνύει τη γυναικεία δημιουργία και παρουσία, τη μνήμη, τη σύγχρονη καλλιτεχνική έκφραση και τα ζητήματα ισότητας και κοινωνικής ορατότητας.
Ωστόσο, οι δύο καλλιτέχνιδες δε συναντώνται για πρώτη φορά. Στο παρελθόν έχουν συνεργαστεί σε άλλες εκθέσεις και δράσεις, ενώ η Μανταλένα Μελισσουργάκη Βόσνιακ είχε την επιμέλεια της πρώτης ατομικής έκθεσης της Λούλας Μεταξά, «Θριαμβευτές» / «Thrivers» που παρουσιάστηκε το 2024 στο Ηράκλειο.
Αυτή τη φορά, η συνεργασία τους αποκτά έναν διαφορετικό χαρακτήρα. Οι δύο εικαστικοί συνομιλούν μέσα από δύο διαφορετικές οπτικές πάνω στα ίδια κοινωνικά ζητήματα: από τη μία η καταγραφή, η παρατήρηση και το ερώτημα και από την άλλη η εσωτερική διαδρομή, η συνείδηση και η αναζήτηση των «γιατί».
Από την καταγραφή της βίας στη συνείδηση
Στο επίκεντρο της έκθεσης βρίσκονται διαφορετικές μορφές βίας: η ενδοοικογενειακή βία, η παιδική κακοποίηση, οι γυναικοκτονίες, η ψυχολογική βία, αλλά και ο πόλεμος και οι ευρύτερες τραυματικές εμπειρίες.
Η Μανταλένα Μελισσουργάκη Βόσνιακ προσεγγίζει το ζήτημα μέσα από μια εικαστική γλώσσα που θυμίζει καταγραφή και έρευνα. «Είναι σαν ρεπορτάζ. Έψαξα και μελέτησα στατιστικές. Το φαινόμενο είναι παγκόσμιο, βλέπουμε μια έξαρση της βίας» - αναφέρει, μιλώντας στη "Νέα Κρήτη" και το neakriti.gr.
Τα έργα λειτουργούν ως μια προσπάθεια να μεταφερθούν στο κοινό στοιχεία και προβληματισμοί που προέκυψαν μέσα από την έρευνα, δημιουργώντας παράλληλα ένα πεδίο ερωτημάτων. «Ήθελα να μοιραστώ με καλλιτεχνικό τρόπο αυτά που έχω μελετήσει, για να ευαισθητοποιηθούμε σαν κοινωνία. Η σιωπή είναι συγκατάθεση» - τονίζει η Μανταλένα Μελισσουργάκη.
Η εικαστικές της εγκαταστάσεις αναπτύσσονται στις δύο πρώτες αίθουσες της έκθεσης. Υλικά, φως και ήχος συνθέτουν ένα περιβάλλον στο οποίο ο επισκέπτης δεν παραμένει απλός θεατής. Καλείται να ανακαλύψει σταδιακά τα μηνύματα μέσα από σχισμές, ήχους, φωτεινές παρεμβάσεις και συναισθήματα που γεννιούνται καθώς κινείται στον χώρο.
Η σκυτάλη περνά στη «μεταμόρφωση»
Η Λούλα Μεταξά παίρνει τη «σκυτάλη», μεταφέροντας τον θεατή από την καταγραφή και την αναγνώριση της βίας σε μια διαφορετική «περιοχή»: εκείνη της συνείδησης και της μεταμόρφωσης. Με υπόβαθρο την Ψυχολογία, η ζωγράφος προσεγγίζει το τραύμα όχι μόνο ως μια πληγή που αφήνει το παρελθόν, αλλά ως μια διαδρομή, που μπορεί να οδηγήσει σε μια νέα κατανόηση του εαυτού και της εμπειρίας.
Η ίδια υπογραμμίζει ότι η μετατραυματική διαδρομή δεν είναι μια διαδικασία που ολοκληρώνεται οριστικά. Αντίθετα, μεταβάλλεται και επαναπροσδιορίζεται μέσα στον χρόνο. «Η μετατραυματική διαδρομή δε σταματά ποτέ, αλλά μεταμορφώνεται» - εξηγεί, εκτιμώντας ότι υπάρχει η δυναμική το τραύμα να μετασχηματιστεί σε δύναμη!
Η προσέγγιση αυτή συνδέεται και με τη διαδρομή της ίδιας της Λούλας Μεταξά. Η πρώτη της ατομική έκθεση πραγματοποιήθηκε το 2024, όμως η ζωγραφική τη συνοδεύει σε όλη της τη ζωή. Παράλληλα, η ψυχολογία αποτελεί το επαγγελματικό της πεδίο, καθώς τα τελευταία 12 χρόνια εργάζεται στο τμήμα ανθρώπινου δυναμικού του Metaxas Hospitality Group. Αυτή η διπλή ιδιότητα φαίνεται να διαμορφώνει και την ιδιαίτερη ματιά της πάνω στο τραύμα. Η ζωγραφική γίνεται τρόπος να διερευνηθούν όσα συμβαίνουν εσωτερικά, όσα συχνά δεν μπορούν να ειπωθούν με λόγια, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο μια τραυματική εμπειρία μπορεί να αποκτήσει διαφορετικό νόημα.
Η τέχνη ως γλώσσα εκεί όπου οι λέξεις σιωπούν
Η έκθεση «Από τη Σιωπή στη Μεταμόρφωση» δεν επιχειρεί να προσφέρει εύκολες απαντήσεις ούτε να παρουσιάσει τη μεταμόρφωση ως μια οριστική λύση. Αντίθετα, προτείνει μια διαδρομή. Αφετηρία είναι η βία και η αναγνώρισή της. Ακολουθεί η συνείδηση, η ανάγκη να γίνει το αθέατο ορατό και το ανείπωτο να αποκτήσει μορφή. Και τελικά έρχεται η μεταμόρφωση, όχι ως διαγραφή του τραύματος, αλλά ως μια διαφορετική σχέση μαζί του.
Η σιωπή, επομένως, δεν παρουσιάζεται απλώς ως απουσία λόγου. Είναι ταυτόχρονα χώρος μνήμης, περισυλλογής και εσωτερικής διεργασίας. Είναι όμως και το σημείο από το οποίο μπορεί να ξεκινήσει η φωνή. Ο θεατής καλείται να σταθεί απέναντι σε ζητήματα που συχνά παραμένουν αθέατα ή αποσιωπημένα και να αναρωτηθεί όχι μόνο τι συμβαίνει, αλλά και «γιατί» καθώς και τι μπορεί να αλλάξει.
Η διαφορετική αφετηρία των δύο δημιουργών είναι τελικά εκείνη που κάνει τη συνάντησή τους ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα. Η Μανταλένα Μελισσουργάκη Βόσνιακ παρατηρεί, ερευνά, καταγράφει και θέτει ερωτήματα. Η Λούλα Μεταξά στρέφει το βλέμμα προς τα μέσα, στη συνείδηση, στην επεξεργασία του τραύματος και στη δυνατότητα μετασχηματισμού του.
Ο διάλογος που ξεκινά από τη σιωπή, περνά από την αναγνώριση και τη συνειδητοποίηση και καταλήγει σε μια ανοιχτή υπόσχεση… ότι ακόμη και όσα μοιάζουν αμετάβλητα μπορούν, μέσα από την επίγνωση και τη δημιουργία, να αποκτήσουν μια νέα μορφή.
Η έκθεση
Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα–Παρασκευή 10:00–14:00 και 18:00–21:00. Σαββατοκύριακα και αργίες κλειστά. Η είσοδος είναι ελεύθερη.
Στο πλαίσιο της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν επίσης παράλληλες δράσεις, μεταξύ των οποίων βραδιά ποίησης, ξεναγήσεις από τις δύο εικαστικούς, εργαστήρια για παιδιά, ομιλία της ψυχολόγου Βασιλικής Βελιβασάκη, εικαστικό εργαστήρι με τον ΕΟΠΑΕ και ομιλία από τον Σύνδεσμο Γυναικείων Σωματείων Ηρακλείου Κρήτης.
