Την Μεγάλη Παρασκευή η Εκκλησία μας μνημονεύει την κορύφωση του Θείου Δράματος. Είναι η πιο πένθιμη ημέρα της Ορθοδοξίας. Συμβολίζει τα γεγονότα της δίκης του Ιησού από τον Πόντιο Πιλάτο, την μαρτυρική πορεία Του προς τον Γολγοθά, την Σταύρωση του και τελικά την Ταφή του.
Ο Ιησούς πορεύεται προς τον Γολγοθά, σταυρώνεται ανάμεσα σε δύο ληστές και αποθέτει την ψυχή Του με υπομονή και αγάπη. Το σώμα Του παραλαμβάνεται από τον Ιωσήφ τον από Αριμαθαίας και τον Νικόδημο, και ενταφιάζεται με τιμές και ευλάβεια. Η ημέρα είναι αφιερωμένη στην εσωτερική σιγή, τη συμπόρευση και τη στοχαστική προσευχή.
Το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής στους ιερούς ναούς τελείται η Ακολουθία των Μεγάλων Ωρών και ο Εσπερινός της Αποκαθήλωσης, ενώ το βράδυ ψάλλεται ο Επιτάφιος Θρήνος, σε μια κατανυκτική ακολουθία γεμάτη συγκίνηση, που κάθε πιστός καλείται με ευλάβεια να συμμετάσχει.
Ειδικότερα, η τελετή της Αποκαθήλωσης, λαμβάνει χώρα στους ιερούς ναούς και τα μοναστήρια, το μεσημέρι της μεγάλης Παρασκευής μαζί με την αναπαράσταση της ταφής. Το βράδυ τελείται η περιφορά του Επιταφίου, ενώ οι καμπάνες των εκκλησιών χτυπούν πένθιμα όλη τη διάρκεια της ημέρας.
Λόγω του πένθους της ημέρας οι νοικοκυρές δεν ασχολούνται με τις δουλειές του σπιτιού, αποφεύγοντας ακόμη και το μαγείρεμα. Από πολύ νωρίς το πρωί, ή αργά το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης, με λουλούδια που μαζεύουν ή αγοράζουν, γυναίκες και παιδιά πηγαίνουν στις εκκλησίες για να στολίσουν τον Επιτάφιο.
Η Αποκαθήλωση και ο Επιτάφιος Θρήνος
Το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής, μέσα σε ατμόσφαιρα βαθιάς κατάνυξης, οι πιστοί παρακολουθούν την Αποκαθήλωση. Ο ιερέας κατεβάζει από τον Σταυρό την εικόνα του Εσταυρωμένου και την τοποθετεί σε λευκό σεντόνι, αναπαριστώντας την ταφή του Κυρίου.
Το βράδυ, ψάλλονται τα Εγκώμια, τρεις συγκλονιστικές ωδές πένθους και ελπίδας. Έξω ή και μέσα στους ναούς, αλλά και κατά την περιφορά του Επιταφίου, οι πιστοί περνούν κάτω από αυτόν, ως ένδειξη σεβασμού και συμμετοχής στο Θείο Πάθος. Η πομπή περιφοράς του Επιταφίου στους δρόμους του χωριού ή της πόλης με τους πιστούς να κρατούν κεριά στα χέρια και ψάλλοντας τα εγκώμια, αποτελεί μια από τις πιο συγκινητικές στιγμές της Μεγάλης Εβδομάδας.
Μαζί με τον Επιτάφιο πραγματοποιείται και η περιφορά του Σταυρού, τον οποίο σηκώνουν πιστοί, κυρίως άνδρες, και τον περιφέρουν μπροστά από την πομπή με τα εξαπτέρυγα. Όσοι μάλιστα επιθυμούν να σηκώσουν τον Σταυρό, παραμένουν νηστικοί όλη την ημέρα, χωρίς να καταλύουν τίποτα, ούτε νερό. Κάποιοι πίνουν λίγο ξύδι, σε συμβολική αναφορά στο ξύδι που προσφέρθηκε στον Εσταυρωμένο, όταν ζήτησε νερό τις τελευταίες στιγμές της επίγειας ζωής Του.
Παραδόσεις και Έθιμα την Μεγάλη Παρασκευή
Η ημέρα της Μεγάλης Παρασκευής συνοδεύεται από αυστηρή νηστεία - ορισμένοι πιστοί δεν καταναλώνουν ούτε λάδι ή νερό, σε ένδειξη πένθους.
Στολισμός του Επιταφίου
Από νωρίς το πρωί ή και από το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης, γυναίκες και κορίτσια στολίζουν τον Επιτάφιο με άνθη, ευωδιαστά λουλούδια, βασιλικό και δεντρολίβανο. Το στολισμένο κουβούκλιο αποτελεί σύμβολο του Τάφου του Χριστού.
Πέρασμα κάτω από τον Επιτάφιο
Οι πιστοί περνούν ευλαβικά κάτω από τον Επιτάφιο, ζητώντας πνευματική κάθαρση και προστασία. Πολλοί φυλάνε λουλούδια του Επιταφίου στο εικονοστάσι τους, πιστεύοντας στη χάρη και ευλογία τους.
Καμπάνες πένθιμες
Όλη μέρα, οι καμπάνες των ναών χτυπούν πένθιμα. Ο ήχος τους θυμίζει το δράμα της Σταύρωσης και προκαλεί δέος και σιωπή.
Σιωπή και περισυλλογή
Η Μεγάλη Παρασκευή είναι ημέρα αργίας. Αποφεύγονται οι θόρυβοι, η μουσική και οι κοσμικές ενασχολήσεις. Οι πιστοί αφιερώνουν χρόνο στη σκέψη, στην προσευχή και στη συμμετοχή στις ακολουθίες.
Το ιδιαίτερο έθιμο της Κρήτης
Στην Κρήτη διατηρούνται ιδιαίτερα έθιμα. Σε πολλές περιοχές συνηθίζεται να βράζουν σαλιγκάρια και να πίνουν τον ζωμό τους, ο οποίος θεωρείται πικρός και συμβολικά παραπέμπει στη χολή.
Το μεσημέρι, μετά την Αποκαθήλωση του Κυρίου, νεαρά κορίτσια αναλαμβάνουν τον στολισμό του Επιταφίου με ανοιξιάτικα λουλούδια, όπως βιολέτες, τριαντάφυλλα και μενεξέδες. Με αυτά δημιουργούν στεφάνια και γιρλάντες, ενώ παράλληλα ψάλλουν το μοιρολόι της Παναγίας.
