Αν το Ηράκλειο ήταν μουσική σύνθεση, θα ήταν ένα πολυστρωματικό ηχοτοπίο όπου η ρυθμική ανάσα του Ενετικού λιμανιού συναντά την πολυφωνική ενέργεια της πλατείας Λιονταριών και την ιστορική αντήχηση των τειχών του. Με αφορμή το Συνέδριο Σύγχρονης Μουσικής που διοργανώνει το ΠΣΚΗ σε συνεργασία με το ΕΚΠΑ, η Αναστασία Γεωργάκη, Καθηγήτρια και τ. Πρόεδρος του Τμήματος Μουσικών Σπουδών, μας καλεί να αφουγκραστούμε την πόλη και τη σύγχρονη δημιουργία με μια νέα ματιά.
Στη συζήτηση που ακολουθεί, ξετυλίγει το νήμα της σχέσης ανθρώπου και μηχανής. Από την ψηφιακή ανάλυση της ανθρώπινης φωνής και τα πειράματα με την Τεχνητή Νοημοσύνη που «διαβάζει» τις αντιδράσεις του κοινού, μέχρι την επιβίωση ενός διακριτού «ελληνικού ήχου» στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, η κυρία Γεωργάκη μας ξεναγεί σε ένα μέλλον όπου η τεχνολογία δεν υποκαθιστά την έμπνευση, αλλά την επεκτείνει.
1.Τι σηματοδοτεί η διεξαγωγή αυτού του συνεδρίου στο Ηράκλειο και πώς βλέπετε τη συνεργασία του ΕΚΠΑ με το ΠΣΚΗ ως γέφυρα ανάμεσα στην ακαδημαϊκή έρευνα και τη ζωντανή καλλιτεχνική πράξη της περιφέρειας;
Η διεξαγωγή αυτού του Φεστιβάλ–Συνεδρίου στο Ηράκλειο σηματοδοτεί μια στρατηγικής σημασίας πολιτιστική και ακαδημαϊκή πρωτοβουλία, η οποία εγκαινιάζει μια ουσιαστική συνεργασία ανάμεσα στο Πολιτιστικό και Συνεδριακό Κέντρο Ηρακλείου (ΠΣΚΗ) και το Τμήμα Μουσικών Σπουδών του ΕΚΠΑ. Η επιλογή της Κρήτης —και ειδικότερα του Ηρακλείου— δεν είναι τυχαία· αναδεικνύει την πρόθεση ενίσχυσης της πολιτιστικής αποκέντρωσης και της ενεργού παρουσίας της πανεπιστημιακής δημιουργίας πέρα από τα όρια του αθηναϊκού κέντρου. Παράλληλα, η συνεργασία ΕΚΠΑ–ΠΣΚΗ λειτουργεί ως πρότυπο μοντέλο διασύνδεσης της ανώτατης εκπαίδευσης με τους πολιτιστικούς θεσμούς της περιφέρειας. Δημιουργεί ένα σταθερό πλαίσιο ανταλλαγής γνώσης, εμπειρίας και καλλιτεχνικής παραγωγής, ενισχύοντας τόσο την τοπική πολιτιστική ζωή όσο και τη δημόσια απήχηση της πανεπιστημιακής έρευνας.
Η σύμπραξη αυτή εστιάζει σε έναν τομέα που, παρά τη δυναμική του, δεν προβάλλεται επαρκώς στον ελληνικό χώρο: τη σύγχρονη μουσική δημιουργία από Ελληνίδες και Ελληνες συνθέτες των νεώτερων γενιών που ζούν και εργάζονται στην Ελλάδα και το Εξωτερικό. Μέσα από τη διοργάνωση δύο συναυλιών και δύο επιστημονικών συνεδριών που λάβουν χώρα το Σάββατο 28/2 και Κυριακή 1/3, στο ΠΣΚΗ, το Φεστιβάλ–Συνέδριο δημιουργεί έναν πολυεπίπεδο διάλογο ανάμεσα στη θεωρητική έρευνα και την καλλιτεχνική πράξη, επιτρέποντας στο κοινό να προσεγγίσει τη σύγχρονη μουσική όχι μόνο ως αισθητικό γεγονός αλλά και ως πεδίο επιστημονικής μελέτης και αναστοχασμού.
Ιδιαίτερης σημασίας είναι η ανάδειξη του υψηλού επιπέδου των φοιτητριών και φοιτητών του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του ΕΚΠΑ, ιδίως εκείνων που φοιτούν στη νέα ειδίκευση της Ερμηνείας και Εκτέλεση συμφωνικών οργάνων. Υπό την καθοδήγηση διακεκριμένων καθηγητών, μουσικών της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών και μουσικολόγων – μελών ΔΕΠ του Τμήματος – οι φοιτητές καλούνται να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις έργων υψηλής τεχνικής και εκφραστικής δυσκολίας. Το γεγονός ότι αναγνωρισμένοι Έλληνες συνθέτες και συνθέτριες εμπιστεύονται τα έργα τους σε νέους ερμηνευτές αποτελεί έμπρακτη αναγνώριση της ποιότητας της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης και ενισχύει τη δημιουργική ώσμωση μεταξύ γενεών.
Εν τέλει, η πρωτοβουλία αυτή δεν αποτελεί απλώς μια μεμονωμένη διοργάνωση, αλλά την απαρχή μιας διαρκούς πολιτιστικής συνέργειας. Σηματοδοτεί μια νέα αντίληψη για τον ρόλο του Πανεπιστημίου: όχι μόνο ως χώρου θεωρητικής κατάρτισης, αλλά ως ενεργού πυρήνα καλλιτεχνικής δημιουργίας, κοινωνικής παρέμβασης και πολιτιστικής ανάπτυξης σε εθνικό επίπεδο.
2. Στο συνέδριο δίνεται έμφαση στους «Έλληνες Δημιουργούς». Πιστεύετε ότι στην εποχή της παγκοσμιοποίησης υπάρχει ακόμη ένας διακριτός «ελληνικός ήχος;
Αποφεύγοντας να χρησιμοποιήσω τον όρο Ελληνική Σύγχρονη Μουσικής Δημιουργία, θα ήθελα να τονίσω ότι η παγκοσμιοποίηση έχει οδηγήσει σε μια αισθητική σύγκλιση όπου οι Έλληνες δημιουργοί επηρεάζονται από διεθνή ρεύματα της avant garde μουσικής, όπως η ατονικότητα, η ανάδειξη της πολυηχοχρωματικότητας, οι νέες τάσεις της ηλεκτρονικής μουσικής και της μουσικής με διαδραστικά μέσα, υιοθετώντας παγκόσμιες παραγωγικές πρακτικές για την σύγχρονη σύνθεση.
Ωστόσο, από την άλλη πλευρά, ο «ελληνικός ήχος» παρουσιάζεται σε έργα κάποιων συνθετών ανά περίπτωση όχι μόνο με ένα συγκεκριμένο μουσικό ιδίωμα, αλλά με ένα σύνολο πολιτισμικών αναφορών με υβριδικές τεχνικές μεταξύ ενόργανου και ηλεκτρονικού ήχου: τα κουρδίσματα της πλούσιας μουσικής πολιτιστικής μας παράδοσης, τους δρόμους και τα μακάμ, τις μελωδικές γραμμές που παραπέμπουν στη βυζαντινή, παραδοσιακή και λαϊκή παράδοση, τους πολύμορφους ρυθμούς της δημοτικής και λαϊκής μουσικής, τη χρήση οργάνων όπως π.χ. το κανονάκι, το μπουζούκι ή η κρητική λύρα και τέλος, τη θεματολογία που παραπέμπει στην ανεξάντλητη Ελληνική πολιτιστική κληρονομιά όπου παρουσιάζεται έντονο το στοιχείο της συλλογικής μνήμης και της κοινωνικής εμπειρίας.
3.Με την ραγδαία άνοδο των εργαλείων AI, πολλοί εκφράζουν φόβους για την υποκατάσταση του δημιουργού. Φοβάστε κάτι τέτοιο;
Προσωπικά, δεν θα έλεγα ότι «φοβάμαι» την υποκατάσταση του δημιουργού, του εκτελεστή η του παιδαγωγού. Περισσότερο με απασχολεί η ισορροπία: πως μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι η τεχνολογία υπηρετεί την έμπνευση και την δημιουργικότητα και δεν την ομογενοποιεί η την κάνει ένα συνοθύλευμα παραθέσεων σε έργα άλλων συνθετών. Ο άνθρωπος δεν είναι απλώς παραγωγός περιεχομένου· είναι φορέας εμπειρίας. Και αυτό παραμένει αναντικατάστατο.
Η ραγδαία άνοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης πράγματι δημιουργεί εύλογες ανησυχίες. Κάθε τεχνολογική επανάσταση στην ιστορία της τέχνης —από τις πρώτες ηχογράφησεις τέλη του 19ου αιώνα μέχρι τα νέα ψηφιακά στούντιο με την νέα τεχνολογία MIDI και συνθεσάϊζερ της δεκαετίας του ‘80, προκάλεσε φόβους για «τέλος» του δημιουργού αλλά και του εκτελεστή που εργάζεται σε μουσικές παραγωγές. Ωστόσο, η εμπειρία δείχνει ότι η τεχνολογία αλλάζει τους όρους της δημιουργίας και δεν καταργεί τον ανθρώπινο παράγοντα.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να παράγει υλικό πολύ γρήγορα, να μιμείται διαφορετικά στυλ και ύφη, να αναλύει δεδομένα, να δημιουργεί πολύπλοκες μελωδικές γραμμές και ρυθμικά πρότυπα και να διευκολύνει την παραγωγή. Αυτό ενδέχεται να επηρεάσει επαγγέλματα ρουτίνας ή εφαρμογές που βασίζονται σε επαναλαμβανόμενα μοτίβα όπως τα συναντάμε στο χώρο της δημοφιλούς και εμπορικής μουσική.
Στο χώρο της λόγιας Σύγχρονης μουσικής, η καλλιτεχνική δημιουργία δεν είναι μόνο συνδυασμός δεδομένων αλλά είναι έμπνευση από ένα πλούσιο διακαλλιτενχικό πολιτισμικό πλαίσιο, πρόθεση και βίωμα αλλά και προσωπικό ρίσκο. Η σύγχρονη μουσική δημιουργία εμπεριέχει υποκειμενικότητα, πολύ αναπτυγμένη μουσικής εμπειρία και νέες αισθητικές — στοιχεία που δεν αναπαράγονται μηχανικά.
Αντί να αντιμετωπίζεται ως απειλή, η AI μπορεί να ιδωθεί ως εργαλείο: ένας νέος συνεργάτης και συνδημιουργός που διευρύνει τις δυνατότητες έκφρασης. Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι αν θα υποκατασταθεί ο δημιουργός, η ο εκτελεστής αλλά ποιος θα ελέγχει τα εργαλεία, με ποιους όρους και με ποιο ηθικό και νομικό πλαίσιο. Αυτά είναι θέματα προς συζήτηση στα σύγχρονα συνέδρια και ελπίζουμε κάποια στιγμή να βρεθεί το ηθικό και νομικό πλαίσιο.
4.Πιστεύετε ότι στο μέλλον θα παρακολουθούμε συναυλίες όπου η μουσική θα παράγεται σε πραγματικό χρόνο από AI, η οποία θα «διαβάζει» πχ τις αντιδράσεις του κοινού μέσα στην αίθουσα και θα προσαρμόζεται ανάλογα;
Μέσα στις επόμενες δεκαετίες, είναι πολύ πιθανό να ζούμε συναυλίες όπου η τεχνητή νοημοσύνη θα «διαβάζει» το κοινό και θα προσαρμόζει τη μουσική σε πραγματικό χρόνο. Το πιο ενδιαφέρον, όμως, δεν είναι απλώς αν αυτό θα συμβεί — αλλά πώς θα επηρεάσει την ίδια την έννοια της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Για να γίνει αυτό χρειάζεται ο κατάλληλος εξοπλισμός στις νέες αίθουσες συναυλιών όπου ειδικές κάμερες θα καταγράφουν την αντίδραση του κοινού, αν και αυτή η εκδοχή μου φαίνεται αρκετά περιοριστική.
Η τεχνολογία της τεχνητής νοημοσύνης, με εργαλεία που αναπτύσσονται σε ερευνητικά ινστιτούτα όπως το IRCAM (Paris) όπως το SOMAX το οποίο χρηιμοποιούν μουσικοί και δημιουργοί από το Τμήμα Μουσικών Σπουδών του ΕΚΠΑ, μπορεί ήδη να ανταποκρίνεται στον αυτοσχεδιασμό ενός μουσικού και να ενορχηστρώνει μουσική σε πραγματικό χρόνο. Στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών έχουμε παρουσιάσει τέτοιες συνεργασίες μεταξύ μουσικών Jazz και παραδοσιακής μουσικής και SOMAX σε πραγματικό χρόνο, σε μια νέα υβριδική διάδραση.
Τέλος, στο χώρο της δημοφιλούς αλλά και της πειραματικής μουσικής, εμφανίζονται ήδη υβριδικά σχήματα (άνθρωπος + AI), DJs που χρησιμοποιούν AI για real-time remixing και εκτελεστές-avatar που φέρνουν την AI performance στη σκηνή ως πειραματική τέχνη. Το μέλλον φαίνεται να είναι ένα συνεχές πείραμα όπου η τεχνολογία δεν αντικαθιστά τη δημιουργικότητα, αλλά την επεκτείνει και την πολλαπλασιάζει.
5.Ως Πρόεδρος του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του ΕΚΠΑ, ποια θεωρείτε τη μεγαλύτερη πρόκληση στην προετοιμασία των φοιτητών για μια αγορά εργασίας που μεταβάλλεται ραγδαία λόγω της τεχνολογίας και της πληροφορικής;
Διετέλεσα Πρόεδρος του Τμήματος Μουσικών Σπουδώ του ΕΚΠΑ από το 2019-2025. Κατά τη διάρκεια της εξαετούς θητείας μου ως Προέδρου του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, προωθήθηκε με συνέπεια και στρατηγικό σχεδιασμό η διεύρυνση του ακαδημαϊκού του προφίλ. Το Τμήμα, το οποίο το 2021 έκλεισε 30 χρόνια λειτουργία και είχε αρχικά προσανατολισμό κυρίως στη Μουσικολογία, εξελίχθηκε σε ένα δυναμικό σχήμα που καλλιεργεί ένα διπλό και αλληλοσυμπληρούμενο μοντέλο: αφενός την επιστημονική έρευνα και θεωρητική μελέτη της μουσικής και αφετέρου τη Μουσική Εκτέλεση ως ισότιμο ακαδημαϊκό πεδίο.
Για να επικεντρωθώ στην ερώτηση σας θεωρώ ότι η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι απλώς η προσαρμογή στην τεχνολογία, αλλά η ουσιαστική ενσωμάτωσή της στην καλλιτεχνική και επιστημονική ταυτότητα των φοιτητών μας.
Η αγορά εργασίας στη μουσική σήμερα μεταβάλλεται ραγδαία: ψηφιακή παραγωγή, τεχνητή νοημοσύνη, αλγοριθμικές πλατφόρμες διανομής, εξ αποστάσεως συνεργασίες, πολυμεσικά περιβάλλοντα. Ο σύγχρονος μουσικός δεν αρκεί να είναι άρτιος εκτελεστής ή θεωρητικός· χρειάζεται να κατανοεί την τεχνολογία του ήχου, τα ψηφιακά εργαλεία δημιουργίας, τη διαχείριση καλλιτεχνικού έργου στο ψηφιακό περιβάλλον και τις βασικές αρχές επιχειρηματικότητας.
Στο πλαίσιο του Φεστιβάλ-συνεδρίου στο ΠΣΚΗ το διήμερο 28/2 και 1/3 θα παρακολουθήσετε την συνομιλία των μουσικών με τα νέα ψηφιακά και διαδραστικά μέσα.
Στο πλαίσιο του ακαδημαϊκού περιβάλλοντος, πρέπει να ενισχύσουμε δεξιότητες όπως η προσαρμοστικότητα, η δημιουργική σκέψη, τη συνεργασία σε διεπιστημονικά περιβάλλοντα και την ικανότητα της δια βίου μάθησης. Η τεχνολογία αλλάζει διαρκώς· επομένως, δεν μπορούμε να εκπαιδεύουμε μόνο σε συγκεκριμένα εργαλεία, αλλά κυρίως σε τρόπους σκέψης.
6.Έχετε αφιερώσει μεγάλο μέρος της έρευνάς σας στην ψηφιακή επεξεργασία της φωνής. Τι είναι αυτό που κάνει την ανθρώπινη φωνή το πιο «δύσκολο» αλλά και το πιο γοητευτικό πεδίο μελέτης για έναν επιστήμονα της μουσικής τεχνολογίας;
Η ανθρώπινη φωνή είναι ίσως το πιο πολύπλοκο και ταυτόχρονα το πιο γοητευτικό αντικείμενο μελέτης στη μουσική τεχνολογία. Αποτελεί φορέα γλώσσας, μουσικής και συναισθημάτων και βρίσκεται στο σημείο όπου συναντώνται η βιολογία, η φυσική, η γλωσσολογία, η ψυχοακουστική, οι νευροεπιστήμς, η ιατρική και η καλλιτεχνική έκφραση. Για έναν επιστήμονα της μουσικής τεχνολογίας, η μελέτη της φωνής δεν αφορά μόνο την ανάλυση σήματος· αφορά την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ο ήχος μεταφέρει πρόθεση, νόημα και συγκίνηση.
Ταυτόχρονα, η μελέτη της τραγουδιστικής φωνής αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μέσα της πολύμορφης ανθρώπινης έκφρασης, άμεσα συνδεδεμένο με το συναίσθημα. Όπως αναφέρει ο σύγχρονος Γάλλος φιλόσοφος Jean-Luc Nancy, «ο άνθρωπος έχει τρία είδη φωνών: την ομιλούσα ή αρθρωμένη φωνή, την άδουσα ή μελωδική φωνή και την παθητική ή τονισμένη φωνή, η οποία χρησιμεύει ως γλώσσα των παθών».
Σκεφτείτε πόσο χαρακτηριστική είναι η φωνή της θρυλικής Maria Callas· δεν είναι μόνο οι νότες που παράγει, αλλά το σύνολο των μικροδιακυμάνσεων —οι μεταβάσεις μεταξύ των ρετζίστρων, οι αναπνοές, οι τονισμοί, το βιμπράτο— που συγκροτούν το «ηχητικό της αποτύπωμα», αλλά και ο τρόπος που λειτουργεί σωματοαισθητικά στην παραγωγή της φωνής και της συγκίνησης που μεταφέρει. Η ψηφιακή επεξεργασία καλείται να αναλύσει και να αναπαραστήσει ακριβώς αυτές τις λεπτές, δυναμικές αποχρώσεις. Ακριβώς αυτή η ένταση ανάμεσα στη μαθηματική περιγραφή και την ανθρώπινη εμπειρία είναι που καθιστά τη φωνή τόσο απαιτητική —και ταυτόχρονα τόσο συναρπαστική— ως ερευνητικό πεδίο.
Στο Εργαστήριο Μουσικής Ακουστικής και Τεχνολογίας (LabMAT) του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του οποίου Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, η έρευνα για τη φωνή εστιάζει στην επιστημονική ανάλυση, την τεχνολογική επεξεργασία και την εκπαιδευτική και καλλιτεχνική αξιοποίησή της. Νέα ερευνητικά προγράμματα, όπως το ASMA και το CHOROS, μας δίνουν τη δυνατότητα να διεξάγουμε ενδελεχή έρευνα στην ανάλυση της τραγουδιστικής φωνής, στην εκπαίδευση και στο χορωδιακό τραγούδι, με τη χρήση σύγχρονων τεχνολογιών.
7. Κλείνοντας, ως ειδικός στην ανάλυση ηχοτοπίων, αν σας ζητούσα να "χαρτογραφήσετε" ηχητικά το Ηράκλειο, ποια στοιχεία της πόλης (τον ήχο της θάλασσας, το θόρυβο της αστικής καθημερινότητας, τη σιωπή της νύχτας) θα επιλέγατε ως δομικά υλικά για μια σύγχρονη σύνθεση;
Αν χαρτογραφούσα ηχητικά το Ηράκλειο ως σύγχρονη σύνθεση, δεν θα το αντιμετώπιζα ως απλό σύνολο ήχων, αλλά ως πολυστρωματικό ηχοτοπίο, σε μια κυκλική σχέση ανάμεσα από την θάλασς ακαι το χρόνο όπου συνυπάρχουν γεωγραφία, ιστορία και καθημερινότητα. Τα δομικά υλικά θα μπορούσαν να οργανωθούν στις κατηγορίες της γεωφωνίας, ανθρωποφωνίας και βοφωνίας, σύμφωνα με το μοντέλο του πατέρα της Ακουστικής Οικολογίας, Murray Schafer.
Το ηχοτοπίο του Ηρακλείου θα μπορούσε να δημιουργηθεί από:
- Την πολυρρυθμική αστική ενέργεια της πόλης (ανθρωποφωνία-βιοφωνία): Θόρυβοι από τη δραστηριότητα των κατοίκων και των πουλιών δημιουργούν πολυφωνική υφή· μικρά ηχητικά «μοτίβα» επαναλαμβάνονται ασύμμετρα, σχηματίζοντας ένα ζωντανό ηχητικό μωσαϊκό όπως π.χ. στην πλατεία Λιοντάρια στο κέντρο
- Το θαλάσσιο όριο (γεωφωνία και βιοφωνία): Η θάλασσα και ο άνεμος, οι ήχοι από τα θαλασσοπούλια δίνει ένα είδος ρυθμικής αναπνοής στην πόλη, λειτουργώντας ως υπόστρωμα drone, π.χ. στο Ενετικό Λιμάνι του Ηρακλείου.
- Το ιστορικό υπόβαθρο της αντήχησης : Τα παλιά κτίρια, και τα στενά σοκάκια, καθώς και οι αρχαιολογικοί χώροι και τα μουσεία αντηχούν το παρελθόν της πόλης της προσδίδοντας βάθος και συνδέοντας το παρόν με την πλούσια ιστορική και πολιτιστική μνήμη (ο ήχος βημάτων πάνω σε πέτρα, η αντήχηση κλειστών αιθουσών, ο αέρας που περνά μέσα από αρχαία ανοίγματα, κ.α.)
- Νυχτερινή αποσυμπίεση ως δομική ανάσα: στα πυκνά στρώματα της ημέρας με τον αραιό βόμβο από την μακρινή κυκλοφορία, τούς ήχους της ανθρώπινης δραστηριότητας και τους ήχους των εντόμων και πουλιών μέσα στην σιγαλιά της νύχτας, αλλά και τις διακυμάνσεις του ανέμου που σαρώνει τα ενετικά τείχη.
Τα στοιχεία της εκδήλωσης
Το ΠΣΚΗ, σε συνεργασία με το Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), διοργανώνει Φεστιβάλ - Συνέδριο Σύγχρονης Μουσικής, ένα διήμερο αφιερωμένο στον λόγο και τη μουσική. Στο πλαίσιο του Φεστιβάλ, φοιτήτριες και φοιτητές του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του ΕΚΠΑ ερμηνεύουν έργα διακεκριμένων αλλά και νέων Ελληνίδων και Ελλήνων συνθετών της σύγχρονης μουσικής δημιουργίας, οι οποίοι δραστηριοποιούνται τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.
Οι εκδηλώσεις θα πραγματοποιηθούν στο Πειραματικό Θέατρο του Πολιτιστικού και Συνεδριακού Κέντρου Ηρακλείου το Σάββατο 28 Φεβρουαρίου και την Κυριακή 1 Μαρτίου 2026 και θα περιλαμβάνουν συναυλίες ενόργανης και ηλεκτρονικής μουσικής, ειδικό αφιέρωμα σε συνθέτριες και συνθέτες κρητικής καταγωγής, καθώς και δύο στρογγυλές τράπεζες με αντικείμενο ζητήματα της σύγχρονης ελληνικής μουσικής.
Πρόγραμμα Συνεδρίων - Συναυλιών
Σάββατο 28.2.2026
19.00 Συνεδρία Ι - Σύγχρονη μουσική δημιουργία: έρευνα και εκπαίδευση
H μουσική του 21ου αιώνα βρίσκεται διεθνώς στο επίκεντρο ενός πολύπλευρου και διεπιστημονικού διαλόγου, τόσο στο χώρο της έρευνας όσο και σε αυτόν της εκπαίδευσης. Στο επίκεντρο βρίσκονται εδώ όχι μόνο οι συνθετικές και ηχητικές καινοτομίες στα ίδια τα έργα, αλλά και θέματα αισθητικής, ζητήματα της νέας σημειογραφίας, πρακτικές εκτέλεσης καθώς και μέθοδοι ανάλυσης και κατανόησης του ήχου και της μορφής της πρωτοποριακής μουσικής δημιουργίας.
Στην πρώτη συνεδρία του Φεστιβάλ Σύγχρονης Μουσικής η νέα μουσική εξετάζεται όχι μόνο ως αισθητικό φαινόμενο αλλά και ως πολιτικό και θεσμικό: Ποιος είναι ο ρόλος των πολιτιστικών δομών χρηματοδότησης στο πεδίο της σύγχρονης δημιουργίας; Πώς επηρεάζουν οι κοινωνικοί και πολιτικοί μετασχηματισμοί τις συνθετικές εξελίξεις; Και πώς η παγκοσμιοποίηση και οι διαπολιτισμικές προοπτικές αλλάζουν τις δομές μιας παραδοσιακά ευρωκεντρικής πρωτοπορίας; Κύρια ερωτήματα που θα συζητηθούν στο διάλογο με τους συνθέτες και τις συνθέτριες του Φεστιβάλ αφορούν την ανάπτυξη νέων τρόπων επικοινωνίας και αισθητικής πρόσληψης της σύγχρονης μουσικής.
Πώς μπορεί η νέα μουσική να γίνει προσβάσιμη σε ένα ευρύτερο κοινό; Ποιος είναι ο ρόλος των φεστιβάλ, των μουσικών συνόλων και των ψηφιακών πλατφορμών στη δημιουργία ακροατών με ενδιαφέρον και προσήλωση στο νέο; Και πώς αλλάζουν οι συνήθειες ακρόασης στην εποχή της παγκόσμιας δικτύωσης; Η σύγχρονη μουσικολογική έρευνα και εκπαίδευση κατανοούν την πρωτοποριακή μουσική όχι μόνο ως μια ιστορικά κλειστή εποχή, αλλά ως ένα δυναμικό πεδίο στο οποίο η αισθητική καινοτομία, η τεχνολογική ανάπτυξη και ο κοινωνικός προβληματισμός είναι άρρηκτα συνδεδεμένες. Πως μπορεί σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο να επιτευχθεί η ζωτικής σημασίας διεύρυνση των ορίων της παραδοσιακής μουσικής αντίληψης και η επικοινωνία του ανοίκειου, πρωτόγνωρου ήχου και σκέψης της πρωτοποριακής δημιουργίας στο κοινό;
Ιάκωβος Σταϊνχάουερ,
Αναπληρωτής Καθηγητής, Τμήμα Μουσικών Σπουδών, ΕΚΠΑ
Θεματική: Το ακαδημαϊκό περιβάλλον ως δημιουργικό πεδίο συνάντησης: αισθητική καινοτομία, θεσμοί και διεπιστημονικότητα
Συντονιστής: Ιάκωβος Σταϊνχάουερ (Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών)
Συμμετέχουσες/οντες:
● Ελένη Ράλλη (Hochschule der Künste Bern, Ελβετία)
● Κατερίνα Τζεδάκη (Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο)
● Δημήτρης Παπαγεωργίου (Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης)
● Θάνος Πολυμενέας - Λιοντήρης (Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών)
● Στυλιανός Δήμου (Grieg Academy, University of Bergen, Νορβηγία)
● Γιάννης Μποκέας (Υπ. Διδάκτωρ, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών)
20:30 - 21:00 Διάλειμμα
21:00 Συναυλία Ι
Λίνα Τόνια | Sirènes des mondes invisibles (2023) για φλάουτο, κλαρινέτο, πιάνο, βιολί, βιόλα, βιολοντσέλο
Φλάουτο: Σοφία Χατζή, Κλαρινέτο: Τριαντάφυλλος Μαρούγκας, Πιάνο: Γεωργία-Ευαγγελία Κουρμπέλη, Βιολί: Δανάη Παπάζογλου, Βιόλα: Ελένη Σπαχή, Βιολοντσέλο: Κλεοπάτρα Δαρδάλη
Μουσική διεύθυνση: Γιάννης Πρωτόπαπας
Γιάννης Αγγελάκης |Διάφανη Νύχτα (2007), για βιολί και πιάνο
Βιολί: Θοδωρής Αλτόγλου, Πιάνο: Στάθης Χωματσάς
Δημήτρης Ανδρικόπουλος | Μοιρολόι III (2022), για κλαρινέτο και ηλεκτρονικά
Κλαρινέτο: Τριαντάφυλλος Μαρούγκας
Βασιλική Λεγάκη | Philomela’s Dream (2024), για βιολί και ηλεκτρονικά
Bιολί: Φώτης Ασημάκης
Κωνσταντία Γουρζή | Apollon, επτά μινιατούρες για πιάνο τρίο (2023)
Βιολί: Βασίλης Τράπαλης , Βιολοντσέλο: Κλεοπάτρα Δαρδάλη, Πιάνο: Γεωργία-Ευαγγελία Κουρμπέλη
Δημήτρης Παπαγεωργίου | Oumuamua (2022–23), για κανονάκι και κουαρτέτο εγχόρδων
Κανονάκι: Θάλεια Θωμοπούλου, Βιολί Ι: Θοδωρής Αλτόγλου, Βιολί ΙΙ: Δανάη Παπάζογλου, Βιόλα: Ελένη Σπαχή, Βιολοντσέλο: Νάσος Κοκκώνης
Μουσική διεύθυνση: Γιάννης Πρωτόπαπας
Ορέστης Καραμανλής | Recover (2020), για πιάνο και ηλεκτρονικά
Πιάνο: Λυδία Ιατράκη
Κυριακή 1.3.2026
19.00 Συνεδρία ΙΙ - Σύγχρονη μουσική δημιουργία στην εποχή της Τεχνητής
Νοημοσύνης
Η μουσική δημιουργία με μεικτά μέσα, ως εξέλιξη της ηλεκτροακουστικής μουσικής του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα, συγκροτεί σήμερα ένα σύνθετο πεδίο καλλιτεχνικής δημιουργίας που εδράζεται στη σύζευξη ακουστικών οργάνων και ψηφιακών διαδραστικών τεχνολογιών. Η εξέλιξη της μουσικής τεχνολογίας δίνει τη δυνατότητα στους συνθέτες να αξιοποιούν νέα προγραμματιστικά περιβάλλοντα, νέα διασυνδετικά και καινοτόμες τεχνολογίες και τεχνικές, όπως η επεξεργασία του ήχου σε πραγματικό χρόνο, η χωρική διάχυση του ήχου, καθώς και χρήση τεχνικών μηχανικής μάθησης και τεχνητής νοημοσύνης.
Στο πλαίσιο αυτό, το ακουστικό όργανο παύει να λειτουργεί ως αυτάρκης ηχητική οντότητα και μετατρέπεται σε ένα επαυξημένο πολυδύναμο όργανο. Οι νέες τεχνολογίες επαναπροσδιορίζουν τη μουσική σημειογραφία, τη διάδραση του εκτελεστή με υπολογιστή, την πρόσληψη από τον ακροατή και τη δημιουργία νέων εμπειριών και συναισθημάτων.
Στο πλαίσιο της παρούσας συνεδρίας θα συζητήσουμε με τις συνθέτριες και τους συνθέτες διάφορα θέματα που αφορούν την χρήση των νέων τεχνολογιών στο έργο τους. Πώς επιτυγχάνουν την γεφύρωση μεταξύ οργανικού και ηλεκτρονικού ήχου για να δημιουργήσουν πολυαισθητηριακές εμπειρίες? Πως χρησιμοποιούν σύγχρονα εργαλεία της σύγχρονης Μουσικής Τεχνολογίας και Πληροφορικής για να αναπτύξουν το δικό τους ιδίωμα?
Πώς η τεχνολογία επεκτείνει την εκτελεστική πρακτική των οργάνων προς την πολυηχοχρωματικότητα? Πως και γιατί χρησιμοποιούν προγραμματιστικά περιβάλλοντα για την σύνθεση και με ποια αισθητική κατεύθυνση? Τέλος, θα εστιάσουμε στον διάλογο ανθρώπου–μηχανής διερευνώντας αν και με ποιους τρόπους οι συνθέτες κάνουν χρήση νέων διασυνδετικών καθώς και αλγορίθμων τεχνητής νοημοσύνης για τη σύνθεση και επεξεργασία του ήχου, για την αλληλεπίδραση με τους εκτελεστές σε πραγματικό χρόνο, καθώς και για την διάδραση σε επίπεδο αυτοσχεδιασμού.
Αναστασία Γεωργάκη,
Καθηγήτρια Μουσικής Τεχνολογίας, Τμήμα Μουσικών Σπουδών, ΕΚΠΑ
Θεματική: Νέα μέσα στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης: τρόποι χρήσης στη σύγχρονη συνθετική πρακτική
Συντονίστρια: Αναστασία Γεωργάκη (Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών)
Συμμετέχουσες/οντες:
● Βασιλική Λεγάκη (Υπ. Διδάκτωρ, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης)
● Πηνελόπη Μπεκιάρη (Υπ. Διδάκτωρ, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών)
● Δημήτρης Ανδρικόπουλος (School of Music and Performing Arts, Πόρτο, Πορτογαλία)
● Μάνος Παναγιωτάκης (Συνθέτης)
● Μιχάλης Παρασκάκης (Πρόεδρος Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών)
● Ορέστης Καραμανλής (Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών)
20:30 - 21:00 Διάλειμμα
21:00 Συναυλία ΙΙ
Στυλιανός Δήμου | flatline rewind (2019), για κουιντέτο ξύλινων πνευστών
Φλάουτο: Σοφία Χατζή, Όμποε: Φώτης Χατζής, Κλαρινέτο: Τριαντάφυλλος Μαρούγκας, Φαγκότο: Μάριος Καπηλίδης, Κόρνο: Πέτρος Γαλάνης
Μουσική διεύθυνση: Στυλιανός Δήμου
Φανή Κοσώνα | Δύο Κομμάτια για Φαγκότο και Πιάνο (Παλμός | Βοή - Ροή) (2001),
Φαγκότο: Βασίλης Πριόβολος, Πιάνο: Γεωργία-Ευαγγελία Κουρμπέλη
Ελένη Ράλλη | Small, Light Moments (2020), για πιάνο
Πιάνο: Στάθης Χωματσάς
Καλλιόπη Τσουπάκη | No Name I & II (1997 - 98), για όμποε και βιολί
Όμποε: Φώτης Χατζής, Βιολί: Φώτης Ασημάκης
Πηνελόπη Μπεκιάρη | Rhoē (2026), για πιάνο και ηλεκτρονικά
Πιάνο: Πηνελόπη Μπεκιάρη
Αφιέρωμα στους Κρήτες συνθέτες
Μηνάς Μπορμπουδάκης | Αιολική Ελεγεία (2006 - 07), για φλάουτο
Φλάουτο: Μυρτώ Μαρή
Μιχάλης Παρασκάκης | Φλοιός | Cortex (2016), για πιάνο
Πιάνο: Στάθης Χωματσάς
Μάνος Παναγιωτάκης | Octet (2025), για σύνολο δωματίου
Φλάουτο: Μυρτώ Μαρή, Κλαρινέτο: Τριαντάφυλλος Μαρούγκας, Φαγκότο: Μάριος Καπηλίδης, Κόρνο: Πέτρος Γαλάνη, Βιολί Ι: Θοδωρής Αλτόγλου, Βιολί ΙΙ: Δανάη Παπάζογλου, Βιόλα: Ελένη Σπαχή, Βιολοντσέλο: Νάσος Κοκκώνης
Μουσική διεύθυνση: Γιάννης Πρωτόπαπας
ΟΜΑΔΑ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ
Γιάννης Πρωτόπαπας (Μαέστρος, ΠΣΚΗ / ΕΚΠΑ)
Αναστασία Γεωργάκη (Καθηγήτρια, ΕΚΠΑ)
Ιάκωβος Σταϊνχάουερ (Αν. Καθηγητής, ΕΚΠΑ)
Ορέστης Καραμανλής (Επικ. Καθηγητής, ΕΚΠΑ)
Βασίλης Πριόβολος (Υπ. Μεταδιδάκτορας, ΕΚΠΑ)
Γιάννης Μποκέας (Υπ. Διδάκτορας, ΕΚΠΑ)
Εισιτήρια Εκδήλωσης
Τιμές:
Γενική Είσοδος: 8€
Μειωμένο*: 6€
*άνεργοι, ΑμεΑ, τρίτεκνοι, πολύτεκνοι, νέοι έως 25 ετών
Φυσικά σημεία προπώλησης εισιτηρίων:
Το Βιβλιοπωλείο της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης
(Δευτέρα, Τετάρτη, Σάββατο: 09:30 - 14:30 και Τρίτη, Πέμπτη, Παρασκευή: 09:30 - 14:00 & 17:30 - 20:30, τηλ. 2813409247).
Το Πολιτιστικό Συνεδριακό Κέντρο Ηρακλείου, πριν από την έναρξη κάθε εκδήλωσης.
