“Επιτάφιος Θρήνος”, ένα ποιητικό ανθολόγιο, βαθιά συγκινητικό, που σχετίζεται με την ταφή του Ιησού. Περιλαμβάνει τον θρήνο της Παναγίας για τον επίγειο θάνατο του γιου της και ψάλλεται το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής αρχικά εντός του ναού κι έπειτα κατά την περιφορά του Επιταφίου.
Η Μεγάλη Παρασκευή είναι ημέρα πένθους και θλίψης. Οι καμπάνες των ναών χτυπούν πένθιμα. Τον επιτάφιο ραίνουν ροδοπέταλα και όλα είναι σχεδόν έτοιμα για την πομπή και την κορύφωση του Θείου Δράματος.
Ανιχνεύοντας έθιμα που άντεξαν στον χρόνο και σχετίζονται με αυτή την κατανυκτική μέρα στην Κρήτη, μεταφερόμαστε στην Αργυρούπολη, εκεί όπου άοκνα εργάζονται γενιές και γενιές ανθρώπων για να μη χάσουν ένα έθιμο που υπάρχει μόνο στο χωριό τους και μάλιστα από την περίοδο της Τουρκοκρατίας.
Οι λαμπάδες της Μεγάλης Παρασκευής φτιάχνονται κάθε χρόνο από τους κατοίκους του χωριού για να συνοδεύσουν και να φωτίσουν τον δρόμο που θα περάσει ο Επιτάφιος κατά την περιφορά. Πρόκειται για ένα ασυνήθιστο έθιμο και δεν το συναντάμε κάπου αλλού. Η προετοιμασία ξεκινάει μέσα στη Μεγάλη Εβδομάδα, συγκεκριμένα τη Μεγάλη Δευτέρα και τη Μεγάλη Τρίτη, από νέους που συγκεντρώνουν καλάμια από τις παραποτάμιες περιοχές, αστιβίδες από χωράφια, ξύλα... Έπειτα τη Μεγάλη Πέμπτη φτιάχνουν και ολοκληρώνουν τις λαμπάδες, που μοιάζουν με κορμούς δέντρων και συνήθως ξεκινούν από 3 μέτρα και μπορούν να φτάσουν τα 6 ή και 7 μέτρα η καθεμία.
Η βαθιά καταγωγή του εθίμου πάει στα χρόνια που η Αργυρούπολη όπως και όλη η Κρήτη ήταν επιταγμένη, πάει σε χρόνια σκοτεινά, δυστυχισμένα. Τα χρόνια άλλαξαν, οι άνθρωποι το ίδιο, μα αυτό το έθιμο εξακολουθεί να διανύει την πορεία του. Πλέον το ηλεκτρικό ρεύμα δεν αφήνει το σκοτάδι να κυριαρχεί στους δρόμους του χωριού, οι λαμπάδες όμως εξακολουθούν να φτιάχνονται, για να φωτίζουν τη διαδρομή του Επιταφίου κατά την περιφορά.
Άνδρες και παιδιά με καταγωγή από την Αργυρούπολη αυτές τις ημέρες συγκεντρώνονται στο χωριό και συναγωνίζονται για την κατασκευή των λαμπάδων της Μεγάλης Παρασκευής. Κάθε χρόνο φτιάχνουν περίπου 10 με 15 λαμπάδες, χρησιμοποιώντας τα καλάμια που έχουν συγκεντρώσει και κρύβοντας μέσα σ’ αυτά υλικά όπως τις αστιβίδες. Χρησιμοποιώντας σύρμα, τυλίγουν και δένουν τα υλικά, δίνοντας το σχήμα λαμπάδας. Η κάθε λαμπάδα συγκεντρώνει υλικά που κόπηκαν τελευταία στιγμή, συγκρατώντας έτσι και την υγρασία, διότι δεν έχουν προλάβει να ξεραθούν, κάνοντας την κάθε λαμπάδα να έχει παραπάνω βάρος. Μετά από την κατασκευή, ακολουθεί η πιο δύσκολη και κοπιαστική εργασία. Όσοι κουβαλούν στους ώμους τους τις δάδες για να φωτίσουν τη διαδρομή που ακολουθεί η λιτανεία του Επιταφίου πρέπει να έχουν αντοχή - να υπομένουν την κούραση και το φορτίο. Μοιάζει να αντλούν δύναμη από την πίστη τους για τη Χριστιανοσύνη και την αγάπη για τα έθιμα που τους μεγάλωσαν.
H πομπή και οι γιαγιάδες με τα θυμιατά
Οι επισκέπτες, στο πνεύμα της θλιμμένης αυτής ημέρας, ακολουθούν την πομπή με τις λαμπάδες της Μεγάλης Παρασκευής και τον Επιτάφιο. Η πομπή κινείται αργά ενώ ψάλλεται ο Επιτάφιος Θρήνος. Κατά την περιφορά γιαγιάδες είναι στα κατώφλια των σπιτιών τους κρατώντας το θυμιατό και ένα κερί. Όταν ο Επιτάφιος σταματά τις πόρτες και τα σταυροδρόμια, όλοι προσπαθούν να περάσουν τρεις φορές κάτω από τον Επιτάφιο, ηλικιωμένοι, παιδιά, νέοι, αρραβωνιασμένοι χέρι-χέρι, όλοι θα περάσουν «προς χάριν ευλογίας».
Μετά από την ακολουθία της Μεγάλης Παρασκευής και την περιφορά του Επιταφίου, το μήνυμα της αγάπης και της θυσίας του Χριστού έχει μεταφερθεί, η ενότητα και η συλλογική προσευχή το ίδιο. Τώρα ο Πολιτιστικός Σύλλογος και οι νοικοκυρές της Αργυρούπολης υποδέχονται τους επισκέπτες που βρέθηκαν στην Αργυρούπολη για την αναβίωση του εθίμου τους με τις “Λαμπάδες της Μεγάλης Παρασκευής” στην αίθουσα του Πολιτιστικού για ένα νηστίσιμο κέρασμα.
Η θρησκευτική λαογραφία στην Αργυρούπολη έχει να διηγηθεί πολλές ιστορίες, αλλά και να προσφέρει πολλές αφορμές για να ανταμώσουν άνθρωποι και να ακολουθήσουν αξίες, ιδανικά που ταξιδεύουν από γενιά σε γενιά, διότι τα έθιμα ενός τόπου πάντα λειτουργούν ως φάροι ενότητας, ελπίδας, έμπνευσης και δύναμης.
