Η εικόνα που έρχεται από τα βάθη του βορειοανατολικού Ατλαντικού φέρνει ξανά στο προσκήνιο μία ξεχασμένη κληρονομιά της πυρηνικής εποχής: εκατοντάδες χιλιάδες βαρέλια με ραδιενεργά απόβλητα που βυθίστηκαν στον ωκεανό πριν από δεκαετίες.
Το ζήτημα βρίσκεται στο επίκεντρο της διεθνούς επιστημονικής έρευνας NODSSUM, η οποία έχει στόχο να χαρτογραφήσει τις περιοχές απόρριψης, να εξετάσει την κατάσταση των βαρελιών και κυρίως να διαπιστώσει εάν και σε ποιον βαθμό ραδιονουκλίδια έχουν περάσει στο θαλάσσιο περιβάλλον.
Το CNRS αναφέρει ότι περισσότερα από 200.000 βαρέλια απορρίφθηκαν στον βορειοανατολικό Ατλαντικό, σε βάθη άνω των 4.000 μέτρων.
Η πρώτη μεγάλη αποστολή του προγράμματος πραγματοποιήθηκε το 2025 και έδωσε στους ερευνητές μια πολύ πιο λεπτομερή εικόνα της περιοχής. Το αυτόνομο υποβρύχιο UlyX εντόπισε και χαρτογράφησε 3.355 βαρέλια, ενώ συλλέχθηκαν περίπου 5.000 λίτρα νερού, 345 δείγματα ιζήματος και δείγματα από ψάρια και καρκινοειδή.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα βαρέλια βρίσκονται σε διαφορετική κατάσταση διατήρησης. Ορισμένα εμφανίζουν σημαντική φθορά, ωστόσο τα μέχρι τώρα δεδομένα δεν έχουν δείξει ορατή περιβαλλοντική μόλυνση στην περιοχή.
Οι πιο λεπτομερείς εργαστηριακές αναλύσεις των δειγμάτων είναι απαραίτητες για να διαπιστωθεί εάν ραδιενεργές ουσίες έχουν μετακινηθεί από τα δοχεία προς τα ιζήματα, το νερό ή τους οργανισμούς του βυθού.
Τι υπάρχει μέσα στα βαρέλια
Τα απόβλητα που απορρίφθηκαν δεν αποτελούν, σύμφωνα με τις διαθέσιμες επιστημονικές πληροφορίες, πυρηνικό καύσιμο ή απόβλητα υψηλής ραδιενέργειας.
► Διαβάστε επίσης: «Διψασμένος» αέρας: Πώς το έλλειμμα τάσης υδρατμών αυξάνει τον κίνδυνο πυρκαγιάς - Τι αλλάζει τις επόμενες ημέρες
Πρόκειται κυρίως για υλικά χαμηλής και ενδιάμεσης ραδιενέργειας, όπως εργαστηριακός εξοπλισμός, γάντια και άλλα υλικά που είχαν χρησιμοποιηθεί σε πυρηνικές δραστηριότητες.
Τα απόβλητα είχαν εγκλειστεί σε πίσσα ή τσιμέντο πριν τοποθετηθούν σε μεταλλικά βαρέλια, με την τότε αντίληψη ότι ο τεράστιος όγκος του ωκεανού θα επέτρεπε τη σταδιακή αραίωση των ραδιενεργών ουσιών.
Σήμερα, όμως, το βασικό ερώτημα είναι τι έχει συμβεί μετά από περισσότερο από μισό αιώνα παραμονής στον βυθό. Τα βαρέλια είχαν σχεδιαστεί για περιορισμένη διάρκεια ζωής και οι επιστήμονες επιχειρούν πλέον να καταγράψουν την πραγματική τους κατάσταση και να μετρήσουν με ακρίβεια τυχόν μεταφορά ραδιονουκλιδίων στο οικοσύστημα.
Πώς κατέληξαν εκεί
Η απόρριψη ραδιενεργών αποβλήτων στη βαθιά θάλασσα αποτέλεσε πρακτική που εφαρμόστηκε από ευρωπαϊκές χώρες κατά τον 20ό αιώνα.
Σύμφωνα με το CNRS, περισσότερα από 200.000 βαρέλια απορρίφθηκαν στον βορειοανατολικό Ατλαντικό από τη δεκαετία του 1940 έως τις αρχές της δεκαετίας του 1990.
Μεταξύ των χωρών που συμμετείχαν στις επιχειρήσεις ήταν το Ηνωμένο Βασίλειο, το Βέλγιο και η Γαλλία. Το Ηνωμένο Βασίλειο φέρεται να είχε πραγματοποιήσει 34 επιχειρήσεις και να είχε απορρίψει περισσότερα από 140.000 βαρέλια, το Βέλγιο περίπου 55.000, ενώ η Γαλλία περισσότερα από 46.000 σε δύο επιχειρήσεις το 1967 και το 1969.
► Διαβάστε επίσης: Άλπεις: 34 χρόνια μετά, οι παγετώνες «αποκάλυψαν» την τύχη δύο Βέλγων ορειβατών
Η πρακτική σταδιακά εγκαταλείφθηκε και το 1975 τέθηκε σε ισχύ η σχετική διεθνής απαγόρευση μέσω της Σύμβασης του Λονδίνου για την απόρριψη αποβλήτων στη θάλασσα.
Η έρευνα συνεχίζεται με στόχο να αποσαφηνιστεί η σημερινή κατάσταση του βυθού και να απαντηθεί το κρίσιμο ερώτημα: έχουν παραμείνει τα ραδιενεργά υλικά εγκλωβισμένα στα βαρέλια ή έχουν αρχίσει να διαχέονται στο βαθύ θαλάσσιο οικοσύστημα;
