Η κλιματική κρίση μεταμορφώνει πλέον την παγκόσμια κινητικότητα πληθυσμών, δημιουργώντας ένα κύμα μετακινήσεων που δεν οφείλεται σε πόλεμο ή οικονομική ανέχεια, αλλά σε φυσικές καταστροφές, επαναλαμβανόμενες πλημμύρες, καύσωνες, ξηρασίες και περιβαλλοντική απώλεια ζωτικών πόρων.
Σύμφωνα με πρόσφατη εμπειρική έρευνα του WWF Ελλάς, του ΕΣΠ και του ΕΚΠΑ, η κλιματική μετανάστευση αποτελεί ήδη πραγματικότητα που αγγίζει και την Ελλάδα.
Η μελέτη βασίστηκε σε 70 συνεντεύξεις με πρόσφυγες, μετανάστες και αιτούντες άσυλο σε δομές σε Ελλάδα και Βέλγιο. Οι συμμετέχοντες προέρχονταν από 17 χώρες της Νότιας Ασίας, της υποσαχάριας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής. Το 50% εξ αυτών δήλωσε ότι κλιματικοί παράγοντες επηρέασαν καθοριστικά την απόφασή τους να εγκαταλείψουν τη χώρα τους, ενώ για το 26% ο λόγος αυτός ήταν ο μοναδικός ή ο πρωτεύων.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση επιζώντα του ναυαγίου της Πύλου, ο οποίος έφυγε από το Πακιστάν επειδή οι επανειλημμένες πλημμύρες κατέστρεψαν το σπίτι και τις καλλιέργειές του. Αντίστοιχες ιστορίες επαναλαμβάνονται σε ολόκληρο τον παγκόσμιο Νότο, όπου η περιβαλλοντική υποβάθμιση άρει πλέον κάθε δυνατότητα επιβίωσης.
Ένα ενδιαφέρον συμπέρασμα είναι ότι πολλοί συμμετέχοντες αυτοπροσδιορίζονταν αρχικά ως «οικονομικοί μετανάστες», χωρίς να γνωρίζουν τον όρο «κλιματική αλλαγή». Ωστόσο, μέσα από τις αφηγήσεις τους προέκυπτε ότι είχαν εκτοπιστεί από καταστροφές, απώλεια γης, υποχώρηση καλλιεργήσιμων εκτάσεων και επικίνδυνες καιρικές συνθήκες.
Σημαντικό εύρημα είναι ότι η μετανάστευση δεν ήταν άμεση επιλογή: οι περισσότεροι προσπάθησαν να προσαρμοστούν εντός της χώρας τους, αλλά η συνεχής επιδείνωση των συνθηκών έκανε τη μετακίνηση αυτονόητη και αναπόφευκτη.
Παρά το αυξανόμενο αυτό φαινόμενο, το θεσμικό πλαίσιο προστασίας των ανθρώπων που εκτοπίζονται λόγω κλιματικών αιτιών παραμένει προβληματικά ελλιπές. Η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί ακόμη αναγνωρισμένο λόγο για χορήγηση ασύλου, παρά το γεγονός ότι η επιστημονική κοινότητα τονίζει πως λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής άλλων παραγόντων: συγκρούσεων, φτώχειας, ανισοτήτων και απουσίας κρατικής μέριμνας.
Η καθηγήτρια Εμμανουέλα Δούση επισημαίνει ότι η έρευνα τεκμηριώνει για πρώτη φορά, με εμπειρικά δεδομένα, ότι η κλιματική αλλαγή συμβάλλει στη μετακίνηση πληθυσμών. Τονίζει επίσης ότι οι πολιτικές προσαρμογής - όπως συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, ενίσχυση ανθεκτικότητας και χαρτογράφηση τρωτότητας - είναι απαραίτητες αλλά δεν αρκούν, αν δεν συνοδεύονται από μια θαραλλέα μείωση των αιτιών της κρίσης, κυρίως της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
Το φαινόμενο της κλιματικής μετανάστευσης αναδύεται σε μια εποχή όπου η μετανάστευση συχνά αντιμετωπίζεται ως απειλή. Όμως η πραγματικότητα αποδεικνύει ότι καμία χώρα δεν μπορεί να ανακόψει ένα κύμα εκτοπισμού που τροφοδοτείται από μη αναστρέψιμες περιβαλλοντικές αλλαγές.
► Διαβάστε επίσης: Παχιά Άμμος σε κίνδυνο: Υποβαθμίζονται ακτή και θάλασσα - Αγνοείται η προστασία των Λιβαδιών Ποσειδωνίας
Η πρόκληση πλέον είναι πολιτική: να διαμορφωθούν στρατηγικές διαχείρισης ενός φαινομένου που δεν μπορεί να σταματήσει με σύνορα κλειστά ή με πολιτικές αποτροπής.
Η «κρίση» της κλιματικής αλλαγής, όπως τονίζουν οι ερευνητές, δεν είναι παροδική αλλά διαρκής. Οι συνέπειές της βρίσκονται ήδη μπροστά μας και η διεθνής κοινότητα οφείλει να κινηθεί από την αντίδραση στην πρόληψη και από την άρνηση στη θεσμική αναγνώριση του νέου αυτού τύπου εκτοπισμού.
