Η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει ριζικά τον χάρτη των κουνουπιών στην Ευρώπη και ειδικά στη Μεσόγειο, με την Ελλάδα να βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με μια σχεδόν δωδεκάμηνη δραστηριότητα εντόμων που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αυστηρά «θερινό φαινόμενο». Οι υψηλότερες θερμοκρασίες, οι ήπιοι χειμώνες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα δημιουργούν συνθήκες ιδανικές για την επιβίωση και εξάπλωσή τους, ακόμη και σε περιοχές που στο παρελθόν ήταν απαλλαγμένες από κουνούπια.
Σύμφωνα με τον εντομολόγο και ερευνητή του Μπενάκειου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου, δρ Αντώνιο Μιχαηλάκη, τα κουνούπια είναι εξαιρετικά ευαίσθητα στις μικρές θερμοκρασιακές μεταβολές, γεγονός που τα καθιστά ιδιαίτερα ικανά να προσαρμόζονται. Η άνοδος της θερμοκρασίας επιταχύνει τον βιολογικό τους κύκλο, ενώ οι έντονες βροχοπτώσεις σε συνδυασμό με θερμοκρασίες άνω των 30 βαθμών Κελσίου οδηγούν σε εκρηκτική αύξηση των πληθυσμών τους.
Ήπιοι χειμώνες, ενεργά κουνούπια
Τα τελευταία χρόνια καταγράφεται στην Ελλάδα δραστηριότητα κουνουπιών ακόμη και κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Το κοινό κουνούπι (Culex pipiens), βασικός φορέας του ιού του Δυτικού Νείλου, παραμένει ενεργό σχεδόν όλο το έτος, ιδιαίτερα σε αστικές περιοχές όπου τα μικροκλίματα –όπως τα θερμαινόμενα κτίρια και τα φρεάτια– προσφέρουν κατάλληλες συνθήκες διαχείμασης.
Ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι πλέον δεν προσαρμόζονται μόνο τα έντομα αλλά και οι ιοί που μεταφέρουν. Ο ιός του Δυτικού Νείλου έχει ανιχνευθεί σε κουνούπια ακόμη και κατά τους χειμερινούς μήνες, γεγονός που αλλάζει τα μέχρι σήμερα δεδομένα επιτήρησης και πρόληψης.
►Διαβάστε επίσης: Ξεκίνησε νωρίτερα το πρόγραμμα καταπολέμησης των κουνουπιών στην Κρήτη - Η πρωτοποριακή εφαρμογή Mosquito Vision (vid)
Το κουνούπι-τίγρης και οι νέες απειλές
Ιδιαίτερη πρόκληση αποτελεί το Ασιατικό κουνούπι τίγρης (Aedes albopictus), το οποίο έχει εγκατασταθεί μόνιμα στη χώρα και δραστηριοποιείται κυρίως την ημέρα. Είναι δυνητικός φορέας σοβαρών ασθενειών όπως ο δάγκειος πυρετός, ο ιός Zika και ο Chikungunya. Αν και μέχρι στιγμής στην Ελλάδα καταγράφονται μόνο εισαγόμενα κρούσματα, ο κίνδυνος τοπικής μετάδοσης παραμένει υπαρκτός.
Παράλληλα, οι αρχές βρίσκονται σε επιφυλακή για το Aedes aegypti –το κουνούπι του κίτρινου πυρετού– που έχει ήδη εμφανιστεί σε γειτονικές χώρες. Για τον λόγο αυτό εφαρμόζονται αυστηρά προληπτικά μέτρα σε αεροσκάφη που προέρχονται από περιοχές υψηλού κινδύνου.
Οικονομικό και κοινωνικό αποτύπωμα
Η παρατεταμένη παρουσία των κουνουπιών συνεπάγεται αυξημένο κόστος τόσο για τα νοικοκυριά όσο και για τους δήμους και τις περιφέρειες, οι οποίοι καλούνται να επεκτείνουν χρονικά τα προγράμματα καταπολέμησης. Παράλληλα, οι κοινωνικοοικονομικές ανισότητες παίζουν ρόλο, καθώς περιοχές με ανεπαρκείς υποδομές ή κακή διαχείριση απορριμμάτων ευνοούν τη δημιουργία εστιών αναπαραγωγής.
Ανάγκη συλλογικής δράσης
Όπως τονίζει ο δρ Μιχαηλάκης, η αποτελεσματική αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί συντονισμό κράτους, αυτοδιοίκησης και πολιτών. Η ενημέρωση, η πρόληψη σε επίπεδο νοικοκυριού και η συνεχής επιδημιολογική και εντομολογική επιτήρηση αποτελούν κρίσιμους κρίκους μιας αλυσίδας που πρέπει να λειτουργεί αδιάκοπα.
Σε ένα περιβάλλον που θερμαίνεται ολοένα και περισσότερο, η παρουσία των κουνουπιών παύει να είναι εποχικό πρόβλημα και μετατρέπεται σε μόνιμη πρόκληση δημόσιας υγείας για τη χώρα.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
