Λάβαμε και δημοσιεύουμε ευχαρίστως ένα απόσπασμα από μακροσκελή επιστολή αναγνώστη, με αφορμή το χθεσινό παραπολιτικό μας σχόλιο. Ο επιστολογράφος θέτει ορισμένα ενδιαφέροντα ζητήματα, που ασφαλώς χρήζουν προσοχής και, κυρίως, απαντήσεων.
Ας δούμε τι επισημαίνει:
«Στην Κρήτη λειτουργούν μέχρι σήμερα, βάσει του Ν. 4674/2020, πέντε Αναπτυξιακοί Οργανισμοί, στους οποίους συμμετέχουν φορείς της Αυτοδιοίκησης (Δήμοι και Περιφέρεια). Πρόκειται για οργανισμούς που έχουν, μεταξύ άλλων, ως αποστολή την υποστήριξη των μετόχων τους και την παροχή τεχνικής και διοικητικής υποστήριξης. Κατά κανόνα, δεν είναι νομικά επιτρεπτό να ανατίθεται, έναντι αμοιβής και με τη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης, από δήμαρχο σε φυσικό πρόσωπο-μηχανικό ΠΕ, μελέτη δημοτικού έργου, όταν το ίδιο πρόσωπο κατέχει τη θέση του προϊσταμένου Τεχνικής Υπηρεσίας Αναπτυξιακού Οργανισμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Το ζήτημα δεν είναι απλό. Αντιθέτως, εγείρει σοβαρά ερωτήματα νομιμότητας, σύγκρουσης συμφερόντων και ενδεχόμενης ασυμβατότητας, υπό το πρίσμα της νομοθεσίας περί δημοσίων συμβάσεων (Ν. 4412/2016), των διατάξεων για τους Αναπτυξιακούς Οργανισμούς (Ν. 4674/2020), αλλά και του υπηρεσιακού καθεστώτος του συγκεκριμένου μηχανικού.
1. Σύγκρουση συμφερόντων και ασυμβίβαστο
Οι Αναπτυξιακοί Οργανισμοί των ΟΤΑ έχουν ως βασικό ρόλο την υποστήριξη των Δήμων και των λοιπών μετόχων τους, ιδίως σε ζητήματα τεχνικής επάρκειας και ωρίμανσης έργων. Επομένως, όταν ο προϊστάμενος της Τεχνικής Υπηρεσίας ενός τέτοιου οργανισμού αναλαμβάνει προσωπικά, ως ιδιώτης και έναντι πρόσθετης αμοιβής, μελέτη για λογαριασμό Δήμου που αποτελεί μέτοχο ή συνεργαζόμενο φορέα του οργανισμού, γεννάται ένα εύλογο και σοβαρό ερώτημα: Πού τελειώνουν τα υπηρεσιακά του καθήκοντα και πού αρχίζει η ιδιωτική του επαγγελματική δραστηριότητα; Η επικάλυψη των δύο ιδιοτήτων δημιουργεί τουλάχιστον ζήτημα σύγκρουσης συμφερόντων, το οποίο οφείλει να εξεταστεί με βάση τις πραγματικές αρμοδιότητες, τη σχέση του μηχανικού με τον οργανισμό και τη φύση της συγκεκριμένης ανάθεσης.
2. Το ζήτημα της άσκησης ιδιωτικού έργου με αμοιβή
Εάν ο συγκεκριμένος μηχανικός υπηρετούσε στον Αναπτυξιακό Οργανισμό με καθεστώς απόσπασης ή μετακίνησης από υπηρεσία του Δημοσίου ή της Αυτοδιοίκησης, θα πρέπει να εξεταστεί εάν υπαγόταν στις διατάξεις του Υπαλληλικού Κώδικα (Ν. 3528/2007), ιδίως στο άρθρο 31, που προβλέπει περιορισμούς στην άσκηση ιδιωτικού έργου με αμοιβή και απαιτεί, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, προηγούμενη άδεια. Αν, από την άλλη πλευρά, είχε προσληφθεί απευθείας από τον Αναπτυξιακό Οργανισμό με σύμβαση εργασίας ιδιωτικού δικαίου, το ζήτημα εξετάζεται και υπό το πρίσμα της σύμβασής του, του εσωτερικού κανονισμού λειτουργίας, των καταστατικών προβλέψεων και των κανόνων που διέπουν τη λειτουργία του οργανισμού. Σε κάθε περίπτωση, δεν μπορεί να παραβλέπεται η ιδιαίτερη θέση ενός διευθυντικού στελέχους που έχει θεσμικό ρόλο στην τεχνική υποστήριξη των Δήμων και, ταυτόχρονα, ενδέχεται να εμφανίζεται ως ιδιώτης μελετητής για λογαριασμό τους.
3. Το μελετητικό πτυχίο και η επαγγελματική ιδιότητα
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα αφορά τη δυνατότητα του συγκεκριμένου μηχανικού να διατηρεί ενεργό μελετητικό πτυχίο και να αναλαμβάνει δημόσιες μελέτες ως φυσικό πρόσωπο. Εδώ απαιτείται να αποσαφηνιστεί το ακριβές υπηρεσιακό και επαγγελματικό του καθεστώς. Οι περιορισμοί δεν είναι κατ' ανάγκην ίδιοι για κάθε μηχανικό που εργάζεται σε φορέα της Αυτοδιοίκησης ή σε Ανώνυμη Εταιρεία ΟΤΑ. Εάν, όμως, συνέτρεχε ασυμβίβαστο ή περιορισμός στην άσκηση ιδιωτικού έργου, τότε τίθεται ευθέως και το ερώτημα εάν μπορούσε νόμιμα να συμβληθεί ως ιδιώτης μελετητής, να εκδώσει παραστατικά και να εισπράξει αμοιβή για τη συγκεκριμένη εργασία.
4. Οι συνέπειες από τη χρήση της μελέτης στα δημοτικά έργα
Ίσως, όμως, το πιο ουσιαστικό ζήτημα να βρίσκεται ένα βήμα παρακάτω: Τι συμβαίνει εάν η συγκεκριμένη μελέτη παραδοθεί στον Δήμο και χρησιμοποιηθεί αυτούσια από την Τεχνική του Υπηρεσία για την εξέλιξη ενός δημοτικού έργου;
Για παράδειγμα, εάν αφορά τη στατική επάρκεια δημοτικού κτηρίου και στη συνέχεια αξιοποιηθεί για την έκδοση οικοδομικής άδειας, την τακτοποίηση ή νομιμοποίηση κατασκευής ή για άλλες διοικητικές και τεχνικές διαδικασίες. Εάν αποδειχθεί ότι η ανάθεση έγινε κατά παράβαση των εφαρμοστέων διατάξεων ή ότι ο υπογράφων δεν είχε το δικαίωμα να αναλάβει και να εκπονήσει τη συγκεκριμένη μελέτη, τότε οι συνέπειες ενδέχεται να είναι σοβαρές. Και ασφαλώς το ζήτημα δεν περιορίζεται στην αμοιβή του μελετητή.
Αφορά τη νομιμότητα της διαδικασίας ανάθεσης, την εγκυρότητα των σχετικών διοικητικών ενεργειών και, κυρίως, τη δυνατότητα ασφαλούς αξιοποίησης της μελέτης από τον Δήμο. Με άλλα λόγια, δεν αρκεί να υπάρχει μια μελέτη με υπογραφή μηχανικού. Πρέπει να έχει ανατεθεί, εκπονηθεί και υποβληθεί με όλες τις νόμιμες προϋποθέσεις. Σε μια τέτοια περίπτωση, όλα είναι στον αέρα. Δηλαδή, η χρήση της μελέτης για την έκδοση οικοδομικής άδειας ή της νομιμοποίησης δημοτικού κτηρίου είναι άκυρη... λόγω μη νόμιμα αποκτηθείσας μελέτης και της μη νόμιμης καταχώρισής της στο Ηλεκτρονικό Σύστημα e-Άδειες.
5. Άλλο η ανάθεση στον Αναπτυξιακό Οργανισμό και άλλο η ανάθεση στον προϊστάμενό του!
Εδώ βρίσκεται, ίσως, και η ουσία της υπόθεσης. Η νομοθεσία προβλέπει τη δυνατότητα συνεργασίας των Δήμων με Αναπτυξιακούς Οργανισμούς, μεταξύ άλλων μέσω προγραμματικών συμβάσεων, στο πλαίσιο των σχετικών διατάξεων του Ν. 4412/2016, όπως το άρθρο 44, όταν συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις και απαιτείται τεχνική υποστήριξη. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο Δήμος μπορεί να αξιοποιήσει την Τεχνική Υπηρεσία και το επιστημονικό προσωπικό του Αναπτυξιακού Οργανισμού, με τη μελέτη να εκπονείται στο πλαίσιο της θεσμικής συνεργασίας των δύο φορέων και με τις προβλεπόμενες υπηρεσιακές υπογραφές.
Άλλο, όμως, να αναθέτει ένας Δήμος στον Αναπτυξιακό Οργανισμό και άλλο να αναθέτει προσωπικά στον προϊστάμενο της Τεχνικής του Υπηρεσίας, ως ιδιώτη, με ξεχωριστή αμοιβή. Πρόκειται για δύο εντελώς διαφορετικές σχέσεις, με διαφορετική νομική βάση, διαφορετικές υποχρεώσεις και διαφορετικά ερωτήματα ως προς τη νομιμότητά τους. Και κάπου εδώ προκύπτει το εύλογο ερώτημα: Εφόσον υπάρχει ένας Αναπτυξιακός Οργανισμός με τεχνική υπηρεσία, επιστημονικό προσωπικό και θεσμικό ρόλο στην υποστήριξη των Δήμων, ποιος ήταν ο λόγος να επιλεγεί η προσωπική ανάθεση στον προϊστάμενό του;;; Και, τελικά, η αμοιβή για τη μελέτη κατευθύνθηκε στον οργανισμό ή απευθείας στον μηχανικό;;; Αυτό είναι κάτι που πρέπει να διευκρινιστεί με συγκεκριμένα στοιχεία και όχι με γενικόλογες απαντήσεις».
Και εδώ η επιστολή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον
Γιατί, όπως φαίνεται, στην Αυτοδιοίκηση δεν αρκεί να βρίσκεις έναν άνθρωπο που γνωρίζει από τεχνικά έργα. Πρέπει να γνωρίζεις και με ποια ιδιότητα αναλαμβάνει τη δουλειά, ποιος του την αναθέτει, ποιος τον πληρώνει και, κυρίως, εάν όλα αυτά προβλέπονται από τον νόμο. Διότι άλλο η θεσμική συνεργασία δύο δημόσιων φορέων και άλλο η προσωπική επαγγελματική συναλλαγή ενός στελέχους με έναν από τους φορείς που ο οργανισμός του υποτίθεται ότι υποστηρίζει. Και επειδή οι συμπτώσεις στην Αυτοδιοίκηση καμιά φορά έχουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον από τις ίδιες τις αναθέσεις, αναμένουμε με ενδιαφέρον τις απαραίτητες διευκρινίσεις. Η συνέχεια, προφανώς, έχει ενδιαφέρον...
