Στην Ελλάδα υπάρχουν λέξεις που, όσο κι αν περνούν τα χρόνια, εξακολουθούν να κουβαλούν ειδικό βάρος, Αμερικανοί, πρέσβης, παρέμβαση, κυβέρνηση, ανατροπή.
Όταν μάλιστα συναντώνται σε μια υπόθεση που ξεκινά από δείπνο στην αμερικανική πρεσβεία της Αθήνας, περνά από το Βουκουρέστι και καταλήγει στον περίφημο “Κάθετο Διάδρομο”, η ιστορική μνήμη δικαιολογημένα ξυπνά.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται ξένα βιβλία για να θυμηθεί τι μπορεί να σημαίνει αμερικανική επιρροή στα εσωτερικά της. Έχει τον Τζον Πιουριφόι, Αμερικανό πρέσβη στην Ελλάδα από το 1950 έως το 1953. Τα αμερικανικά διπλωματικά αρχεία καταγράφουν την ενεργό συμμετοχή του στις πολιτικές ζυμώσεις της εποχής, ακόμη και σε συζητήσεις για τη σύνθεση της ελληνικής κυβέρνησης. Σε τηλεγράφημά του προς την Ουάσιγκτον, το 1950, περιγράφει τη δική του παρέμβαση σε σχετική συζήτηση, ενώ καταγράφει και την επιθυμία του βασιλιά και της βασίλισσας να λαμβάνουν περισσότερο υπόψη τις υποδείξεις της αμερικανικής πρεσβείας.
Ήταν άλλη εποχή. Η Ελλάδα έβγαινε από τον Εμφύλιο, βρισκόταν στο ψυχροπολεμικό στρατόπεδο της Δύσης και η αμερικανική επιρροή ήταν τεράστια. Δεν μπορεί να μεταφερθεί μηχανικά στο 2026. Μπορεί, όμως, να λειτουργήσει ως ιστορικός καθρέφτης.
Η ιστορία δεν σταμάτησε εκεί. Το 1999, στην Αθήνα, ο Μπιλ Κλίντον αναφέρθηκε στη στάση της Ουάσιγκτον απέναντι στη δικτατορία του 1967, αναγνωρίζοντας δημόσια ότι τα αμερικανικά συμφέροντα του Ψυχρού Πολέμου είχαν τότε υπερισχύσει της υποχρέωσης των ΗΠΑ να στηρίξουν τη δημοκρατία στην Ελλάδα.
Σήμερα, 27 χρόνια αργότερα, συζητούμε ξανά για μια Αμερικανίδα πρέσβειρα στην Αθήνα και για μια αποδιδόμενη αναφορά σχετικά με τη δυνατότητα των ΗΠΑ να επηρεάζουν πολιτικές εξελίξεις και κυβερνήσεις.
Η Γκίλφοϊλ και η επίμαχη φράση
Σύμφωνα με δημοσιεύματα της Wall Street Journal και των Financial Times, σε συζήτηση με τον Έλληνα υπουργό Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου, η Κίμπερλι Γκίλφοϊλ φέρεται να αναφέρθηκε στη δυνατότητα των ΗΠΑ να προκαλέσουν πολιτική αλλαγή σε χώρες, λέγοντας: “We can do that to any country we want. We can do that here”.
Ο Παπασταύρου φέρεται να απάντησε ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν να αντικαταστήσουν μια δημοκρατικά εκλεγμένη ελληνική κυβέρνηση. Η ελληνική κυβέρνηση αρνείται ότι τέθηκε οποιοδήποτε θέμα απειλής.
Και εδώ χρειάζεται ακρίβεια , δεν υπάρχει δημόσια τεκμηρίωση ότι η Γκίλφοϊλ απείλησε την ελληνική κυβέρνηση. Υπάρχει δημοσίευμα που της αποδίδει τη συγκεκριμένη φράση και δεύτερο ρεπορτάζ που προσθέτει στοιχεία για το πλαίσιο μέσα στο οποίο φέρεται να ειπώθηκε.
Οι Financial Times αναφέρουν ότι η συζήτηση έγινε στις 18 Μαρτίου, σε επίσημο δείπνο στην αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα, παρουσία πολιτικών, στελεχών της πρεσβείας και στρατιωτικών.
Στη συνέχεια η Γκίλφοϊλ ταξίδεψε στο Βουκουρέστι και συναντήθηκε με στελέχη του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της Ρουμανίας, μεταξύ των οποίων ο πρόεδρός του Sorin Grindeanu και ο τότε υπουργός Ενέργειας Bogdan Ivan.
Οι FT σημειώνουν ότι δεν είναι σαφές εάν τους παρότρυνε να αποχωρήσουν από τον κυβερνητικό συνασπισμό. Δεν υπάρχει, συνεπώς, τεκμηριωμένη απόδειξη ότι έδωσε εντολή για την ανατροπή της ρουμανικής κυβέρνησης.
Υπάρχει, όμως, μια αλληλουχία γεγονότων που εξηγεί γιατί η υπόθεση πήρε διαστάσεις: Αθήνα, αναφορά στη Ρουμανία, Βουκουρέστι, PSD, ενεργειακές διαπραγματεύσεις, “Κάθετος Διάδρομος”, αμερικανικό LNG.
Ο “Κάθετος” είναι το κλειδί
Η Γκίλφοϊλ βρέθηκε στη Ρουμανία για να προωθήσει τον «Κάθετο Διάδρομο» φυσικού αερίου, που συνδέει την Ελλάδα μέσω Βουλγαρίας και Ρουμανίας με την Ουκρανία. Παράλληλα, σύμφωνα με τους FT, προωθούσε την αγορά σημαντικών ποσοτήτων αμερικανικού LNG από τη Ρουμανία.Εδώ το παραπολιτικό συναντά τη γεωπολιτική.
Ο τότε Ρουμάνος πρωθυπουργός Ilie Bolojan υποστήριζε τον Διάδρομο, αλλά εμφανιζόταν επιφυλακτικός απέναντι στην αγορά μεγάλων επιπλέον ποσοτήτων αμερικανικού LNG, καθώς η Ρουμανία διαθέτει σημαντικούς δικούς της ενεργειακούς πόρους.
Οι Ρουμάνοι σοσιαλδημοκράτες αρνούνται ότι υπήρξε συνεννόηση με την Ουάσινγκτον για την πτώση της κυβέρνησης, ενώ ο Sorin Grindeanu απέρριψε τις σχετικές κατηγορίες. Παράλληλα, ο ευρωβουλευτής Siegfried Mureșan ζήτησε να διερευνηθούν οι επαφές της Γκίλφοϊλ με την ηγεσία του PSD.
Άρα δεν έχουμε δικαστικό πόρισμα. Έχουμε δημοσιογραφική έρευνα, διαψεύσεις και μια χρονική αλληλουχία που προκαλεί πολιτικό ενδιαφέρον.
Και στην Αθήνα;
Εδώ βρίσκεται το ελληνικό κομμάτι. Η ελληνική κυβέρνηση έχει επενδύσει πολιτικά στον “Κάθετο Διάδρομο” και ο Κυριάκος Μητσοτάκης τον έχει παρουσιάσει ως έργο στρατηγικής σημασίας, με την Ελλάδα ως ενεργειακή πύλη. Η αμερικανική πλευρά προωθεί την ίδια κατεύθυνση. Μέχρι εδώ, καμία αντίφαση. Οι σύμμαχοι μπορούν να έχουν κοινά συμφέροντα.
Το ερώτημα είναι άλλο: Πού σταματά η κοινή στρατηγική και πού αρχίζει η εξάρτηση;
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν κάθε δικαίωμα να προωθούν το αμερικανικό LNG, να περιορίζουν την ευρωπαϊκή ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία και να στηρίζουν τον “Κάθετο Διάδρομο”. Αυτή είναι η δική τους στρατηγική.
Η ελληνική κυβέρνηση, όμως, έχει υποχρέωση να διαμορφώνει τη δική της.
Η Ουάσιγκτον θα κοιτάξει τις αμερικανικές εταιρείες, τις εξαγωγές LNG, τη Ρωσία, την Ουκρανία και τον γεωπολιτικό ανταγωνισμό. Η Αθήνα οφείλει να κοιτάξει την Ελλάδα: το κόστος ενέργειας, την ασφάλεια εφοδιασμού, τις εναλλακτικές διαδρομές και το οικονομικό όφελος. Το LNG είναι εμπόρευμα, όχι εθνικό δόγμα. Δεν φτάνει στην Ευρώπη από φιλανθρωπική διάθεση. Υπάρχει οικονομικό και γεωπολιτικό συμφέρον, όπως υπάρχει με κάθε ενεργειακό προμηθευτή.
Σύμμαχος δεν σημαίνει υπάκουος εταίρος
Η λέξη “προτεκτοράτο” είναι βαριά και ιστορικά δεν μπορεί να χρησιμοποιείται επιπόλαια. Η Ελλάδα του 2026 δεν είναι η Ελλάδα του Πιουριφόι. Είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ, με διαφορετικούς θεσμούς και δυνατότητες.
Ακριβώς γι’ αυτό, όμως, το ερώτημα είναι εύλογο: γιατί μια χώρα με αυτές τις δυνατότητες να εμφανίζεται τόσο πρόθυμη να υιοθετεί κάθε αμερικανικό ενεργειακό σχεδιασμό χωρίς να προβάλλει με την ίδια ένταση τη δική της στρατηγική; Δεν είναι κατηγορία. Είναι πολιτικό ερώτημα. Πιουριφόι, Πάιατ, Τσούνης, Γκίλφοϊλ. Τέσσερα ονόματα διαφορετικών εποχών, που δεν μπαίνουν στο ίδιο σακί ούτε ιστορικά ούτε πολιτικά. Υπάρχει, όμως, μια σταθερά , η αμερικανική παρουσία στην Ελλάδα παραμένει σημαντική και σήμερα έχει έντονο ενεργειακό και γεωπολιτικό αποτύπωμα. Γι’ αυτό η Ελλάδα χρειάζεται καθαρή δική της γραμμή. Όχι αντι-αμερικανισμό. Όχι υποτέλεια. Συμμαχία με αυτοπεποίθηση.
Δεν γνωρίζουμε εάν η Γκίλφοϊλ επηρέασε τις πολιτικές εξελίξεις στη Ρουμανία. Τα δημοσιεύματα δεν το αποδεικνύουν. Γνωρίζουμε, όμως, ότι έφεραν στο προσκήνιο συγκεκριμένες επαφές, δηλώσεις και ενεργειακές επιδιώξεις.
Το ερώτημα παραμένει
Ποιος αποφασίζει για το ελληνικό ενεργειακό συμφέρον;
Η Ουάσιγκτον για την Αμερική; Φυσικά. Η Αθήνα για την Ελλάδα; Αυτό ακριβώς οφείλει να αποδεικνύει καθημερινά η ελληνική κυβέρνηση. Γιατί ο “Κάθετος” μπορεί να είναι διάδρομος φυσικού αερίου. Η ελληνική εξωτερική πολιτική, όμως, δεν μπορεί να είναι… μονόδρομος.
