Υπάρχουν υποθέσεις όπου τα γεγονότα μιλούν από μόνα τους. Η πορεία προς την υπογραφή της σύμβασης παραχώρησης του ΒΟΑΚ είναι μία από αυτές. Γιατί όταν η νομοθεσία προβλέπει συγκεκριμένες προϋποθέσεις και η πραγματικότητα ακολουθεί διαφορετική διαδρομή, τα ερωτήματα δεν αφορούν μόνο τις πολιτικές αποφάσεις, αλλά και τις επιλογές της διοικητικής μηχανής που τις εισηγήθηκε ή τις υλοποίησε. Και στην περίπτωση του μεγαλύτερου οδικού έργου της Κρήτης, τα αναπάντητα ερωτήματα δεν είναι λίγα.
Τι προέβλεπε ο νόμος
Σύμφωνα με τον Ν. 4413/2016, «η υπογραφή της σύμβασης παραχώρησης έργου δεν πραγματοποιείται χωρίς την προηγούμενη συντέλεση των απαιτούμενων απαλλοτριώσεων και την ολοκλήρωση των αρχαιολογικών ερευνών, καθώς και την έγκριση όρων για την προστασία του περιβάλλοντος και την κατά περίπτωση απαιτούμενη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία, η οποία δύναται να συντελεσθεί μέχρι την ως άνω υπογραφή της σύμβασης». Η διατύπωση είναι ξεκάθαρη. Η σύμβαση παραχώρησης προϋποθέτει συγκεκριμένες διαδικασίες πριν από την υπογραφή της. Ωστόσο, η εξέλιξη των γεγονότων ακολούθησε εντελώς διαφορετική πορεία.
Η αλλαγή στην υπηρεσία και η αρχή των καθυστερήσεων
Το σημείο καμπής στην υπόθεση των απαλλοτριώσεων τοποθετείται χρονικά στον Απρίλιο του 2020, όταν άλλαξε η διοίκηση της αρμόδιας Διεύθυνσης Δ16 του υπουργείου Υποδομών. Ο μέχρι τότε διευθυντής της υπηρεσίας απομακρύνθηκε ως μη συνεργάσιμος, καθώς υποστήριζε απέναντι στην πολιτική ηγεσία το σωστό, ότι οι απαλλοτριώσεις αποτελούσαν αναγκαία προϋπόθεση για την υπογραφή της σύμβασης παραχώρησης. Τη θέση του ανέλαβε η τότε νέα διευθύντρια της υπηρεσίας, επί της θητείας της οποίας εξελίχθηκε η διαχείριση του συγκεκριμένου φακέλου.
Δύο χρόνια αργότερα, το 2022, η αρμόδια Διεύθυνση προχώρησε στη λύση και της σύμβασης με τη νομική σύμβουλο που είχε αναλάβει τις απαλλοτριώσεις. Εκεί όπου υπήρξε ταχύτητα για τη διακοπή της συνεργασίας, δεν υπήρξε αντίστοιχη αποτελεσματικότητα για την ολοκλήρωση των ίδιων των απαλλοτριώσεων, οι οποίες μέχρι σήμερα παραμένουν σε εκκρεμότητα.
Το αποτέλεσμα είναι πλέον ορατό: η πιο κρίσιμη προϋπόθεση για την απρόσκοπτη εκτέλεση του έργου εξακολουθεί να μην έχει ολοκληρωθεί. Απίστευτο αλλά όμως ελληνικό, το έργο είναι χωρίς ολοκληρωμένες απαλλοτριώσεις...
Η διαδρομή προς την υπογραφή της σύμβασης
Η συνέχεια των εξελίξεων έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Εδώ είναι το “ζουμί”.
Στις 14/04/2025 η σύμβαση διαβιβάζεται στο Ελεγκτικό Συνέδριο για προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας. Ακολουθεί η Πράξη 147/2025 του Ελεγκτικού Συνεδρίου.
Στη συνέχεια, με το άρθρο 232 παρ. 1 του Ν. 5193/2025 (νόμος για την ενίσχυση της κεφαλαιαγοράς, με ισχύ από 11/04/2025), ως τροπολογία δηλαδή σε άσχετο νόμο, προστίθενται οι διατάξεις: «Με απόφαση του υπουργού Υποδομών και Μεταφορών για τα έργα σύμβασης παραχώρησης του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών και των εποπτευόμενων φορέων του και με κοινή απόφαση του υπουργού Υποδομών και Μεταφορών και του κατά περίπτωση αρμοδίου υπουργού για άλλα έργα, τα οποία έχουν χαρακτηριστεί ως Έργα Εθνικής Σημασίας και Εθνικού Επιπέδου και έχουν υπαχθεί στη διαδικασία του άρθρου 7Α του Κώδικα Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων (Ν. 2882/2001, Α’ 17), επιτρέπεται η υπογραφή της σύμβασης παραχώρησης, χωρίς τις προϋποθέσεις του τρίτου εδαφίου της παρούσας, μετά από γνώμη του Τεχνικού Συμβουλίου Δημοσίων Έργων της Γενικής Γραμματείας Υποδομών, εφόσον:
α) έχει εκπονηθεί και εγκριθεί από το αρμόδιο όργανο του υπουργείου Πολιτισμού, μετά από γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου, η Έκθεση Αναλυτικής Αρχαιολογικής Τεκμηρίωσης του άρθρου 345 του Ν. 4512/2018 (Α’ 5), όπου απαιτείται, και
β) έχει εκπονηθεί έκθεση προεκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ή υπάρχει Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων, η οποία έχει υποβληθεί στη Διεύθυνση Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και έχει γίνει αποδεκτή από τον προϊστάμενο της Γενικής Διεύθυνσης Περιβαλλοντικής Πολιτικής μετά από γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης του άρθρου 13 του Ν. 4014/2011 (Α’ 209)».
Στις 07/05/2025 εκδίδεται η γνωμοδότηση του Τεχνικού Συμβουλίου. Και μόλις δύο ημέρες αργότερα, στις 09/05/2025, υπογράφεται η σύμβαση παραχώρησης. Η χρονική αλληλουχία των γεγονότων προκαλεί εύλογο προβληματισμό.
Ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη;
Το ζήτημα πλέον δεν είναι μόνο αν υπήρξαν καθυστερήσεις. Είναι ποιος λογοδοτεί γι' αυτές. Αν δεν αναζητηθούν πολιτικές ευθύνες, τότε είναι αυτονόητο ότι πρέπει να εξεταστούν οι ευθύνες της διοικητικής πυραμίδας του υπουργείου Υποδομών.
Πρώτος κρίκος αυτής της αλυσίδας είναι το Τεχνικό Συμβούλιο του υπουργείου Υποδομών. Από τη στιγμή που οι απαλλοτριώσεις στον ΒΟΑΚ δεν είχαν ολοκληρωθεί και ούτε σήμερα διαφαίνεται άμεση προοπτική ολοκλήρωσής τους, πολύ περισσότερο που όλο το φάσμα των απαλλοτριώσεων πλέον το ερευνά ήδη η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία όπως πρόσφατα αποκάλυψε ρεπορτάζ της “Ν.Κ.”, είναι εύλογο να διερευνηθεί το σκεπτικό με το οποίο εισηγήθηκε την υπογραφή της σύμβασης παραχώρησης. Η συγκεκριμένη εισήγηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα, καθώς κάθε περαιτέρω καθυστέρηση ενδέχεται να οδηγήσει το Ελληνικό Δημόσιο στην καταβολή σημαντικών αποζημιώσεων και πάλι λόγω σταλιών προς τον παραχωρησιούχο, με ευθύνη του Δημοσίου για τις καθυστερήσεις αυτές. Εάν συμβεί αυτό, το ερώτημα δε θα είναι μόνο ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό, αλλά ποιοι υπηρεσιακοί παράγοντες έκριναν ότι μπορούσε να προχωρήσει η υπογραφή της σύμβασης με τις απαλλοτριώσεις να παραμένουν ανοικτή εκκρεμότητα.
Το ίδιο εύλογα τίθεται και το ερώτημα για τη διοίκηση της αρμόδιας Διεύθυνσης που διαχειρίστηκε τον φάκελο των απαλλοτριώσεων. Μέχρι σήμερα δεν προκύπτει ότι έχουν αναζητηθεί υπηρεσιακές ευθύνες για τις καθυστερήσεις που καταγράφονται. Αντιθέτως, σύμφωνα με πληροφορίες, η τότε διευθύντρια της Δ16, μετά τη συνταξιοδότησή της στις 31/12/2025, ανέλαβε πλέον καθήκοντα συμβούλου σε γραφείο της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου.
Οι απαντήσεις εξακολουθούν να εκκρεμούν
Η ουσία της υπόθεσης δεν περιορίζεται στην ημερομηνία υπογραφής της σύμβασης. Το πραγματικό ερώτημα είναι γιατί χρειάστηκε να αλλάξει το θεσμικό πλαίσιο ώστε να καταστεί δυνατή η υπογραφή της, ενώ οι απαλλοτριώσεις παρέμεναν ανολοκλήρωτες;
Εξίσου κρίσιμο είναι να αποσαφηνιστεί ποιοι εισηγήθηκαν αυτή τη διαδρομή, ποιοι την ενέκριναν και ποιοι θα αναλάβουν την ευθύνη εάν οι σημερινές εκκρεμότητες μετατραπούν αύριο σε εκατομμύρια ευρώ αποζημιώσεων εις βάρος του Δημοσίου;
Γιατί τα μεγάλα δημόσια έργα δεν κρίνονται μόνο από τις κορδέλες των εγκαινίων. Κρίνονται κυρίως από τη νομιμότητα των διαδικασιών, τη διοικητική επάρκεια όσων τα διαχειρίζονται και, τελικά, από το αν ο λογαριασμός των επιλογών τους θα καταλήξει ξανά στον Έλληνα φορολογούμενο.
