Η ακρίβεια πανηγυρίζει, η οικονομία φωτογραφίζεται και ο κοσμάκης βασανίζεται... Κάθε φορά που ανακοινώνονται νέα στοιχεία για την πορεία της οικονομίας, το αφήγημα είναι σχεδόν ίδιο. Ρυθμοί ανάπτυξης, υπεραποδόσεις, δημοσιονομική σταθερότητα και αισιόδοξες προβλέψεις. Το ερώτημα, όμως, παραμένει αμείλικτο, πού ακριβώς συναντά αυτή η εικόνα την πραγματική ζωή του πολίτη;
Γιατί αν η οικονομία ευημερεί, γιατί ολοένα περισσότεροι δυσκολεύονται να καλύψουν ακόμη και τις βασικές τους ανάγκες;
Όταν οι ίδιες αγορές κοστίζουν περισσότερο
Αρκεί μια απλή σύγκριση με την εικόνα πριν από λίγα χρόνια. Ένα σπίτι που το 2019 νοικιαζόταν με 580 ευρώ, σήμερα απαιτεί περίπου 750-800. Ο φορολογικός συντελεστής δε μεταβλήθηκε. Εκείνο που μεταβλήθηκε είναι η φορολογητέα αξία της συναλλαγής.
Έτσι, το Δημόσιο εισπράττει περισσότερα, χωρίς να έχει παραχθεί ούτε ένα ευρώ επιπλέον πραγματικού πλούτου. Αυτό που αυξήθηκε δεν είναι η ευημερία, αλλά το κόστος της καθημερινότητας. Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται παντού.
Η ακρίβεια ως φοροεισπρακτικός μηχανισμός
Το καλάθι του σούπερ-μάρκετ αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Εκεί όπου ένα νοικοκυριό χρειαζόταν περίπου 400 ευρώ για τα βασικά αγαθά, σήμερα απαιτούνται κοντά στα 650.
Ο συντελεστής του ΦΠΑ παραμένει ο ίδιος. Το ποσό όμως που εισπράττει το κράτος είναι σαφώς μεγαλύτερο, αφού ο φόρος υπολογίζεται πάνω σε υψηλότερες τιμές. Με απλά λόγια, η ακρίβεια αδειάζει το οικογενειακό πορτοφόλι και ταυτόχρονα φουσκώνει τα δημόσια έσοδα. Το ίδιο συμβαίνει στους λογαριασμούς του ηλεκτρικού ρεύματος, στα καύσιμα, στις υπηρεσίες και σχεδόν σε κάθε συναλλαγή της καθημερινότητας. Όσο οι τιμές ανεβαίνουν, τόσο ενισχύονται και τα φορολογικά έσοδα, χωρίς να αλλάξει ούτε ένας φορολογικός συντελεστής.
Οι αυξήσεις που εξαφανίζονται πριν φτάσουν στην τσέπη
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον παρουσιάζονται κατά καιρούς αυξήσεις στους μισθούς ως ένδειξη κοινωνικής πολιτικής. Το πραγματικό ερώτημα, όμως, είναι άλλο: Πόση αξία έχει μια μικρή αύξηση, όταν το ενοίκιο, η διατροφή, η ενέργεια και οι υπόλοιπες υποχρεώσεις αυξάνονται με πολλαπλάσιο ρυθμό;
Ο εργαζόμενος μπορεί να βλέπει μεγαλύτερο ποσό στο εκκαθαριστικό της μισθοδοσίας του, στο τέλος του μήνα όμως ανακαλύπτει ότι του περισσεύουν λιγότερα χρήματα απ’ όσα του έμεναν παλαιότερα. Οι αριθμοί αυξήθηκαν, όχι όμως και η πραγματική αγοραστική του δύναμη.
Η ανάπτυξη που “γεννά” ο πληθωρισμός
Η αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη μεγαλύτερης παραγωγής ή καλύτερης ποιότητας ζωής. Όταν όλα γίνονται ακριβότερα, αυξάνεται και η συνολική αξία της οικονομικής δραστηριότητας.
Αυτό όμως δε σημαίνει ότι παράγονται περισσότερα προϊόντα ή περισσότερες υπηρεσίες. Σημαίνει ότι τα ίδια αγαθά αποτιμώνται σε υψηλότερες τιμές. Γι' αυτό και η εικόνα της “υπεραπόδοσης” χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση. Σε πολλές περιπτώσεις, εκείνο που υπεραποδίδει δεν είναι η οικονομία, αλλά ο ίδιος ο πληθωρισμός.
Το δύσκολο ερώτημα που ζητά απάντηση
Την ίδια στιγμή, η ακρίβεια παρουσιάζεται συχνά ως ένα φαινόμενο που οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά σε εξωτερικούς παράγοντες, απέναντι στους οποίους τα περιθώρια παρέμβασης είναι περιορισμένα. Ωστόσο δημιουργείται μια εύλογη απορία.
Εφόσον η άνοδος των τιμών ενισχύει τα φορολογικά έσοδα και βελτιώνει τη δημοσιονομική εικόνα, πόσο ισχυρό είναι τελικά το κίνητρο για ουσιαστικές παρεμβάσεις απέναντι στις στρεβλώσεις της αγοράς; Είναι ένα ερώτημα που δεν απαντάται με πανηγυρικές παρουσιάσεις, ούτε με πίνακες στατιστικών στοιχείων.
Στο τέλος της ημέρας μετρά η ζωή του πολίτη
Οι πολίτες δεν αξιολογούν την οικονομία μέσα από διαγράμματα και κυβερνητικές ανακοινώσεις. Την αξιολογούν μπροστά στο ταμείο του σούπερ-μάρκετ, στην πληρωμή του ενοικίου, στον λογαριασμό του ηλεκτρικού ρεύματος και στην προσπάθεια να μείνουν λίγα χρήματα στην άκρη για την οικογένεια και τα παιδιά τους. Εκεί κρίνεται η πραγματική κατάσταση της οικονομίας.
Γιατί η επιτυχία δεν αποτυπώνεται μόνο στα αυξημένα δημόσια έσοδα. Αποτυπώνεται πρωτίστως στο αν ο πολίτης αισθάνεται ότι ζει καλύτερα. Και όσο η καθημερινότητα γίνεται δυσκολότερη, η πραγματικότητα δύσκολα κρύβεται πίσω από τους δείκτες. Οι αριθμοί μπορεί να πανηγυρίζουν, όμως για τη μέση ελληνική οικογένεια το συμπέρασμα παραμένει πεισματικά το ίδιο: δεν υπεραποδίδει η οικονομία. Υπεραποδίδει η ακρίβεια. Και τον λογαριασμό εξακολουθούν να τον πληρώνουν οι πολίτες.
