Παρακολούθησα με ενδιαφέρον το κύμα συμπαράστασης που ξεδιπλώθηκε υπέρ του Μαραντζίδη από πανεπιστημιακούς, αναλυτές και γνωστές φυσιογνωμίες του δημόσιου λόγου, πολλοί εκ των οποίων κινούνται σταθερά γύρω από τη νέα κομματική πραγματικότητα που επιχειρεί να διαμορφώσει ο Αλέξης Τσίπρας. Και ομολογώ ότι σχεδόν... συγκινήθηκα.
Διαβάζοντας τα εγκώμια για τον χαρακτήρα, την ακεραιότητα και την επιστημονική του επάρκεια, θα μπορούσε κανείς να πιστέψει ότι βρέθηκε ενώπιόν του ένας άνθρωπος υπεράνω κάθε αμφισβήτησης. Δεν έχω προσωπική γνωριμία μαζί του, αλλά αν το θέμα ήταν η συμπάθεια που προκαλεί ή η εικόνα που εκπέμπει, θα μπορούσα κι εγώ να προσθέσω τον δικό μου καλό λόγο. Μόνο που η δημόσια συζήτηση δεν αφορά αυτό.
Το ζήτημα δεν είναι αν είναι συμπαθής. Η ουσία βρίσκεται αλλού και είναι απολύτως συγκεκριμένη. Υπήρξε ή όχι οικονομική σχέση του Μαραντζίδη με τη βρετανική Integrity Initiative για υπηρεσίες που προσέφερε στο πλαίσιο της δράσης της κατά της ρωσικής επιρροής στην Ελλάδα; Αυτό είναι το ερώτημα.
Όχι αν είναι ευγενικός, όχι αν είναι αξιόλογος επιστήμονας, ούτε αν χαίρει εκτίμησης στους ακαδημαϊκούς κύκλους.
Τι ακριβώς είναι η Integrity Initiative
Η Integrity Initiative δεν παρουσιάζεται ως ένα ακαδημαϊκό ερευνητικό κέντρο που παράγει ουδέτερη επιστημονική γνώση.
Πρόκειται για μια δομή που έχει σχέση με τα κρατικά επιτελεία του βαθέως κράτους του Ηνωμένου Βασιλείου, που δημιουργήθηκε με σαφή γεωπολιτικό προσανατολισμό και αποστολή την αντιμετώπιση της ρωσικής επιρροής σε διάφορες χώρες. Με όρους πανεπιστημιακών αναλύσεων θα μπορούσε να χαρακτηριστεί μηχανισμός “γνωστικού πολέμου”. Με πιο απλά λόγια, δρα στο πεδίο της επιρροής, της πληροφόρησης και της αντιπροπαγάνδας. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι χρηματοδοτείται από το βρετανικό υπουργείο Εξωτερικών, ούτε ότι στους κόλπους της συναντά κανείς πρόσωπα με διαδρομή στις βρετανικές υπηρεσίες πληροφοριών.
Η απάντηση που δεν ακούστηκε
Απ’ όσα έχουν δημοσιοποιηθεί μέχρι σήμερα, εκείνο που δε φαίνεται να έχει δοθεί με απόλυτη σαφήνεια είναι η απάντηση στο βασικό ερώτημα: Υπήρξε αμοιβή ή όχι;
Αν δεν υπήρξε ούτε ένα ευρώ, ούτε μία στερλίνα, θα περίμενε κανείς μια κατηγορηματική διάψευση, χωρίς αστερίσκους και υποσημειώσεις. Αντί γι’ αυτό, η εικόνα που εκπέμπεται είναι περισσότερο θολή παρά διαφωτιστική. Και όταν η απάντηση δεν είναι καθαρή, η συζήτηση αναπόφευκτα συνεχίζεται.
Οι υπερασπιστές και η σιωπή στην ουσία
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η στάση όσων έσπευσαν να υπερασπιστούν τον Μαραντζίδη. Δεκάδες λέξεις για το ήθος του. Αναφορές στην επιστημονική του πορεία. Επιχειρήματα για την προσωπική του διαδρομή. Για το συγκεκριμένο όμως ερώτημα; Σχεδόν τίποτα. Θυμίζει εκείνες τις δικαστικές αίθουσες όπου οι μάρτυρες υπεράσπισης δεν απαντούν στην κατηγορία, αλλά εξηγούν στο δικαστήριο πόσο καλός οικογενειάρχης, πόσο ευγενικός ή πόσο αγαπητός είναι ο κατηγορούμενος στη γειτονιά του. Μόνο που η υπόθεση δεν κρίνεται από τη συμπάθεια.
Οι δύο ταχύτητες της ευαισθησίας
Σε πολλές χώρες όσοι εργάζονται, άμεσα ή έμμεσα και με αμοιβή, για λογαριασμό ξένων κρατικών μηχανισμών επιρροής χαρακτηρίζονται «πρόσωπα επιρροής». Ο χαρακτηρισμός δεν αφορά τον χαρακτήρα τους ούτε την επιστημονική τους επάρκεια. Αφορά τον ρόλο τους. Και εδώ γεννιέται ένα ακόμη ερώτημα: αν η υπόθεση αφορούσε ρωσικά ή κινεζικά δίκτυα επιρροής, θα αντιμετωπιζόταν με την ίδια χαλαρότητα; Ή μήπως θα είχαν ήδη στηθεί πρωτοσέλιδα, τηλεοπτικά πάνελ και πολιτικές καταγγελίες;
Η ώρα των καθαρών απαντήσεων
Γι’ αυτό και η συζήτηση δε χρειάζεται άλλους ύμνους, ούτε περισσότερες βεβαιώσεις περί καλού χαρακτήρα. Χρειάζεται μια καθαρή απάντηση. Πρώτα από τον ίδιο τον Μαραντζίδη και στη συνέχεια απ’ όσους αναλαμβάνουν να τον υπερασπιστούν δημοσίως.
Γιατί στο τέλος της ημέρας η δημόσια ζωή έχει μια απλή απαίτηση: στα κρίσιμα ερωτήματα οι απαντήσεις να είναι εξίσου καθαρές με τις υπερασπίσεις. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία της υπόθεσης.
