Τα data centers “καταπίνουν” ενέργεια και οι κοινωνίες αρχίζουν να μετρούν το κόστος πίσω από την Τεχνητή Νοημοσύνη και τα επιτεύγματά της.
Κάποτε η κουβέντα για την Τεχνητή Νοημοσύνη έμοιαζε με υπόσχεση τεχνολογικής επανάστασης. Σήμερα όμως, πίσω από τις εντυπωσιακές εφαρμογές και τα μεγάλα λόγια περί “ψηφιακού μέλλοντος”, ξεπροβάλλει μια πραγματικότητα που αρχίζει να τρομάζει κυβερνήσεις, επιστήμονες και τοπικές κοινωνίες. Τα data centers, οι τεράστιες δηλαδή εγκαταστάσεις που κρατούν όρθιο το διαδίκτυο και τα συστήματα AI, εξελίσσονται σε αχόρταγους καταναλωτές ενέργειας και φυσικών πόρων, και αναπόδραστα και ρύπανσης. Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε προχθές ο “Guardian” προκαλούν ήδη διεθνή συναγερμό.
Στις ΗΠΑ και στη Βρετανία, τα κέντρα δεδομένων απορροφούν πλέον περίπου το 6% της συνολικής ηλεκτρικής κατανάλωσης, ενώ παγκοσμίως η ενεργειακή τους ζήτηση αυξήθηκε κατά 15% μέσα σε μόλις δύο χρόνια. Και το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο τεχνολογικό. Είναι βαθιά πολιτικό, κοινωνικό και περιβαλλοντικό.
Η νέα βιομηχανία των “αόρατων εργοστασίων”
Πίσω από την ασταμάτητη επέκταση των data centers κινείται μια οικονομία γίγαντας. Η Διεθνής Ένωση Κέντρων Δεδομένων (IDCA) υπολογίζει ότι οι επενδύσεις στον συγκεκριμένο τομέα φτάνουν ήδη το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου στο 1% της παγκόσμιας οικονομίας.
Όμως, όσο οι επενδύσεις αυξάνονται, τόσο μεγαλώνει και η πίεση πάνω στα ενεργειακά δίκτυα. Στη Βρετανία, επιχειρήσεις περιμένουν ακόμη και χρόνια για μια απλή σύνδεση ηλεκτροδότησης, καθώς τα δίκτυα δεν μπορούν να αντέξουν τη ζήτηση.
Την ίδια ώρα, στις ΗΠΑ αποκαλύπτεται και μια άλλη, σχεδόν προκλητική διάσταση της σπατάλης: περίπου το 13% της ενέργειας αυτών των εγκαταστάσεων καταναλώνεται από τις λεγόμενες “υπηρεσίες-ζόμπι”, εφαρμογές δηλαδή που συνεχίζουν να λειτουργούν χωρίς ουσιαστικό λόγο ή πραγματική χρήση. Και κάπου εκεί αρχίζει να ξεγυμνώνεται η αντίφαση μιας εποχής που μιλά για «πράσινη μετάβαση», ενώ “χτίζει” ολοένα και μεγαλύτερες ενεργειακές απαιτήσεις.
Το νερό γίνεται το επόμενο μεγάλο μέτωπο
Αν το ηλεκτρικό ρεύμα είναι το πρώτο πρόβλημα, το νερό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό. Για να παραμένουν σε λειτουργία χιλιάδες επεξεργαστές υψηλής ισχύος, απαιτούνται τεράστιες ποσότητες νερού για ψύξη. Και αυτό συμβαίνει σε έναν πλανήτη που ήδη βιώνει κλιματική πίεση και φαινόμενα λειψυδρίας. Η Greenpeace UK προειδοποιεί ότι η ανεξέλεγκτη εξάπλωση της Τεχνητής Νοημοσύνης κινδυνεύει να λειτουργήσει ως νέα “ανάσα ζωής” για τα ορυκτά καύσιμα, καθώς τα ενεργειακά συστήματα αδυνατούν να καλύψουν τέτοιες ανάγκες αποκλειστικά από ανανεώσιμες πηγές.
Οι επιστήμονες ζητούν πλέον αυστηρούς κανόνες διαφάνειας και σοβαρές περιβαλλοντικές μελέτες, καθώς ακόμη και τεχνολογικοί κολοσσοί, όπως η Google, έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με καταγγελίες ότι υποτίμησαν το πραγματικό αποτύπωμα άνθρακα των εγκαταστάσεών τους.
Και η Ελλάδα μπαίνει στο παιχνίδι με ανοιχτά μέτωπα
Μέσα σε αυτό το διεθνές σκηνικό, η Ελλάδα επιχειρεί να τοποθετηθεί στον χάρτη των ψηφιακών υποδομών. Στο 14ο Athens Energy Summit, πριν περίπου δεκαπέντε μήνες, ο τότε υφυπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Κωνσταντίνος Κυρανάκης παρουσίασε τον σχεδιασμό για τη δημιουργία 18 data centers έως το 2030.
Το πλάνο προβλέπει συγκέντρωση εγκαταστάσεων κυρίως στην Αττική και τη Θεσσαλονίκη, με επέκταση στη Δυτική Μακεδονία, τη Θεσσαλία και την Κρήτη (ΒΙ.ΠΕ. Ηρακλείου). Μόνο που εδώ αρχίζουν τα δύσκολα ερωτήματα.
Σε μια χώρα που ήδη δοκιμάζεται από έντονα προβλήματα λειψυδρίας, ειδικά στην περιφέρεια και στα νησιά, ακόμη χειρότερα στην ανατολική Κρήτη, ποιος μπορεί να εγγυηθεί ότι τέτοιες ενεργοβόρες και υδροβόρες εγκαταστάσεις δε θα επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο τα τοπικά οικοσυστήματα;
Ο ίδιος ο κ. Κυρανάκης είχε παραδεχτεί τότε ότι το ενεργειακό κόστος αποτελεί κρίσιμο παράγοντα κινδύνου για τις επενδύσεις. Και όταν ακόμη και η Google ομολογεί ότι δεν έχει καταφέρει να λειτουργήσει data centers αποκλειστικά με Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, γίνεται φανερό πως η απόσταση ανάμεσα στην “πράσινη ανάπτυξη” και στην πραγματικότητα παραμένει μεγάλη.
Το πραγματικό δίλημμα της επόμενης δεκαετίας
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν η Ελλάδα θα μπει στην ψηφιακή εποχή. Αυτό έχει ήδη αποφασιστεί. Το κρίσιμο ζήτημα είναι με ποιους όρους, με ποιες αντοχές και τελικά ποιος θα πληρώσει το περιβαλλοντικό κόστος αυτής της μετάβασης. Γιατί πίσω από τα λαμπερά συνέδρια, τις επενδυτικές εξαγγελίες και τα μεγάλα τεχνολογικά αφηγήματα, υπάρχει μια πραγματικότητα που δεν μπορεί πλέον να κρυφτεί: η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν καταναλώνει μόνο δεδομένα.
Καταναλώνει ενέργεια, νερό και φυσικούς πόρους σε κλίμακα που ο πλανήτης αρχίζει ήδη να δυσκολεύεται να αντέξει.
