Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υποτίθεται πως παρέλαβε ένα κράτος με γνωστές διαχρονικά δυσλειτουργίες: υπερφορτωμένο, δύσκαμπτο, με κυβερνητικά σχήματα που ήδη ξεπερνούσαν το μέτρο σε σύγκριση με άλλες, μεγαλύτερες χώρες. Εκεί που θα περίμενε κανείς μια χειρουργική συρρίκνωση, ένα συμμάζεμα για να αποκτήσει ρυθμό και κατεύθυνση, συνέβη το αντίθετο.
Το σχήμα όχι μόνο δεν περιορίστηκε, αλλά διογκώθηκε εντυπωσιακά, έχει ρεκόρ υπουργών και υφυπουργών και φυσικά γ.γ. Ένα κυβερνητικό οικοδόμημα που, αντί να μοιάζει με ευέλικτο μηχανισμό, θυμίζει πλέον πολυπληθές συμβούλιο χωρίς κέντρο βάρους. Όχι μεταρρύθμιση, περισσότερο μια υπερκατασκευή χωρίς αρχιτεκτονική πειθαρχία.
Η ψευδαίσθηση της “τομής”
Αυτό που παρουσιάστηκε ως καινοτομία, κατέληξε να είναι μια επιδείνωση των ήδη υπαρχουσών αδυναμιών. Το λεγόμενο “επιτελικό κράτος” δεν απέκτησε ποτέ την ευελιξία που υπόσχονταν οι εμπνευστές του.
Αντί για συντονισμό, προέκυψε διάχυση ευθυνών σε αποφάσεις που παίρνουν όμως μόνο οι ένοικοι ενός Μεγάρου, αντί για ταχύτητα, βραδύτητα. Είναι σαν να παίρνεις ένα καλοκουρδισμένο ρολόι και, αντί να το ρυθμίσεις, να του προσθέτεις συνεχώς γρανάζια μέχρι που σταματά να λειτουργεί. Και μετά να επιμένεις ότι δείχνει την ώρα καλύτερα από πριν.
Όταν η πράξη εκθέτει τη θεωρία
Τα γεγονότα δεν άργησαν να διαψεύσουν τη θεωρητική κατασκευή: Η πολύκροτη σύμβαση για τα σιδηροδρομικά έργα έμεινε στάσιμη για χρόνια, με αποτέλεσμα κρίσιμα συστήματα ασφαλείας να μην έχουν εγκατασταθεί εγκαίρως. Η ταχύτητα αυξήθηκε, αλλά η προστασία έμεινε πίσω και το τίμημα υπήρξε τραγικό. Μετά μπάζωμα, ξεμπάζωμα και συγκάλυψη, μέχρι και της πυρόσφαιρας θανάτου για 27 ανθρώπους.
Στον αγροτικό τομέα, οι πρόχειρες “τεχνικές λύσεις” άνοιξαν την πόρτα σε ένα χάος κατανομής πόρων. Εικονικές καταστάσεις, στρεβλώσεις και αδικίες που τελικά τιμώρησαν τους πραγματικούς δικαιούχους. Ένα σύστημα που, αντί να θεραπεύσει παθογένειες, γέννησε νέες, αλλά οι ψήφοι, ψήφοι. Στο ζήτημα των παρακολουθήσεων, η εικόνα έγινε ακόμη πιο θολή. Μηχανισμοί που λειτουργούν χωρίς σαφή λογοδοσία, ευθύνες που εξαϋλώνονται, και μια διοίκηση που μοιάζει να αγνοεί τις ίδιες της τις σκιές. Η κατασκοπεία σε βάρος κρίσιμων θεσμικά προσώπων για την εθνική ασφάλεια, έγινε χόμπι ιδιωτών...
Η σιωπή ως σύμπτωμα
Το πιο ανησυχητικό δεν είναι μόνο τα γεγονότα, αλλά η αντίδραση ή μάλλον η απουσία της. Καταγγελίες σοβαρές, ενδείξεις βαθιάς θεσμικής φθοράς, και το κράτος δείχνει ανήμπορο να αντιδράσει με την ταχύτητα και την αποφασιστικότητα που απαιτείται. Όταν οι μηχανισμοί ελέγχου αδρανούν, το πρόβλημα παύει να είναι συγκυριακό. Γίνεται δομικό.
Από τον συντονισμό στην ακινησία
Το “επιτελικό κράτος” υποτίθεται ότι θα έφερνε πειθαρχία, συνοχή και αποτελεσματικότητα. Αντί γι’ αυτό, μοιάζει να εγκλωβίστηκε στο ίδιο του το βάρος. Ένα σχήμα που σχεδιάστηκε για να κινείται γρήγορα, αλλά καταλήγει να σέρνεται. Σαν ένα περίτεχνο ιστιοφόρο που φορτώθηκε τόσο πολύ, ώστε δεν μπορεί πια να σηκώσει πανιά. Και όσο κι αν το βαφτίζεις “αγωνιστικό”, στη θάλασσα αποδεικνύεται ακίνητο.
Το όνομα δεν αρκεί
Δεν αρκεί να ονομάζεις κάτι “επιτελικό” για να λειτουργεί ως τέτοιο. Η ουσία βρίσκεται στη δομή, στη λογοδοσία, στη σαφήνεια ρόλων. Όταν αυτά απουσιάζουν, το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς απογοητευτικό, είναι επικίνδυνο.
Και τότε, το πρόβλημα δεν είναι πια η αποτυχία ενός μοντέλου. Είναι η διάψευση μιας ολόκληρης υπόσχεσης.
