Το πιο βαθύ και ύπουλο πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα η Δύση δεν είναι οικονομικό, ούτε απλώς πολιτικό, είναι η σταδιακή απογύμνωση της ίδιας της ζωής από κάθε ουσιαστικό νόημα. Σε ατομικό, κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο.
Η μακρόχρονη επικράτηση του νεοφιλελεύθερου δόγματος μετέτρεψε το ερώτημα “γιατί ζούμε;” σε περιττή πολυτέλεια.
Στη θέση του εγκαταστάθηκαν εύπεπτες και ρηχές “αξίες”: ο ακραίος ατομικισμός, η ηθική αδιαφορία και ένας διαρκής, εξαντλητικός ανταγωνισμός. Έτσι, η Δύση οδηγήθηκε όχι απλώς σε κρίση, αλλά σε μια βαθιά υπαρξιακή σύγχυση.
Στο διεθνές πεδίο κυριαρχεί ο νόμος του ισχυρού. Στις κοινωνικές και ταξικές σχέσεις, ο ίδιος κανόνας. Στην επιστήμη και την πρόοδο, ξανά το συμφέρον του ισχυρού.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι αστικές δημοκρατίες γλιστρούν προς μορφές συγκεντρωτικής και ολιγαρχικής εξουσίας. Οι κοινωνίες οδηγούνται σε επιλογές που ενισχύουν τις ελίτ, ενώ ο πόλεμος επιστρέφει ως “κανονικό” εργαλείο επίλυσης διαφορών, πιο συχνά, πιο βίαια, πιο απροκάλυπτα.
Και τίθεται το ερώτημα: είναι αυτό το νόημα της ζωής; Να εργάζεσαι εξοντωτικά, να απειλείσαι με απώλεια στέγης, να μην μπορείς να τα βγάλεις πέρα; Κι όμως, η καθημερινότητα στις δυτικές κοινωνίες έχει καταντήσει μια διαρκής διαχείριση της δυστυχίας. Όχι αναζήτηση του καλύτερου, αλλά αγώνας αποφυγής του χειρότερου.
Έτσι, οι κοινωνίες παρακολουθούν τραγωδίες και πολέμους με την ίδια αποστασιοποίηση που κοιτούν τις διακυμάνσεις των χρηματιστηρίων. Το νόημα της ζωής έχει εξοριστεί: εκτός εκπαίδευσης, εκτός πολιτικής, εκτός δημόσιου διαλόγου. Σαν να μην ανήκει πια στον άνθρωπο. Το ίδιο το σύστημα, λειτουργώντας σαν ένας καλοκουρδισμένος μηχανισμός εξυπηρέτησης συμφερόντων, αναδεικνύει ηγεσίες χωρίς βάθος και ουσία, μετατρέποντας τις κρίσεις και τους πολέμους σε βασικό σημείο αναφοράς για τους πολίτες. Όχι τη ζωή τους, αλλά τις αναταράξεις που την καθορίζουν. Και κάπως έτσι, το ερώτημα δεν είναι πια πώς θα ζήσουμε καλύτερα, αλλά ποιος θα καθορίσει τους όρους της επιβίωσής μας. Το νόημα της ζωής αντικαθίσταται από την “τιμή” της στην αγορά.
Ίσως η πιο μεγάλη και πιο επικίνδυνη επιτυχία αυτού του συστήματος είναι ότι έχει καταφέρει να κάνει τους ανθρώπους να πάψουν να αναζητούν το νόημα της ίδιας τους της ύπαρξης. Και όταν αυτό συμβαίνει, τότε μπορούν πράγματι να κατευθυνθούν προς οτιδήποτε.
