Η συζήτηση για τα μέτρα που μπορούν να λειτουργήσουν ως πραγματικό ανάχωμα στην αισχροκέρδεια επανέρχεται κάθε φορά που η διεθνής αστάθεια δημιουργεί κύματα ανατιμήσεων.
Στη σκιά του πολέμου στη Μέση Ανατολή, οι αγορές αντιδρούν νευρικά, οι τιμές της ενέργειας ανεβοκατεβαίνουν και το γνωστό φαινόμενο της μετακύλισης του κόστους στον τελικό καταναλωτή κάνει και πάλι την εμφάνισή του.
Το ερώτημα όμως είναι απλό και ταυτόχρονα κρίσιμο: ποιο μέτρο μπορεί πραγματικά να συγκρατήσει την κερδοσκοπία; Το πλαφόν στα κέρδη ή το πλαφόν στις τιμές;
Αντίθετα, το πλαφόν στην τελική τιμή ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας είναι ένα μέτρο άμεσο, απλό και ξεκάθαρο.
Ο καταναλωτής γνωρίζει ποια είναι η ανώτατη τιμή που μπορεί να πληρώσει και η αγορά αναγκάζεται να κινηθεί μέσα σε συγκεκριμένα όρια. Δεν αφήνει πολλά περιθώρια για δημιουργικές ερμηνείες ούτε για παράθυρα που επιτρέπουν την έμμεση αισχροκέρδεια. Η πραγματικότητα είναι ότι σε περιόδους κρίσης, όπως αυτή που μπορεί να προκαλέσει μια ευρύτερη ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή, η ψυχολογία της αγοράς λειτουργεί συχνά πιο γρήγορα από τα πραγματικά δεδομένα. Οι τιμές ανεβαίνουν πριν καν αυξηθεί το κόστος. Ο φόβος γίνεται πρόσχημα και η αβεβαιότητα μετατρέπεται σε ευκαιρία για ορισμένους να αυξήσουν τα περιθώρια κέρδους τους.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η κρατική παρέμβαση δεν είναι απλώς θεμιτή. Είναι αναγκαία. Αλλά πώς μπορεί να γίνει αυτό;
Γιατί οι πρόσφατες εξαγγελίες μάλλον “χαϊδεύουν” το πρόβλημα αντί να το επιλύουν. Το πλαφόν στην τιμή λειτουργεί λοιπόν ως ένα σαφές μήνυμα ότι η κοινωνία δεν πρόκειται να αποδεχθεί την κερδοσκοπία πάνω στον φόβο. Δεν είναι πανάκεια και ασφαλώς δεν μπορεί να εφαρμοστεί αδιακρίτως σε ολόκληρη την οικονομία. Όμως, σε κρίσιμους τομείς, όπως ενέργεια, καύσιμα, βασικά αγαθά, μπορεί να αποτελέσει μια ουσιαστική ασπίδα προστασίας για τα νοικοκυριά.
Από την άλλη πλευρά, η συζήτηση δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στο ποιο μέτρο θα επιλεγεί. Το πραγματικό ζήτημα είναι αν υπάρχει πολιτική βούληση για αυστηρούς ελέγχους και πραγματικές κυρώσεις. Γιατί κανένα πλαφόν, είτε στην τιμή είτε στα κέρδη, δεν έχει αξία αν παραμένει μόνο στα χαρτιά. Στην τελική ανάλυση, η μάχη κατά της αισχροκέρδειας δεν είναι μόνο οικονομικό ζήτημα. Είναι και ζήτημα δικαιοσύνης.
Σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης και πολεμικών συγκρούσεων, οι κοινωνίες δοκιμάζονται. Αυτό που δεν πρέπει να δοκιμάζεται όμως είναι η αντοχή των πολιτών απέναντι σε φαινόμενα κερδοσκοπίας.
Αν λοιπόν μιλάμε για πραγματικό ανάχωμα στην αισχροκέρδεια, τότε η απάντηση είναι μάλλον ξεκάθαρη: η προστασία του καταναλωτή περνά μέσα από σαφή όρια στις τιμές και όχι από θεωρητικούς περιορισμούς στα κέρδη που συχνά αποδεικνύονται δύσκολο να ελεγχθούν στην πράξη.
Αλήθεια, αυτό το έλαβαν υπόψη τους στο οικονομικό επιτελείο;
