Όταν η ανάλυση γίνεται θέαμα και η κοινή λογική εγκαταλείπει το στούντιο, υπάρχει μια παλιά αλήθεια: σε κάθε πόλεμο, πριν ακόμη καθίσει η σκόνη από τις πρώτες εκρήξεις, η αλήθεια είναι εκείνη που τραυματίζεται και πεθαίνει πρώτη.
Στην ελληνική εκδοχή της τηλεοπτικής πραγματικότητας, όμως, φαίνεται πως υπάρχει και δεύτερο θύμα: η απλή, στοιχειώδης λογική.
Μόλις ακουστεί η πρώτη ομοβροντία κάπου στον κόσμο, τα τηλεοπτικά στούντιο γεμίζουν από γνώριμα πρόσωπα.
Οι “ειδικοί” κάνουν την εμφάνισή τους με την ταχύτητα που εμφανίζονται τα σύννεφα πριν από καταιγίδα.
Αναλυτές διεθνών σχέσεων, πρώην στρατιωτικοί που απέκτησαν δεύτερη καριέρα ως τηλεοπτικοί σχολιαστές, δημοσιογράφοι που μοιάζουν να έχουν ανακαλύψει ξαφνικά την παγκόσμια γεωπολιτική, όλοι συγκεντρώνονται γύρω από ένα τραπέζι και αρχίζουν να εξηγούν τον κόσμο.
Η μόνιμη εικόνα
Η εικόνα είναι σχεδόν πάντα ίδια. Σοβαρά βλέμματα, φωνές που προσπαθούν να αποπνέουν βεβαιότητα και μια ατμόσφαιρα που θυμίζει περισσότερο μυστική σύσκεψη παρά τηλεοπτική εκπομπή. Αν τους άκουγε κανείς χωρίς να βλέπει την οθόνη, θα πίστευε ότι κρατούν στα χέρια τους τα απόρρητα σχέδια ολόκληρου του πλανήτη.
Με αξιοθαύμαστη σιγουριά περιγράφουν τα πάντα: από τα αποθέματα πετρελαίου της Μέσης Ανατολής μέχρι τον αριθμό των πυραύλων που διαθέτει κάθε χώρα και τις κρυφές αποθήκες όπλων που, υποτίθεται, βρίσκονται θαμμένες κάτω από ερήμους ή μέσα σε βουνά. Μιλούν για στόλους που κινούνται αθόρυβα σε ωκεανούς, για βάσεις που δεν εμφανίζονται σε κανέναν χάρτη και για μυστικά πρωτόκολλα συμμαχιών που - κατά σύμπτωση - μόνο εκείνοι γνωρίζουν.
Το παράδοξο της υπόθεσης
Η σκηνή γίνεται ακόμη πιο παράδοξη όταν σκεφτεί κανείς ότι πολλοί από αυτούς τους αναλυτές, την ίδια ημέρα, πιθανόν να άνοιξαν το ψυγείο τους και να βρήκαν μέσα μόνο μισό λεμόνι, μια ξεχασμένη φέτα τυρί και ένα τάπερ που έχει ξεχάσει πια και το ίδιο τι περιείχε.
Κάποιοι, βέβαια, ανεβάζουν τον πήχη της φαντασίας ακόμη ψηλότερα. Οι αφηγήσεις τους θυμίζουν κινηματογραφικά σενάρια: μυστικοί πράκτορες που διεισδύουν σε στρατόπεδα μεταμφιεσμένοι, δορυφόροι που “χακάρονται” από φορητούς υπολογιστές σε καφετέριες, πυραυλικά συστήματα που αλλάζουν πορεία με τρία πλήκτρα σε ένα πληκτρολόγιο. Οι υπόλοιποι στο πάνελ κουνάνε καταφατικά το κεφάλι, σαν να παρακολουθούν πανεπιστημιακή διάλεξη.
Και η μοιραία... “προφητεία”
Κάπου ανάμεσα στις “αποκαλύψεις” εμφανίζεται πάντα και η προφητεία της επόμενης μεγάλης ανατροπής...
«Σε λίγες ώρες αλλάζουν τα σύνορα του κόσμου», λένε με απόλυτη βεβαιότητα. Το επαναλαμβάνουν συχνά, σχεδόν τελετουργικά. Σύμφωνα με αυτές τις προβλέψεις, μυστικές συμμαχίες ενεργοποιούνται, εναλλακτικά σχέδια τίθενται σε εφαρμογή και παγκόσμιες ισορροπίες ανατρέπονται - συνήθως μέχρι την επόμενη εκπομπή.
Δε λείπουν, φυσικά, και οι πιο ευφάνταστες εξηγήσεις. Κάποιος θα υποστηρίξει ότι πίσω από τα γεγονότα βρίσκεται ένα άγνωστο κοίτασμα μετάλλων ή ένα μυστικό συμβούλιο που συνεδριάζει κάπου σε απομονωμένο ευρωπαϊκό θέρετρο και καθορίζει τις εξελίξεις του πλανήτη. Άλλος θα συνδέσει τις εξελίξεις με σχέδια που ξεκίνησαν δεκαετίες πριν και - κατά περίεργο τρόπο - πρόκειται να ολοκληρωθούν «πολύ σύντομα».
Και μέσα σε αυτό το θέατρο υπερβολής, η πραγματικότητα περνά συχνά απαρατήρητη. Κάπου ένας τηλεθεατής γράφει στο διαδίκτυο ότι ακούει περίεργους θορύβους από drones στη γειτονιά του και αναρωτιέται αν πρόκειται για κάτι ανησυχητικό ή απλώς για μια νέα ηλεκτρική συσκευή του γείτονα.
Τα παγκόσμια σχέδια
Η απάντηση που λαμβάνει είναι σχεδόν πάντα αντάξια του τηλεοπτικού κλίματος: ακόμη και η πιο απλή καθημερινή λεπτομέρεια μπορεί να μετατραπεί σε κομμάτι ενός τεράστιου παγκόσμιου σχεδίου.
Έτσι συνεχίζεται ο κύκλος της υπερβολής. Με απόλυτη σοβαρότητα παρουσιάζονται θεωρίες που συχνά αγγίζουν τα όρια της φαντασίας. Και ενώ η τηλεόραση επιμένει να αντιμετωπίζει τα πάντα σαν δραματικό θέαμα, η πραγματική ζωή συνεχίζει να κυλά - μερικές φορές γελοία, άλλες φορές επικίνδυνα - αφήνοντας πίσω της μια δημόσια συζήτηση όλο και πιο απομακρυσμένη από την ψυχραιμία και τη λογική.
