Μερικές ειδήσεις, αν τις διαβάσεις προσεκτικά, μοιάζουν μικρές. Αν όμως τις ενώσεις μεταξύ τους, σχηματίζουν έναν χάρτη πολύ μεγαλύτερων εξελίξεων. Διαβάζεις λοιπόν ότι καταρρίφθηκαν δύο ιρανικά αεροσκάφη που φέρονταν να κατευθύνονται προς τη μεγαλύτερη αμερικανική Βάση στη Μέση Ανατολή, στο Κατάρ. Και δεν καταρρίφθηκαν από αμερικανικά ή ισραηλινά μέσα, αλλά από αεροσκάφος του Κατάρ!!! Του Κατάρ.
Του κράτους που επί χρόνια παρουσιαζόταν ως ουδέτερος συνομιλητής. Ως ο διαμεσολαβητής που μπορούσε να μιλά με όλους. Με την Ουάσινγκτον, με την Τεχεράνη, με τη Χαμάς, με τους Άραβες γείτονες. Ο ρόλος του “ενδιάμεσου” σε μια περιοχή που σπάνια συγχωρεί την επιλογή στρατοπέδου.
Όταν όμως ένα τέτοιο κράτος εμπλέκεται ενεργά σε στρατιωτική ενέργεια, κάτι βαθύτερο έχει ήδη αλλάξει. Η ουδετερότητα αρχίζει να γίνεται πολυτέλεια που λίγοι μπορούν να διατηρήσουν. Και αυτό είναι ίσως το πρώτο μήνυμα των ημερών.
Οι πύραυλοι ή οι ασφαλιστικές έκλεισαν το Ορμούζ;
Διαβάζεις και κάτι ακόμη. Μια ερώτηση που μοιάζει απλή αλλά είναι αποκαλυπτική: Ποιος έκλεισε τελικά τα στενά του Ορμούζ;
Οι πύραυλοι ή οι ασφαλιστικές εταιρείες;
Οι ασφαλιστικές αγορές αποσύρθηκαν από την κάλυψη πλοίων για τουλάχιστον 192 ώρες.
Και αυτό, στον κόσμο της ναυτιλίας και της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας, σημαίνει κάτι πολύ πιο σοβαρό από μια στρατιωτική απειλή. Χωρίς ασφάλιση: κανένα λιμάνι δε δέχεται το πλοίο, κανένας ιδιοκτήτης φορτίου δεν το φορτώνει, καμία τράπεζα δε χρηματοδοτεί το ταξίδι, κανένας ναυλωτής δεν υπογράφει συμβόλαιο. Το πλοίο μετατρέπεται απλώς σε ένα πλωτό αντικείμενο χωρίς εμπορική αξία.
Έτσι, το σημαντικότερο ενεργειακό σημείο συμφόρησης στον πλανήτη δε χρειάζεται απαραίτητα να κλείσει με βόμβες. Μπορεί να κλείσει με έναν πίνακα Excel σε κάποιο γραφείο underwriting στο Λονδίνο ή στη Νέα Υόρκη.
Το Ορμούζ μπορεί να παραμείνει λειτουργικά κλειστό πολύ μετά την τελευταία έκρηξη.
Δέκα εταιρείες, μια απόφαση
Στην πραγματικότητα, ολόκληρη η παγκόσμια αγορά θαλάσσιας ασφάλισης ελέγχεται από έναν μικρό αριθμό εταιρειών. Λιγότερες από δέκα μεγάλες ασφαλιστικές και αντασφαλιστικές δομές καθορίζουν αν ένα πλοίο μπορεί να ταξιδέψει ή όχι. Και όταν όλες μαζί αποφασίσουν ότι το ρίσκο είναι υπερβολικό, το σύστημα “παγώνει”.
Όχι γιατί κάθε πλοίο θα δεχτεί επίθεση. Αλλά γιατί το κόστος για να υπολογιστεί αν ένα πλοίο θα επιβιώσει από μια διέλευση έχει πλέον ξεπεράσει τα έσοδα που μπορεί να φέρει η ασφάλισή του. Η αγορά, δηλαδή, κρίνει ότι το ρίσκο δε “βγαίνει”. Και όταν το αποφασίζει αυτό η αγορά, η γεωπολιτική μετατρέπεται αμέσως σε οικονομικό σοκ.
Η επόμενη μέρα δεν έρχεται γρήγορα
Οι ίδιοι οι αναλυτές της ναυτασφαλιστικής αγοράς μιλούν για ομαλοποίηση όχι σε ημέρες, αλλά σε εβδομάδες ή μήνες.
Οι εκτιμήσεις κινούνται από έξι εβδομάδες μέχρι και δεκαοκτώ μήνες μετά την τελευταία πυραυλική επίθεση.
Αυτό σημαίνει ότι η κρίση δεν τελειώνει όταν σταματήσουν οι εκρήξεις. Τότε απλώς αρχίζει το οικονομικό της αποτύπωμα.
Και αυτό συνήθως διαρκεί πολύ περισσότερο.
Δύο πόλεμοι ταυτόχρονα
Αν δει κανείς τη μεγάλη εικόνα, το συμπέρασμα είναι μάλλον ανησυχητικό. Δεν έχουμε απλώς έναν πόλεμο. Έχουμε δύο.
Έναν στρατιωτικό και έναν οικονομικό. Ο πρώτος φαίνεται στις οθόνες: πύραυλοι, drones, αεροσκάφη, συστήματα αεράμυνας.
Ο δεύτερος όμως εξελίσσεται πιο αθόρυβα: στις αγορές ενέργειας, στις ασφαλιστικές, στις τράπεζες, στις αλυσίδες μεταφοράς. Και όπως συμβαίνει συνήθως στην ιστορία, οι συγκρούσεις δεν ξεκινούν ποτέ με όλους μέσα. Ξεκινούν με λίγους. Και μετά, σιγά-σιγά, οι λίγοι γίνονται περισσότεροι.
Θα αργήσει να ξημερώσει
Ίσως γι’ αυτό το πιο ειλικρινές συμπέρασμα να είναι και το πιο απλό. Η κατάσταση έχει ήδη ξεφύγει από τα στενά όρια μιας περιφερειακής κρίσης. Και το ερώτημα δεν είναι πια αν θα υπάρξουν συνέπειες. Το ερώτημα είναι πόσο μεγάλες θα είναι και πόσο θα κρατήσουν. Μέχρι τότε, όπως λένε συχνά οι παλιοί της ναυτιλίας, το ταξίδι θα γίνεται σε φουρτουνιασμένα νερά.
Και, απ’ ό,τι φαίνεται, θα αργήσει να ξημερώσει.
