Υπάρχουν σκάνδαλα που κάνουν θόρυβο για λίγες ημέρες και μετά χάνονται σε μια υποσημείωση της επικαιρότητας. Και υπάρχουν σκάνδαλα που δεν είναι απλώς μια “στραβή”, αλλά καθρέφτης ολόκληρου του τρόπου που λειτουργεί το κράτος.
Η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Δε μιλάμε για ένα λογιστικό λάθος. Μιλάμε για μια αλυσίδα αποφάσεων, παραλείψεων και “βολικών” ελέγχων, που οδήγησαν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να σηκώσει το φρύδι - και στη συνέχεια το μπλοκ επιβολής προστίμων.
Και όταν η Κομισιόν σηκώνει μπλοκ, δε γράφει κλήση για παράνομο παρκάρισμα. Γράφει εκατοντάδες εκατομμύρια.
Η “καμπάνα” των 600+ εκατ. και το “ψαλίδι” που έρχεται
Πέρα από το 1,86 δισεκατομμύριο ευρώ των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών της περιόδου 2020-2022, η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με δημοσιονομικές κυρώσεις- “μαμούθ” που επιβάλλουν οι Βρυξέλλες.
Τα οικονομικά στοιχεία αποκαλύπτουν μια ζοφερή πραγματικότητα για τον αγροτικό κλάδο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, διαπιστώνοντας συστημικές αδυναμίες στους ελέγχους, επέβαλε στην Ελλάδα πρόστιμα που συνολικά αναμένεται να ξεπεράσουν τα 600 εκατομμύρια ευρώ.
Συγκεκριμένα:
• 415 εκατ. ευρώ αφορούν οριζόντιες δημοσιονομικές διορθώσεις για την περίοδο 2016-2023.
• Επιβλήθηκε οριζόντια περικοπή 5% σε όλες τις μελλοντικές άμεσες ενισχύσεις.
• Για το πρόγραμμα των νέων αγροτών (2018-2020), η περικοπή φτάνει το 10%.
• Μόνο για τα έτη 2021 και 2022, οι απώλειες από στρεμματικές ενισχύσεις που καταλογίστηκαν αγγίζουν τα 155 εκατ. ευρώ.
Δεν είναι λεπτομέρειες. Είναι πολιτική “βόμβα”.
Γιατί το 5% και το 10% δεν είναι θεωρητικά ποσοστά. Είναι εισόδημα που λείπει από τον παραγωγό. Και όταν λείπει από τον παραγωγό, λείπει από την τοπική οικονομία.
Recoveries: το κράτος θυμήθηκε να γίνει αυστηρό
Τα ποσά που εισπράχθηκαν παράνομα δε θεωρούνται απλώς απώλεια. Έχει ενεργοποιηθεί η διαδικασία ανάκτησης. Λέμε τώρα...
• Συμψηφισμός: Τα αχρεωστήτως καταβληθέντα αφαιρούνται από μελλοντικές επιδοτήσεις.
• Βεβαίωση στην Εφορία: Αν δεν υπάρχουν μελλοντικές απαιτήσεις, το ποσό διαβιβάζεται στην ΑΑΔΕ και γίνεται δημόσιο χρέος. Ξαφνικά το κράτος έγινε σχολαστικό. Εκεί που κάποτε περνούσαν “στραβά” νούμερα, τώρα περνούν βεβαιώσεις οφειλής. Το ερώτημα όμως παραμένει:
Πώς πέρασαν εξαρχής;
Η αλυσιδωτή ζημιά στον πραγματικό αγρότη
Το σκάνδαλο προκαλεί ντόμινο:
• Η καθυστέρηση πληρωμών λόγω ερευνών στερεί από την αγορά περίπου 200 εκατ. ευρώ ετησίως σε ρευστότητα.
• Η Ε.Ε. έχει προειδοποιήσει ακόμη και με πλήρη αναστολή πληρωμών αν δεν εφαρμοστεί νέο “Σχέδιο Δράσης” για διαφάνεια.
Και βέβαια, τα πρόστιμα καλύπτονται από τον κρατικό προϋπολογισμό. Δηλαδή δε θα πληρώσει μόνο ο παραβάτης - αν πληρώσει τελικά - αλλά και ο φορολογούμενος. Πληρώνει το νοσοκομείο που δε θα φτιαχτεί. Το σχολείο που δε θα ανακαινιστεί.
Τα “μαθηματικά” της κατάχρησης
Σύμφωνα με πόρισμα Ανεξάρτητης Αρχής που εξέτασε 372 φακέλους, τα αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά αγγίζουν το 1.860.000 ευρώ - και αυτό αφορά δείγμα, όχι το σύνολο.
Οι έλεγχοι από ΔΑΟΚ και ΤΑΑΕ αποκάλυψαν εξωφρενικές περιπτώσεις.
Το νησί των βιολογικών... θαυμάτων
Σε μια περιοχή όπου το αγροτικό αφήγημα είναι σχεδόν ιερό, από 500.000 κυψέλες που δηλώνονταν στην Κρήτη ως βιολογικές, μόνο 180.000 (ποσοστό 36%) πληρούσαν τις προϋποθέσεις. Οι υπόλοιπες; Προφανώς ζούσαν σε ένα παράλληλο σύμπαν πιστοποίησης.
Και όταν το “βιολογικό” γίνεται αριθμητική αλχημεία, το πρόβλημα δεν είναι επικοινωνιακό. Είναι θεσμικό.
Τα μοσχάρια που πολλαπλασιάζονταν
Σε άλλη περιοχή της χώρας, στη Μακεδονία, παραγωγός δήλωνε 635 μοσχάρια, ενώ είχε 135.
Άλλος δήλωνε 175 ζώα χωρίς να έχει ούτε ένα - και είχε περάσει έλεγχο. Αν αυτά δεν είναι συστημικές “τρύπες”, τότε τι είναι;
Η “τεχνική λύση” - ή αλλιώς το “βασίλειο της αρπαχτής”
Υπήρξε όμως και κάτι πιο βαθύ από μεμονωμένες απάτες. Μια θεσμοποιημένη στρέβλωση που βαφτίστηκε “τεχνική λύση”.
Η περίφημη “κατανομή επιλέξιμων δημόσιων βοσκοτόπων”, όπως τη “βάφτισαν” τώρα υπό τον νέο ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ - η λεγόμενη τεχνική λύση - μετατράπηκε για χρόνια σε μηχανισμό διοχέτευσης επιδοτήσεων χωρίς πραγματική αντιστοίχιση γης και παραγωγής. Με τον νέο ΟΠΕΚΕΠΕ να περνά υπό τον έλεγχο της ΑΑΔΕ, η εικόνα που προκύπτει είναι ότι ένα ολόκληρο σύστημα διαχείρισης δεδομένων μετατράπηκε σε σύστημα διανομής χρημάτων.
Σύμφωνα με στοιχεία που κυκλοφορούν στους αγροτικούς κύκλους, περίπου 26.000 ΑΦΜ - πολλοί εκ των οποίων μη δικαιούχοι - μόνο από μία περιφέρεια της χώρας, την Κρήτη, έλαβαν επιδοτήσεις σαν να μη συμβαίνει τίποτα.
Αν αυτό επιβεβαιωθεί πλήρως, δε μιλάμε για “παραθυράκι”. Μιλάμε για... αυτοκινητόδρομο.
Όταν οι αριθμοί δείχνουν... δίκτυο
Η υπόθεση δεν περιορίζεται σε αγρότες με υπερβολική φαντασία. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία απέστειλε στην Οικονομική Αστυνομία - το λεγόμενο “ελληνικό FBI” - πλήθος καταγεγραμμένων συνομιλιών της περιόδου 2021-2022. Συνομιλίες που, σύμφωνα με πληροφορίες, φωτίζουν διασυνδέσεις μεταξύ υπηρεσιακών παραγόντων και ιδιωτών. Όταν μπαίνουν στη μέση καταγραφές και δικογραφίες, η λέξη “παρατυπία” γίνεται πολύ μικρή.
Η Βουλή και οι σκιές
Η δεύτερη δικογραφία που διαβιβάζεται έως τα τέλη Φεβρουαρίου στο Κοινοβούλιο περιλαμβάνει ονόματα κυβερνητικών βουλευτών που φέρονται να εμφανίζονται στις συνομιλίες ή να εμπλέκονται στη διαχείριση της περιόδου.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν υπήρχαν “τρύπες”. Το ερώτημα είναι αν κάποιοι φρόντιζαν να μένουν ανοιχτές.
Και αν υπήρξε πολιτική κάλυψη, τότε το σκάνδαλο παύει να είναι διοικητικό, όπως θέλουν να το εμφανίσουν πλέον. Γίνεται ξανά βαθιά πολιτικό.
Η Κρήτη “στο κάδρο” - όχι ως εξαίρεση, αλλά ως σύμβολο
Στο νησί όπου η πρωτογενής παραγωγή αποτελεί ταυτότητα, η υπόθεση έχει ιδιαίτερο βάρος. Όταν οι αριθμοί των αιγοπροβάτων έως και των κυψελών δε συμβαδίζουν με την πραγματικότητα, όταν οι δηλώσεις ξεπερνούν τα πραγματικά δεδομένα, όταν χιλιάδες ΑΦΜ εμφανίζονται να λαμβάνουν ενισχύσεις χωρίς αντίστοιχη παραγωγή, τότε η ζημιά δεν είναι μόνο οικονομική. Είναι πλήγμα στην αξιοπιστία ολόκληρου του κρητικού αγροτικού μοντέλου.
Και αυτό είναι ίσως το πιο άδικο για τους πολλούς που δουλεύουν πραγματικά. Στην Κρήτη, όμως, η ιστορία δε “μυρίζει” απλώς διοικητική ανεπάρκεια, “μυρίζει” πολιτική συνενοχή διαρκείας. Η “γαλαζοπράσινη” διαχείριση ακόμη και στα της Περιφέρειας, με διαδοχικές διοικήσεις διαφορετικών αποχρώσεων, αλλά παρόμοιας ανοχής, φέρεται να άφησε τις κτηνιατρικές υπηρεσίες να λειτουργούν περισσότερο ως μηχανισμός επικύρωσης παρά ως μηχανισμός ελέγχου.
Το Μητρώο Εκμετάλλευσης Αιγοπροβάτων, που κανονικά θα έπρεπε να αποτελεί εργαλείο απογραφής και διασταύρωσης, μετατράπηκε - σύμφωνα με όσα καταγγέλλονται στον αγροτικό κόσμο - σε διοικητικό “κλειδί”: με μια σφραγίδα της Περιφέρειας άνοιγε υποχρεωτικά ο κωδικός EL, δηλαδή η εθνική ταυτότητα εκμετάλλευσης, να φτάνουν τα αιγοπρόβατα στα 7.800.000 στο νησί, και ένα σύστημα που επιτρέπει στον ΟΠΕΚΕΠΕ να ενεργοποιήσει την καταβολή ενισχύσεων.
Τι υπήρχε πίσω από τους αριθμούς, πόσα ζώα αντιστοιχούσαν στην πραγματικότητα ή αν υπήρχαν καν, φέρεται να περνούσε σε δεύτερη μοίρα, καθώς το σύστημα στηριζόταν στην τυπική δήλωση και όχι στον ουσιαστικό επιτόπιο έλεγχο. Έτσι, με πολιτική “ομπρέλα” και διοικητική ρουτίνα, δημιουργήθηκε ένας μηχανισμός όπου η δήλωση παρήγαγε δικαίωμα και η σφραγίδα ρευστότητα - μια διαδικασία που, αν αποδειχθεί ότι εφαρμόστηκε συστηματικά, μετατρέπει την ευθύνη από υπηρεσιακή αμέλεια σε καθαρά πολιτική επιλογή.
Το πραγματικό σκάνδαλο και ο τελικός λογαριασμός
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τα 415 εκατομμύρια. Ούτε τα 155. Ούτε τα 600+. Ούτε τα 1,86 εκατομμύρια των ελέγχων. Το πρόβλημα είναι ότι επί χρόνια το σύστημα λειτουργούσε έτσι ώστε οι έλεγχοι να μην ενοχλούν - και οι “λύσεις” να εξυπηρετούν. Και όταν οι έλεγχοι δεν ενοχλούν, τα δισεκατομμύρια κυκλοφορούν χωρίς αντίσταση.
Αν συνυπολογιστούν πρόστιμα, περικοπές ενισχύσεων, ανακτήσεις, απώλεια ρευστότητας, πιθανή αναστολή πληρωμών, στρεβλώσεις της “τεχνικής λύσης”, ο λογαριασμός δεν είναι μόνο δημοσιονομικός, είναι πολιτικός.
Και γράφει επάνω “Ελλάδα”. Όχι ονόματα. Όχι κόμματα. Όχι περιοχές. Αλλά όσοι γνωρίζουν πώς λειτουργεί η ελληνική διοίκηση, ξέρουν ότι τίποτα δεν είναι τυχαίο. Το “σύστημα” δεν κάνει λάθη. Λειτουργεί. Μέχρι να έρθει ο έλεγχος απ’ έξω.
Και τότε, όπως πάντα, πληρώνει ο μέσα.
