Τι είναι εντέλει “σκάνδαλο”, αγαπητοί αναγνώστες; Γιατί ο δημόσιος λόγος έχει καταχραστεί την έννοια και την έχει ξεθωριάσει. Αφήστε τα Τέμπη, τον ΟΠΕΚΕΠΕ και τα κατά τόπους εθνικά σκάνδαλα, γιατί υπάρχει ένα που τα σκιάζει όλα και περιμένει σαν βόμβα στην αντίστροφη μέτρηση για να “σκάσει”.
650 δισεκατομμύρια ευρώ είναι στη... λαιμητόμο αυτή τη στιγμή και η λεπίδα μέλλει να πέσει τον Ιούλιο του 2026, καθώς ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γνωστός ευρέως ως το Ταμείο Ανάκαμψης για την Ελλάδα, πρόκειται να “κλείσει”.
Στο στόχαστρο του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου
Η “Νέα Κρήτη”, εμπνευσμένη από μία εισήγηση του ΠΑΣΟΚ λίγες μέρες πριν αλλάξει ο χρόνος, είχε κάνει ανάλογο ρεπορτάζ για να αναδειχθεί ένα πράγμα: τότε ο πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ανατολικής Κρήτης είχε πει ρητά πως δεν ξέρουμε πού έχει πάει το μερίδιο των 60 δισ. τα οποία παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τι έχει επενδυθεί στην Κρήτη, εκτός από τα μεγάλα έργα, όπως του Βόρειου Οδικού Άξονα, που καταγράφονται ρητά, 450 εκατ. συνολικής εισφοράς.
Τώρα, στον 2ο μήνα του τελευταίου χρόνου που ισχύει ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός, βγήκε το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) γράφοντας ξεκάθαρα σε έκθεσή του πως τα 650 δισ. του Μηχανισμού βρίσκονται εκτεθειμένα για απάτη.
Ας το γράψουμε ξανά μήπως ακουστεί: τα 650 δισ. εδώ και 5 χρόνια που ισχύει ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τα κατά τόπους Ταμεία Ανάκαμψης υπόκεινται σε ελλιπή, αποσπασματική και αναποτελεσματική προστασία από την απάτη.
Δεν είναι “σκάνδαλο” πλέον, είναι κατάσταση
Οι ερευνητές του Ελεγκτικού Συνεδρίου εξέτασαν δείγματα από τους μηχανισμούς «πρόληψης και εντοπισμού της απάτης» για τους ευρωπαϊκούς πόρους, από τέσσερις χώρες της Ε.Ε.: τη Δανία, την Ισπανία, την Ιταλία και τη Ρουμανία.
Μέσα από αυτά τα τέσσερα παραδείγματα, οι ελεγκτές γράφουν ότι «η Ε.Ε. και οι 27 χώρες της θα έπρεπε να είχαν αναπτύξει αποτελεσματικότερα συστήματα για την καταπολέμηση του φαινομένου, καθώς η Ένωση παραμένει εκτεθειμένη σε φαινόμενα απάτης εις βάρος του Μηχανισμού Ανάκαμψης, εξαιτίας των κενών στους κανόνες περί ανάκτησης πόρων που έχουν δαπανηθεί με δόλο και των προβλημάτων στην αναφορά των περιπτώσεων».
Αυτό αναφέρει η Katarína Kaszasová, μέλος του ΕΕΣ και επικεφαλής του ελέγχου, ενώ πρόσθεσε πως «η Επιτροπή ήταν κάθε άλλο παρά σχολαστική στους ελέγχους που κάνουν τα κράτη-μέλη και δεν κάλυψε πλήρως τις αρμοδιότητες όλων των εθνικών Αρχών που είναι επιφορτισμένες με την εφαρμογή του Μηχανισμού Ανάκαμψης.
Σε δέκα χώρες, η Κομισιόν ολοκλήρωσε τις εξακριβώσεις της μετά τον πρώτο γύρο πληρωμών, όταν δεν είχε ακόμη στη διάθεσή της επαρκή τεκμήρια σχετικά με την αποτελεσματικότητα των εθνικών συστημάτων αντιμετώπισης της απάτης.
Η αναφορά στην Επιτροπή των περιπτώσεων εικαζόμενης απάτης δε γίνεται με βάση συγκεκριμένους κανόνες. Έτσι, τα κράτη-μέλη εφαρμόζουν διαφορετικά κριτήρια για να καθορίσουν σε τι συνίσταται η απάτη. Επομένως, η έκταση του φαινομένου είναι αδύνατον να εκτιμηθεί με ακρίβεια».
Τι σημαίνει εντέλει “απάτη”;
Τι λέει όμως για την Ελλάδα η μελέτη; Παρότι δεν είναι στο επίκεντρο της μελέτης, μία μεγάλη παθογένεια αναδεικνύεται για την Ελλάδα στο πλαίσιο των ελέγχων: η μοναδική φορά που η Ελλάδα φαίνεται να ελέγχθηκε για τους ενωσιακούς πόρους ήταν μόνο το 2022, βάσει στοιχείων από ελέγχους της Επιτροπής.
Την ίδια στιγμή, η Ιρλανδία, η Ιταλία, η Λιθουανία, η Σλοβακία, το Βέλγιο και η Γαλλία έχουν προχωρήσει σε δεύτερο έλεγχο κάποια στιγμή στην προηγούμενη 3ετία. Σε αυτήν την πρώτη και μόνη ελεγκτική διαδικασία αναφέρθηκαν τρεις υποθέσεις απάτης στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μόνο για την Ελλάδα, για τις οποίες έχει υπάρξει “σιγή ιχθύος”.
Σε αυτό το πανευρωπαϊκό σύνολο μάλιστα, από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έρχονται 307 υποθέσεις απάτης και 51 περιπτώσεις από τη Γενική Διεύθυνση Οικονομικών και Χρηματοδοτικών Υποθέσεων. Τα “πρωτεία” στις περιπτώσεις απάτης έχει πάρει η Ιταλία, η οποία όμως έκανε δεύτερο έλεγχο.
Για την Ελλάδα έγινε ένας έλεγχος, το 2022
Στην απάντησή της η Επιτροπή επεσήμανε πως στην ουσία οι έλεγχοι υπόκεινται στην «εθνική διαδικασία», όπως γράφουν χαρακτηριστικά: «Οι ελεγκτές της Επιτροπής ξεκινούν συστηματικά τους εν λόγω ελέγχους, εξετάζοντας τον συντονιστικό φορέα, εκτιμώντας τα εγχειρίδια και τις κατευθυντήριες γραμμές του, αξιολογώντας με συνέπεια τους ρόλους και τις αρμοδιότητές του, καθώς και τον συνολικό συντονισμό και την υποστήριξή του προς τους φορείς υλοποίησης.
Έτσι κατανοούν ευρέως, από την κορυφή προς τη βάση, ολόκληρη την εθνική διαδικασία καταπολέμησης της απάτης και τη δομή που εφαρμόζεται στον ΜΑΑ. Αυτό οδηγεί επίσης σε ευρήματα και συστάσεις ελέγχου σχετικά με το ευρύτερο πλαίσιο για την καταπολέμηση της απάτης σε επίπεδο κρατών-μελών. Οι έλεγχοι αυτοί συμπληρώθηκαν από τις δοκιμές ελέγχου των οροσήμων και των στόχων που πραγματοποιήθηκαν στο επίπεδο των φορέων υλοποίησης με σκοπό την εξακρίβωση, από τη βάση προς την κορυφή, της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας του εθνικού συστήματος εσωτερικού ελέγχου».
Έκανε λοιπόν η Ελλάδα ελέγχους;
Συνοψίζοντας λοιπόν, η Κομισιόν για ακόμη μία φορά ρίχνει κατ’ ουσία την ευθύνη για τον έλεγχο των δικών της πόρων στα κράτη-μέλη. Με 358 στο σύνολο καταγεγραμμένα κρούσματα «απάτης», η Κομισιόν λέει πως οι «έλεγχοι ΠΟΣΕ διαδραμάτισαν καίριο ρόλο στον εντοπισμό αδυναμιών στα συστήματα εσωτερικού ελέγχου των κρατών-μελών, κάτι που οδήγησε στη θέσπιση οροσήμων ελέγχων και δικλίδων, κατά περίπτωση».
Άρα έχει κάνει ελέγχους η Ελλάδα; Κι αν τους έχει κάνει, πού είναι τα αποτελέσματα για τα τελευταία 4 χρόνια μετά τον έλεγχο της Επιτροπής; Στα χέρια μας, αγαπητοί αναγνώστες, υπάρχει ένα χρονόμετρο, για έναν μηχανισμό τον οποίο καλά-καλά το ευρύ κοινό δεν ξέρει πώς ονομάζεται.
Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας πολλές φορές συγχέεται με το Ταμείο Ανάκαμψης: ο πρώτος ισχύει πανευρωπαϊκά και έχει 355 περιπτώσεις απάτης στον... “λαιμό του”, ενώ το δεύτερο είναι ο τρόπος που διαχειρίζεται η χώρα μας τους εν λόγω πόρους, το γνωστό “Ελλάδα 2.0” και έχει τρεις περιπτώσεις απάτης, τουλάχιστον αυτές που έχουν καταγραφεί. Τώρα που μετά από 5 χρόνια το ξεκαθαρίσαμε, ας δούμε και πού έχουν πάει αυτά τα 650 δισ. και το μερίδιο των 60 δισ. της Ελλάδας, γιατί η υπόθεση... μυρίζει μπαρούτι.
