Κάθε φορά που “ανακαλύπτεται” ένα σχέδιο εθνικού ακρωτηριασμού, η συζήτηση ξεκινά από το λάθος σημείο. Όχι από το αν υπάρχει σχέδιο, αλλά από το ποιος το πρόσεξε τελευταίος. Λες και οι γεωπολιτικές αναδιατάξεις στο Αιγαίο γράφτηκαν σε κάποιο πρόχειρο υπουργικό μπλοκάκι τα ξημερώματα. Η αλήθεια είναι πολύ πιο κυνική: τέτοια σχέδια ωριμάζουν δεκαετίες, περιμένουν συγκυρίες, πρόθυμες ηγεσίες και κοινωνίες κουρασμένες. Και όταν όλα “κουμπώσουν”, προχωρούν αθόρυβα, σχεδόν φυσιολογικά.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι “τι”, αλλά “ποιος τον σταματά”
Στην πολιτική, ειδικά στην ελληνική εκδοχή της, το ερώτημα δεν είναι ποτέ αν κάτι είναι βαρύ, επικίνδυνο ή ιστορικά επιζήμιο. Το ερώτημα είναι αν υπάρχει μηχανισμός ανάσχεσης.
Και εδώ η απάντηση είναι ενοχλητικά απλή: δεν υπάρχει. Ο πρωθυπουργός κινείται σε ένα πεδίο όπου οι αντιστάσεις είναι προσχηματικές και οι αντιδράσεις αφορούν κυρίως την εσωτερική κατανάλωση. Ό,τι ακούγεται, ακούγεται για να ξεθυμάνει. Ό,τι καταγγέλλεται, καταγγέλλεται χωρίς συνέπειες.
Πατριωτισμός κατά δήλωση και σιωπή κατά σύστημα
Οι δήθεν αγανακτισμένες φωνές του δημόσιου λόγου είναι είτε αφελείς είτε βολικά ενσωματωμένες. Λίγοι ψιθυρίζουν κάτι διστακτικά - χωρίς σχέδιο, χωρίς εμπειρία, χωρίς πραγματική ισχύ. Οι περισσότεροι, όμως, παριστάνουν ότι δεν καταλαβαίνουν. Και ίσως αυτό να είναι το πιο ανησυχητικό: όχι ότι «κάτι γίνεται», αλλά ότι γίνεται με τη σιωπηρή συναίνεση ενός ολόκληρου πολιτικού φάσματος, που έχει μάθει να λειτουργεί εντός του ίδιου πλαισίου.
Τίποτα δε θα προχωρούσε αν δεν “έπρεπε” να μικρύνουμε
Ας είμαστε ειλικρινείς. Αν η χώρα δεν έπρεπε - σύμφωνα με ευρύτερους σχεδιασμούς - να συρρικνωθεί πολιτικά, κοινωνικά και ψυχολογικά, δε θα είχε αφεθεί καμία εξουσία να λειτουργεί ανεξέλεγκτα επί χρόνια.
Δε θα βαφτίζονταν πολιτικά αδιέξοδα ως “μεταρρυθμίσεις” και κοινωνικές ήττες ως “εκσυγχρονισμός”. Κάποιος, κάπου, έκρινε ότι αυτό το μοντέλο διακυβέρνησης εξυπηρετεί. Και το επικοινώνησε επιτυχώς.
Όταν το “τζάμπα πέθανε”, αλλά τα χρέη ζουν και βασιλεύουν
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, δεν προκαλεί έκπληξη να ακούμε κυβερνητικά στελέχη να υπερασπίζονται την ανεξέλεγκτη ακρίβεια στα ενοίκια, με ύφος σχεδόν διδακτικό.
Το πραγματικά προκλητικό δεν είναι η δήλωση καθαυτή, αλλά η απόσταση από την πραγματικότητα. Ένα κόμμα που κουβαλά χρέη εκατοντάδων εκατομμυρίων μιλά για “αγορά” και “κόστος ζωής” σαν να απευθύνεται σε άλλο σύμπαν. Το τζάμπα, λένε, τελείωσε. Τα προνόμια όμως όχι.
Δεν τους έφερε κανείς με το ζόρι, τους ψηφίσαμε
Και εδώ αρχίζει το δυσάρεστο κομμάτι της αυτοκριτικής. Όλοι αυτοί δε βρέθηκαν τυχαία στις θέσεις τους. Δεν εισέβαλαν στο Κοινοβούλιο. Εκλέχθηκαν. Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο οι πολιτικοί. Είναι και εκείνοι που, παρά τα πάντα, επιμένουν να τους νομιμοποιούν. Σε μια δημοκρατία χαμηλών προσδοκιών, οι εκπρόσωποι απλώς καθρεφτίζουν το εκλογικό τους ακροατήριο.
Η “ρήξη” που σώζει το σύστημα
Τώρα ξεκινά το πιο ενδιαφέρον αφήγημα: ο πρωθυπουργός ως φορέας ρήξης με το παρελθόν. Αναθεωρήσεις, μεγάλες κουβέντες, τεχνητές συγκρούσεις. Ανάμεσά τους και η συζήτηση για τη μονιμότητα στο Δημόσιο - ένα θέμα ιδανικό για να εμφανιστεί κάποιος ως τολμηρός μεταρρυθμιστής.
Οι γνωστοί πρόθυμοι θα σπεύσουν να τον χειροκροτήσουν, βαφτίζοντας τον εκβιασμό «εξυγίανση» και τον φόβο «αξιολόγηση».
Ο φόβος ως εργαλείο ελέγχου
Γιατί αυτό ακριβώς είναι το διακύβευμα: ο απόλυτος έλεγχος. Ένας δημόσιος υπάλληλος που ξέρει ότι μπορεί να χάσει τη δουλειά του με πολιτικά κριτήρια δε διαμαρτύρεται, δε ρισκάρει, δεν ψηφίζει απρόβλεπτα.
Και μην ξεχνάμε το κρίσιμο: ο δημόσιος τομέας δεν είναι απλώς εργασιακός χώρος. Είναι εκλογικό σώμα, είναι θεσμικός πυλώνας, είναι αριθμοί που κρίνουν αποτελέσματα. Αν ελεγχθεί, ελέγχεται και η κάλπη.
Το τέλος δε θα είναι θεαματικό, θα είναι ήσυχο
Τίποτα από αυτά δε θα συμβεί με πάταγο. Δε θα υπάρξει μία στιγμή κατάρρευσης. Όλα θα γίνουν σταδιακά, τεχνοκρατικά, “λογικά”.
Και όταν κάποια στιγμή κοιτάξουμε πίσω, θα αναρωτηθούμε όχι πώς χάθηκαν τόσα πολλά, αλλά γιατί δε βρέθηκε κανείς - ούτε απέναντι, ούτε δίπλα - να πατήσει φρένο.
