Από τις άδειες δεξαμενές της Ευρώπης στις χαμένες δεκαετίες της Ελλάδας, ο χειμώνας ακόμη είναι μπροστά μας και απλά μεταβιβάζουμε τον γρίφο για το πώς η ενέργεια έγινε ιδεολόγημα και οι λογαριασμοί έπεσαν στους πολίτες, κυνικά και τσουχτερά...
Η Ευρώπη έχει μπροστά της ακόμη χειμώνα, με μεγάλα λόγια και μικρές αντοχές. Τα στοιχεία της European Association of Gas Infrastructure Operators είναι αποκαλυπτικά: τα αποθέματα φυσικού αερίου στις χώρες της Ε.Ε. έχουν υποχωρήσει στο 40% της συνολικής χωρητικότητας, το χαμηλότερο επίπεδο της τελευταίας τριετίας γι’ αυτήν την περίοδο. Στη Γερμανία, την “ατμομηχανή” της ευρωπαϊκής οικονομίας, οι αποθήκες είναι γεμάτες μόλις κατά 32%, πολύ κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Και όμως, στις Βρυξέλλες επιμένουν να μιλούν για «ανθεκτικότητα», «διαφοροποίηση» και «ενεργειακή αυτονομία». Μόνο που οι αριθμοί δε συγκινούνται από τα δελτία Τύπου.
Το Βερολίνο στο στόχαστρο
Η γερμανική αντιπολίτευση μιλά πλέον ανοιχτά για στρατηγικό λάθος. Ο βουλευτής των Πρασίνων Michael Kellner κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι υποτίμησε το πρόβλημα, επισημαίνοντας ότι με έναν απολύτως φυσιολογικό, ψυχρό χειμώνα τα αποθέματα σχεδόν εξαντλήθηκαν. Οι προβλέψεις δείχνουν ότι η πληρότητα μπορεί να πέσει κάτω από το 30% μέσα στις επόμενες εβδομάδες.
Η μόνη άμεση λύση είναι περισσότερες εισαγωγές LNG, κάτι που παραδοσιακά πιέζει ανοδικά τις τιμές. Προς το παρόν, το ευρωπαϊκό χρηματιστήριο TTF κινείται κάτω από τα 35 ευρώ ανά MWh, περίπου 10 ευρώ χαμηλότερα σε σχέση με πέρυσι. Αλλά η αγορά ξέρει πως αυτό είναι εύθραυστο. Οι στόχοι της Ε.Ε. για 90% πληρότητα πριν τον χειμώνα παραμένουν στα χαρτιά, με το Βερολίνο να πιέζει ήδη για την κατάργησή τους μετά το 2027, υποστηρίζοντας ότι η υποχρεωτική έγχυση το καλοκαίρι ανεβάζει τεχνητά τις τιμές.
Η Ευρώπη που “κόβει” τη Ρωσία... στα λόγια
Η Ρωσία παραμένει η χώρα με το μεγαλύτερο πλεονέκτημα στην παγκόσμια αγορά: άφθονο φυσικό αέριο και χαμηλό κόστος. Η Ευρώπη το γνωρίζει, αλλά πολιτικά έχει επιλέξει άλλο δρόμο. Από 1η Ιανουαρίου 2026 απαγορεύεται η διαμετακόμιση ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών, ενώ από 30 Σεπτεμβρίου 2027 προβλέπεται πλήρης απαγόρευση τόσο για αγωγούς όσο και για LNG. Τα πρόστιμα είναι εντυπωσιακά:
- 40 εκατ. ευρώ για παραβίαση,
- 3,5% του ετήσιου κύκλου εργασιών από διακρατικές συναλλαγές,
- ή έως 300% του τζίρου από συναλλαγές με Ρώσους αντισυμβαλλομένους,
- για φυσικά πρόσωπα, πρόστιμα από 2,5 εκατ. ευρώ και άνω.
Όμως το ίδιο το Συμβούλιο της Ε.Ε. άφησε “παράθυρο”: αν υπάρξει κρίσιμη έλλειψη ή απειλή για την ενεργειακή ασφάλεια κράτους-μέλους, οι αγορές ρωσικού φυσικού αερίου επιτρέπονται. Δεν είναι τυχαίο ότι Ουγγαρία και Σλοβακία έχουν ήδη προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Εφετείο.
Οι τρίτες χώρες και το κόλπο της μεταπώλησης
Στον κατάλογο των “ασφαλών” προμηθευτών η Ε.Ε. περιλαμβάνει τη Νορβηγία, το Κατάρ, την Αλγερία, τη Νιγηρία, αλλά και - εδώ αρχίζει το παράδοξο - τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο. Οι χώρες αυτές μπορούν να προμηθεύουν φυσικό αέριο στην Ευρώπη χωρίς να δηλώνουν την αρχική χώρα προέλευσης.
Η Αλγερία, το Κατάρ και η Νιγηρία δεν ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για τέτοιες ακροβασίες, καθώς διαθέτουν δική τους παραγωγή και μακροπρόθεσμα συμβόλαια. Η Νορβηγία, παρότι μείωσε την παραγωγή της κατά 12% το 2025, παραμένει αυτάρκης και συνεχίζει να αποκομίζει έσοδα-ρεκόρ από εξαγωγές.
Η Βρετανία σε παρακμή, οι ΗΠΑ σε υπερπαραγωγή
Το Ηνωμένο Βασίλειο παρήγαγε το 2025 μόλις 24,6 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου - 9% λιγότερα από το 2024 και το χειρότερο αποτέλεσμα από το 1973. Οι προβλέψεις για το 2026 είναι ακόμη πιο αρνητικές λόγω της εξάντλησης των κοιτασμάτων της Βόρειας Θάλασσας. Σήμερα, η Βρετανία αντιπροσωπεύει μόλις 0,8% της παγκόσμιας παραγωγής. Αντίθετα, οι Ηνωμένες Πολιτείες κυριαρχούν στο LNG. Το 2025 η δυναμικότητα υγροποίησης έφτασε περίπου τα 180 δισ. κυβικά μέτρα, εκ των οποίων τα 120 δισ. - δηλαδή 66% - κατευθύνθηκαν στο εξωτερικό. Έχει ήδη εγκριθεί χρηματοδότηση για επιπλέον 83 δισ. κυβικά μέτρα, με στόχο να ξεπεραστούν τα 300 δισ. έως το 2030.
Κρίσιμο σημείο που σκόπιμα αποσιωπάται: οι ΗΠΑ γέμισαν την Ευρώπη με LNG την περίοδο που η Κίνα, λόγω πανδημίας, περιόρισε δραστικά τις εισαγωγές της. Το τρίτο και τέταρτο τρίμηνο εκείνης της περιόδου, οι κινεζικές αγορές αμερικανικού LNG σχεδόν μηδενίστηκαν. Η Ευρώπη έγινε ο πρόχειρος πελάτης για την αμερικανική υπερπαραγωγή. Όταν η “premium” ασιατική αγορά χάθηκε, οι Αμερικανοί στράφηκαν στην Ευρώπη - όχι από αλληλεγγύη, αλλά από ανάγκη. Τώρα όμως τα συμβόλαια της Κίνας οδηγούν σε προβληματική αγορά...
Και από πού προέρχεται τελικά το αέριο;
Το ερώτημα είναι απλό και η απάντηση κυνική: μόνο μία χώρα έχει πραγματικά άφθονο φυσικό αέριο. Η Ρωσία. Οι ΗΠΑ και η Βρετανία μπορούν να αγοράζουν ρωσικό αέριο, να το “βαφτίζουν” δικό τους και να το μεταπωλούν στην Ευρώπη, η οποία ταυτόχρονα διακηρύσσει ότι έχει τελειώσει με τη Μόσχα.
Η Ελλάδα και οι δεκαετίες που χάθηκαν
Μέσα σε αυτό το ευρωπαϊκό χάος, η Ελλάδα δεν είναι απλώς θύμα - είναι και παράδειγμα πολιτικής αδράνειας. Για δεκαετίες, το πολιτικό σύστημα απέφυγε συστηματικά την αξιοποίηση του υπαρκτού εγχώριου ενεργειακού πλούτου: υδρογονάνθρακες, λιγνίτης, αλλά και σοβαρή ενεργειακή στρατηγική.
Το αποτέλεσμα; Απόλυτη εξάρτηση από εισαγόμενη, ακριβή ενέργεια. Λογαριασμοί που γονατίζουν τα λαϊκά νοικοκυριά και μια χώρα που, σε ευρωπαϊκή ενεργειακή κρίση, δεν έχει διαπραγματευτικά όπλα. Αν οι προηγούμενες δεκαετίες δεν είχαν χαθεί σε ιδεοληψίες, αναβολές και πολιτικό κόστος, η Ελλάδα θα μπορούσε σήμερα να έχει φθηνότερη ενέργεια και μεγαλύτερη ασφάλεια.
Το συμπέρασμα που όλοι αποφεύγουν
Η Ευρώπη παίζει θέατρο με κανόνες που παρακάμπτονται, η Γερμανία βλέπει τις δεξαμενές να αδειάζουν, οι ΗΠΑ κερδοσκοπούν με LNG που κάποτε προοριζόταν για την Κίνα, και η Ελλάδα πληρώνει το τίμημα των χαμένων δεκαετιών. Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι. Και ο “χειμώνας”, πολιτικός και ενεργειακός, μόλις ξεκίνησε. Αν πάλι γυρίσουν στον παραδοσιακό προμηθευτή, τη Ρωσία, στην Ελλάδα το αφήγημα περί κόμβου κάθετου κ.λπ., “γέφυρας” δηλαδή, για το εισαγόμενο φυσικό αέριο και LNG, θα μας έχει τελειώσει και μαζί του η “φούσκα” του ενεργειακού παίχτη της Ελλάδας, δηλαδή του μεσάζοντα στο φυσικό αέριο των άλλων, όχι το δικό μας.
