Το υπουργείο Πολιτισμού σχεδιάζει την εκχώρηση σε ιδιώτες 21 πωλητηρίων αρχαιολογικών χώρων - ανάμεσά τους και της Ακρόπολης, της Κνωσού, του Αρχαιολογικού Μουσείου Χανίων, Λότζιας Ρεθύμνου κι όχι μόνο. Μάλιστα, το υπουργείο Πολιτισμού φαίνεται πως έχει καταρτίσει σχέδιο πλήρους “εκποίησης” - αντί μισθώματος! - της πολιτιστικής κληρονομιάς και όσων λειτουργιών την πλαισιώνουν.
Μετά τα τραπεζώματα στα αρχαία, τώρα και τα πωλητήρια
Μετά την ιταμή εκχώρηση αντί ενοικίου 19 αρχαιολογικών χώρων για τραπεζώματα (ανάμεσά τους οι Ενετικές Οχυρώσεις των Χανίων, το Φραγκοκάστελο Σφακίων και το Ενετικό Φρούριο Σητείας στην Κρήτη) το ΥΠ.ΠΟ. ετοιμάζεται ώστε από το επόμενο έτος να δοθεί σε ιδιώτη ανάδοχο (έναν ή περισσότερους) η διαχείριση 21 πωλητηρίων αρχαιολογικών χώρων και μουσείων και μάλιστα εκείνων που βρίσκονται στους χώρους που έχουν τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα, τουλάχιστον σε πρώτη φάση, διότι όπως θα δούμε πρόκειται για την πρώτη ομάδα!
Ο ρόλος του ΟΔΑΠ
Το εν λόγω σχέδιο - όπως και εκείνο με τα τραπεζώματα - καταστρώνεται από τον Οργανισμό Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ), όπως αποκαλύπτεται από σχετικό έγγραφο που αναρτήθηκε στη “Διαύγεια” (10.11.1025/ΟΔΑΠ/ΓΔ/ΑΤΠΑΠ/23264/9ΞΩ446ΜΖΜ4-ΟΔ7) με θέμα «Προέγκριση τεκμηριωμένου αιτήματος για δέσμευση πίστωσης του ποσού των οκτώ χιλιάδων ευρώ (8.000 €) μη συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ, για το έτος 2026, για την υπηρεσία “Μελέτη εκτίμησης της μισθωτικής αξίας 21 (είκοσι ενός) πωλητηρίων του ΟΔΑΠ”».
Στο έγγραφο αναφέρεται συγκεκριμένα: «Ο ΟΔΑΠ σχεδιάζει να υποβάλει για έγκριση στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο το Α’ Πρόγραμμα Αξιοποίησης Πωλητηρίων. Στο πλαίσιο αυτό απαιτείται άμεσα η ανάθεση υπηρεσίας για την εκτίμηση ποσού μίσθωσης των πωλητηρίων από αναδόχους, οι οποίοι θα αναλάβουν τη λειτουργία του χώρου με ίδια μέσα και θα αποδίδουν το ανάλογο μηνιαίο μίσθωμα στον ΟΔΑΠ».
Η αγοραία διαχείριση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς
Πρακτικά έχουμε ένα ακόμα σκαλοπάτι στην επιδρομή εμπορευματοποίησης και αγοραίας διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς. Η εκποίηση, η οποία καταχρηστικά αναφέρεται ως “αξιοποίηση” από τους προπαγανδιστές των «μοντέλων βιώσιμης ανάπτυξης» αφορά στα πωλητήρια: Ακρόπολης, Αρχαίας Αγοράς, Ολυμπιείου (Στύλοι Ολυμπίου Διός), Σουνίου, Κνωσού, Αρχαίας Ολυμπίας, Δελφών, Ακρωτηρίου Θήρας, Παλάτι Μεγάλου Μαγίστρου Ρόδου, Παλιάς Πόλης Ρόδου, Λότζιας Ρεθύμνου, Παλαιού Φρουρίου Κέρκυρας, Μυκηνών, Επιδαύρου, Βασιλικών Τάφων στη Βεργίνα, Αρχαιολογικού Μουσείου Χανίων, Παλιάς Πόλης Χανίων, Ανακτόρου Αιγών, Μπεή Χαμάμ Θεσσαλονίκης.
Η ουσία της κίνησης
Είναι προφανές ότι τα πωλητήρια στα μικρά περιφερειακά μουσεία με τα περιορισμένα έσοδα όχι μόνο δεν είναι «επιλέξιμα» για τον ιδιωτικό τομέα, αλλά είναι και ασύμφορα. Σημειώνεται πως ήδη τα τελευταία 4 χρόνια λειτουργεί πωλητήριο του ΟΔΑΠ - με ανάθεση σε ιδιώτη - στα πρώην Ανθοπωλεία στη Βουλή. Μάλιστα, πρόκειται για μια προκλητική ανάθεση των 500 χιλιάδων ευρώ! Δηλαδή, ο ιδιώτης ανοίγει με το κλειδί του, αλλά πληρώνει... το κράτος. Μάλιστα, αυτό ήταν το πρώτο πωλητήριο που λειτούργησε με αυτή τη μορφή και γι’ αυτό χαρακτηρίστηκε ως “πιλοτικό”... Αντιλαμβανόμαστε προς τα πού κατευθύνεται ο πιλότος! Σύμφωνα, δε, με πληροφορίες, ο ίδιος ανάδοχος διαχειρίζεται και το πωλητήριο του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, το οποίο μετά τη μετατροπή του σε ΝΠΔΔ δεν ανήκει πλέον στα πωλητήρια που εποπτεύει ο ΟΔΑΠ.
Η υποστελέχωση και η εκποίηση
Ο ΟΔΑΠ, πρώην Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων (ΤΑΠ), αντιμετωπίζει ακραίο πρόβλημα υποστελέχωσης, την οποία, όπως είναι φανερό, η πολιτική ηγεσία έχει αποφασίσει να την αντιμετωπίσει διά της “εκποίησης” των στοιχείων που απαρτίζουν τον φορέα. Παρά το γεγονός ότι διαχειρίζεται περί τα 40 εκατ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης, αυτά τα χρήματα, αντί να κατευθυνθούν στην επαρκή στελέχωση ενός Οργανισμού που διαχειρίζεται τα έσοδα των αρχαιολογικών χώρων, κατευθύνονται σε πλήθος ιδιωτών αναδόχων. Ο ΟΔΑΠ διαμελίζεται και διαμοιράζεται, καθώς μια σειρά υπηρεσίες, από τη μισθοδοσία και την καθαριότητα ως τη διαχείριση των εισιτηρίων και τη στελέχωση των πωλητηρίων στους αρχαιολογικούς χώρους, δίνονται σε ιδιώτες. Δηλαδή, υπάρχουν εργαζόμενοι σε πωλητήρια αρχαιολογικών χώρων που δεν αμείβονται από τον ΟΔΑΠ, αλλά από ιδιωτική εταιρεία.
Συζητούν ακόμη και ίδρυση Α.Ε. πολιτισμού
Φαίνεται, όμως, πως βρίσκεται σε εξέλιξη ένα ευρύτερο σχέδιο αλλαγής του τρόπου λειτουργίας του ΟΔΑΠ - μέρος της συνολικότερης αγοραίας πολιτικής του υπουργείου Πολιτισμού - αφού, σύμφωνα με πληροφορίες, διερευνάται ακόμα και η ίδρυση Ανώνυμης Εταιρείας που θα λειτουργεί ως μέρος του ΟΔΑΠ και θα διαχειρίζεται εκείνο το κομμάτι που φέρνει τα έσοδα και είναι “η κότα με τα χρυσά αβγά”. Το ΤΑΠ, νυν ΟΔΑΠ, αποτελεί μία από τις βασικότερες χρηματοδοτικές πηγές της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, αφού διαχειρίζεται τα πωλητήρια στους αρχαιολογικούς χώρους και τα μουσεία, διαθέτει την αποκλειστικότητα - προς όφελος του Δημοσίου - των πιστών αντιγράφων αρχαίων έργων τέχνης προς πώληση και αναδιανέμει τα έσοδα από τους αρχαιολογικούς χώρους. Εντούτοις, απαξιώθηκε οικονομικά και στελεχικά απ’ όλες τις κυβερνήσεις, στο πλαίσιο του ευρύτερου στρατηγικού στόχου του κεφαλαίου για την ιδιωτικοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Επί της ουσίας
Τα αποτελέσματα μιας καταστροφικής πολιτικής παρουσιάζονται ως η “αιτία” για να αρχίσει το “ξεδόντιασμα”, υπό την επίκληση του “εκσυγχρονισμού” και της “αξιοποίησης”. Στην πραγματικότητα, η χρυσοτόκος όρνιθα “κακαρίζει” αγοραία.
Να θυμίσουμε πως ο εν λόγω φορέας ιδρύθηκε ως ΟΔΑΠ (πρώην Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων) με νόμο το 2020: «Αναδιοργάνωση του Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων και μετονομασία του σε Οργανισμό Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων, ίδρυση ΝΠΙΔ με την επωνυμία “Μουσείο-Ελαιοτριβείο Βρανά” στον Δήμο Λέσβου, προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς στο εξωτερικό, ρυθμίσεις για το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης και το Μουσείο “Φοίβος Ανωγειανάκης” και άλλες διατάξεις».
Ο συγκεκριμένος νόμος περιείχε τους όρους και τις προϋποθέσεις για τη λειτουργία του ως μεσάζοντα εκποίησης σε ιδιώτες λειτουργιών που πλαισιώνουν την πολιτιστική κληρονομιά (αναψυκτήρια, πωλητήρια, παραγωγή αντιγράφων αρχαιολογικών αντικειμένων), όπως η ίδρυση ΝΠΙΔ για τη διαχείριση της ακίνητης περιουσίας του ΟΔΑΠ (κάτι που δεν έχε γίνει ακόμα), αλλά και η παραχώρηση των αρχαιολογικών χώρων για την προώθηση της γαστρονομίας (άρθρο 4, παρ. 5): «Ειδικά για τη διοργάνωση εκδηλώσεων ή δράσεων που σχετίζονται με την προαγωγή της τοπικής γαστρονομίας της περιοχής στην οποία χωροθετούνται οι αρχαιολογικοί χώροι και τα μνημεία, με βάση πρόγραμμα αξιοποίησης που εκπονείται σύμφωνα με την παρ. 3, ο ΟΔΑΠ μπορεί να προβαίνει σε παραχώρηση της χρήσης αρχαιολογικών χώρων και μνημείων, με απόφαση του αρμόδιου οργάνου του υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, η οποία εκδίδεται μετά από πρόταση του Δ.Σ. και γνώμη του αρμόδιου κεντρικού συμβουλίου του Ν. 3028/2002 (Α’ 153)».
Αναγκαία υπόμνηση για όσους... ξεχνούν εύκολα
Θυμίζουμε, επίσης, πως ο ΟΔΑΠ είναι αυτός ο Οργανισμός που το 2023 εισηγήθηκε τις αυξήσεις-σοκ στα εισιτήρια των αρχαιολογικών χώρων. Μάλιστα, με αυτό το τιμολογιακό ρεσάλτο έφτασε η επίσκεψη μιας τετραμελούς οικογένειας στην Ακρόπολη και το Μουσείο να κοστίζει 180 ευρώ! Αλλά δεν έφτανε αυτό... Για τους έχοντες παχυλούς τραπεζικούς λογαριασμούς προβλέφθηκε το “προνόμιο”, αντί του εξωφρενικού ποσού των 5.000 ευρώ (!), να βιώσουν μία ανεπανάληπτη εμπειρία στον Ιερό Βράχο σε ομάδες των 5 ατόμων και έως 4 ομάδες στο δίωρο (07:00-09:00 και 20:00-22:00), με προσφορά ειδικής ξενάγησης και αναμνηστικών δώρων.
