Σε μια πρωτοφανή για τα δεδομένα των τελευταίων δεκαετιών παρέμβαση, 18 σημαντικές ναυτιλιακές δυνάμεις προειδοποιούν ότι το διεθνές σύστημα κανόνων που επέτρεψε την ανάπτυξη του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου βρίσκεται υπό σοβαρή πίεση. Η ελεύθερη ναυσιπλοΐα, η ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών και το διεθνές ρυθμιστικό πλαίσιο απειλούνται από την κλιμάκωση των γεωπολιτικών συγκρούσεων, τον κατακερματισμό του εμπορίου και την ταχεία εξάπλωση του λεγόμενου «σκιώδους στόλου».
Η προειδοποίηση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς προέρχεται από τη Συμβουλευτική Ναυτιλιακή Ομάδα (Consultative Shipping Group – CSG), στην οποία συμμετέχουν 18 κράτη, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Σιγκαπούρη, η Δανία, η Ιαπωνία, ο Καναδάς, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ολλανδία και η Νότια Κορέα. Οι χώρες αυτές αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ένα πέμπτο της παγκόσμιας ναυτιλιακής χωρητικότητας.
Πρόκειται, σύμφωνα με τους Financial Times, για την πρώτη δημόσια τοποθέτηση της CSG από την ίδρυσή της πριν από περισσότερες από έξι δεκαετίες, γεγονός που αποτυπώνει το μέγεθος της ανησυχίας.
«Οι θαλάσσιοι διάδρομοι μετατρέπονται σε εργαλεία πίεσης»
Στην κοινή παρέμβασή τους, οι ναυτιλιακές δυνάμεις επισημαίνουν ότι οι σημερινές αναταράξεις δεν αποτελούν απλώς προσωρινές διαταραχές, αλλά δείχνουν μια βαθύτερη αλλαγή στο περιβάλλον μέσα στο οποίο λειτουργεί το παγκόσμιο εμπόριο.
Το θαλάσσιο εμπόριο αποτελεί κρίσιμο κρίκο των διεθνών εφοδιαστικών αλυσίδων και, όπως υπογραμμίζεται, η αποδυνάμωση των κοινών κανόνων μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία.
Ο Μπράιαν Βέσελ, γενικός διευθυντής της Δανικής Ναυτιλιακής Αρχής και πρόεδρος της CSG, δήλωσε στους Financial Times ότι επί δεκαετίες το παγκόσμιο εμπόριο οικοδομήθηκε πάνω στην παραδοχή ότι τα πλοία μπορούσαν να κινούνται ελεύθερα μεταξύ των χωρών.
Σήμερα, όμως, αυτή η παραδοχή δέχεται ολοένα μεγαλύτερη πίεση.
Όπως ανέφερε, οι ισότιμοι όροι ανταγωνισμού και το διεθνές ρυθμιστικό πλαίσιο που αναπτύχθηκε επί δεκαετίες στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO) θεωρούνταν δεδομένα. Πλέον, η ίδια η βάση πάνω στην οποία στηρίχθηκε η παγκόσμια ναυτιλία αμφισβητείται.
Στο στόχαστρο ο διεθνής κανόνας των «ελεύθερων θαλασσών»
Η αρχή του mare liberum – της ελευθερίας των θαλασσών – αποτέλεσε διαχρονικά θεμέλιο της διεθνούς ναυσιπλοΐας. Το σύγχρονο πλαίσιο συμπληρώνεται από το διεθνές δίκαιο της θάλασσας και τους κανόνες που διαμορφώνονται μέσω του IMO.
Η γεωπολιτική πραγματικότητα, ωστόσο, δημιουργεί νέες πιέσεις. Εμπορικά πλοία έχουν βρεθεί στο επίκεντρο ή έχουν υποστεί επιθέσεις σε περιοχές όπου εξελίσσονται συγκρούσεις, αυξάνοντας το κόστος, τους κινδύνους και την αβεβαιότητα για τους μεταφορείς.
Την ίδια στιγμή, κρίσιμα θαλάσσια περάσματα αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική σημασία.
Ο φόβος για «διόδια» στα κρίσιμα περάσματα
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Οι συζητήσεις γύρω από τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στην περιοχή έχουν προκαλέσει προβληματισμό στη διεθνή ναυτιλιακή κοινότητα, η οποία φοβάται ότι μια ενδεχόμενη επιβολή τελών διέλευσης θα μπορούσε να δημιουργήσει προηγούμενο και να ενθαρρύνει ανάλογες πρακτικές και σε άλλα στρατηγικά θαλάσσια περάσματα.
Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα επιβάρυνε περαιτέρω το κόστος των μεταφορών και θα αύξανε την αβεβαιότητα στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.
Ο «σκιώδης στόλος» μεγαλώνει
Παράλληλα, η ναυτιλιακή κοινότητα αντιμετωπίζει την ταχεία εξάπλωση του λεγόμενου «σκιώδους στόλου», ο οποίος έχει αναπτυχθεί κυρίως γύρω από τη μεταφορά πετρελαίου υπό καθεστώς κυρώσεων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το δημοσίευμα, ο αριθμός των δεξαμενόπλοιων που εντάσσονται σε αυτή την παράλληλη αγορά έχει ξεπεράσει τα 1.500, αντιπροσωπεύοντας σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας χωρητικότητας δεξαμενόπλοιων.
Η λειτουργία πολλών από αυτά τα πλοία χωρίς την παραδοσιακή ασφαλιστική κάλυψη αστικής ευθύνης (P&I) δημιουργεί πρόσθετους κινδύνους, ιδιαίτερα σε περίπτωση ατυχήματος ή πετρελαιοκηλίδας.
Περιβαλλοντικός κίνδυνος χωρίς δίχτυ ασφαλείας
Η ανησυχία δεν περιορίζεται στο εμπορικό κόστος. Ένα σοβαρό ατύχημα με πλοίο που δεν διαθέτει επαρκή ασφαλιστική κάλυψη μπορεί να μετατρέψει μια ναυτική καταστροφή σε τεράστιο οικονομικό βάρος για το κράτος και τις τοπικές κοινωνίες που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα που αναφέρεται είναι το δεξαμενόπλοιο Caroline Bezengi, το οποίο μετέφερε περίπου 800.000 βαρέλια ρωσικού πετρελαίου χωρίς παραδοσιακή ασφαλιστική κάλυψη και προσέκρουσε σε νάρκη στα ανοικτά του Ομάν.
Το περιστατικό ανέδειξε με τον πιο άμεσο τρόπο το πρόβλημα: όταν ένα πλοίο δρα εκτός του παραδοσιακού πλαισίου ασφάλισης και εποπτείας, το κόστος ενός ατυχήματος μπορεί να μετακυλιστεί σε κυβερνήσεις, φορολογούμενους και τοπικές οικονομίες.
Η ναυτιλία μπροστά σε μια νέα εποχή
Η κοινή παρέμβαση των 18 χωρών αποτελεί ουσιαστικά προειδοποίηση ότι η διεθνής ναυτιλία εισέρχεται σε μια περίοδο όπου οι κανόνες που θεωρούνταν αυτονόητοι δεν μπορούν πλέον να θεωρούνται δεδομένοι.
Η ελεύθερη ναυσιπλοΐα, η ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών και οι ενιαίοι κανόνες ανταγωνισμού συνδέονται πλέον άμεσα με τη γεωπολιτική σταθερότητα, την ενεργειακή ασφάλεια και την ομαλή λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας.
Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, με πρωταγωνιστικό ρόλο στη διεθνή ναυτιλία, η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η υπεράσπιση ενός σταθερού, προβλέψιμου και διεθνώς συμφωνημένου πλαισίου ναυσιπλοΐας δεν αποτελεί μόνο ζήτημα ναυτιλιακής πολιτικής, αλλά στρατηγικό οικονομικό και γεωπολιτικό συμφέρον.
Πηγή: Το Κουτί της Πανδώρας
