Το νέο κληρονομικό δίκαιο φέρνει μία από τις σημαντικότερες αλλαγές των τελευταίων ετών στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι κληρονομιές και οι διαθήκες στην Ελλάδα.
Ο Νόμος 5303/2026 δημοσιεύθηκε τον Μάιο και το βασικό μέρος των νέων ρυθμίσεων εφαρμόζεται για κληρονομικές σχέσεις προσώπων που θα αποβιώσουν από 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά.
Η μεταρρύθμιση δεν περιορίζεται στη διαδικασία σύνταξης μιας διαθήκης. Αλλάζει παράλληλα το πλαίσιο για τη νόμιμη μοίρα, την κληρονομική θέση συζύγων και συντρόφων, τη διαχείριση των χρεών της κληρονομιάς, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να πραγματοποιείται η διανομή της περιουσίας.
Τι αλλάζει στις διαθήκες
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη διαδικασία σύνταξης και δημοσίευσης των διαθηκών, με στόχο να περιοριστούν αμφισβητήσεις σχετικά με τη γνησιότητα και το περιεχόμενό τους.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει ειδικότερες διαδικασίες για τις δημόσιες και μυστικές διαθήκες, ενώ στις τελευταίες προβλέπεται συμμετοχή δύο μαρτύρων. Παράλληλα, οι ιδιόγραφες διαθήκες εξακολουθούν να αναγνωρίζονται, αλλά ενισχύονται οι δικλίδες για τον έλεγχο της γνησιότητάς τους.
Μία ακόμη σημαντική αλλαγή είναι ότι κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου και σύμβαση εκ των προτέρων παραίτησης από δικαιώματα στην κληρονομία μπορούν να καταρτίζονται από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026.
Περισσότερη προστασία για συζύγους και συντρόφους
Το νέο σύστημα επηρεάζει και την εξ αδιαθέτου διαδοχή, δηλαδή την περίπτωση κατά την οποία κάποιος πεθαίνει χωρίς να έχει αφήσει διαθήκη.
Παράλληλα, διευρύνεται η αντιμετώπιση των συμφώνων συμβίωσης, ενώ προβλέπονται νέες ρυθμίσεις για περιπτώσεις ελεύθερης συμβίωσης, υπό τις προϋποθέσεις που θέτει ο νόμος.
Οι αλλαγές έχουν ιδιαίτερη σημασία για οικογένειες στις οποίες η περιουσία αποτελείται από ακίνητα, καθώς διαφοροποιείται και ο τρόπος με τον οποίο μπορεί να ικανοποιείται η νόμιμη μοίρα.
Νέα δεδομένα για τη νόμιμη μοίρα
Σημαντική παρέμβαση αφορά τη νόμιμη μοίρα, δηλαδή το ελάχιστο κληρονομικό δικαίωμα που προστατεύει ο νόμος για συγκεκριμένους συγγενείς.
Στο νέο πλαίσιο περιορίζεται η ανάγκη δημιουργίας αναγκαστικής συγκυριότητας σε ακίνητα. Η ικανοποίηση της νόμιμης μοίρας μπορεί, υπό τις προϋποθέσεις του νέου συστήματος, να συνδέεται με χρηματική απαίτηση, ώστε να διευκολύνεται η διανομή της κληρονομιαίας περιουσίας.
Η αλλαγή αυτή μπορεί να έχει ιδιαίτερη πρακτική σημασία σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν πολλά πρόσωπα με κληρονομικά δικαιώματα και ένα ή περισσότερα ακίνητα.
Τι γίνεται με τα χρέη της κληρονομιάς
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα για τους κληρονόμους είναι η αντιμετώπιση του παθητικού της κληρονομιάς, δηλαδή των χρεών που μπορεί να άφησε πίσω του ο θανών.
Το νέο πλαίσιο ενισχύει την προσπάθεια διαχωρισμού της κληρονομιαίας περιουσίας από την προσωπική περιουσία του κληρονόμου και προβλέπει διαδικασίες εκκαθάρισης της κληρονομιάς. Στο νέο σύστημα προβλέπεται, μεταξύ άλλων, ρόλος εκκαθαριστή, ο οποίος είναι δικηγόρος από ειδικό κατάλογο του δικαστηρίου.
Στόχος είναι ο κληρονόμος να μην βρίσκεται αυτομάτως αντιμέτωπος με μια κατάσταση όπου τα χρέη της κληρονομιάς δημιουργούν απεριόριστη έκθεση της δικής του περιουσίας, με την ακριβή εφαρμογή να εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο θα γίνει η διαχείριση της κληρονομιάς.
Τι γίνεται με τις παλιές κληρονομιές
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στη μεταβατική περίοδο, καθώς δεν εφαρμόζεται ενιαία το νέο καθεστώς σε όλες τις υποθέσεις.
Ο βασικός κανόνας είναι ότι τα νέα μέρη του νόμου εφαρμόζονται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που θα αποβιώσουν από 16 Σεπτεμβρίου 2026.
Παράλληλα, ο νόμος περιλαμβάνει ειδικές μεταβατικές διατάξεις για κληρονομιές προσώπων που έχουν ήδη αποβιώσει, γεγονός που σημαίνει ότι η ημερομηνία θανάτου αλλά και το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η συγκεκριμένη κληρονομική υπόθεση έχουν καθοριστική σημασία.
► Διαβάστε επίσης: ΕΟΠΥΥ: «Κόβεται» σχεδόν η μισή αποζημίωση – Οι πάροχοι που δέχονται το μεγαλύτερο πλήγμα
Μάλιστα, ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών επισημαίνει ότι από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 θα χρειαστεί σε ορισμένες περιπτώσεις να συνυπάρχουν πρακτικά το παλαιότερο και το νέο κληρονομικό καθεστώς, λόγω των μεταβατικών ρυθμίσεων.
Οι νέες διατάξεις αποτελούν συνολική αναμόρφωση του ελληνικού κληρονομικού δικαίου και αφορούν πλέον όχι μόνο το τι γράφει κάποιος στη διαθήκη του, αλλά και το πώς προστατεύονται οι κληρονόμοι, πώς διανέμεται η περιουσία και πώς αντιμετωπίζονται οι οικονομικές υποχρεώσεις μετά τον θάνατο.
