Η νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου λειτουργεί ως σαφής προειδοποίηση για τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζεται, εφαρμόζεται και παρακολουθείται η στρατηγική προστασίας των ευρωπαϊκών επιδοτήσεων και των κοινοτικών πόρων.
Παρότι το υφιστάμενο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής χαρακτηρίζεται συνολικά ολοκληρωμένο, οι ελεγκτές επισημαίνουν ότι τα μέτρα που εφαρμόζονται συχνά δεν είναι αρκετά φιλόδοξα, ούτε επαρκώς προσαρμοσμένα στις νέες μορφές οικονομικής απάτης που αναπτύσσονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η έκθεση εξετάζει τη στρατηγική της Κομισιόν για την περίοδο 2021-2027, σε μια συγκυρία κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση διαχειρίζεται κάθε χρόνο σχεδόν 200 δισ. ευρώ μέσω του κοινοτικού προϋπολογισμού.
Οι ελεγκτές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η στρατηγική της Επιτροπής ακολουθεί σε γενικές γραμμές τις διεθνείς βέλτιστες πρακτικές, ωστόσο εμφανίζει σοβαρά κενά στην αξιολόγηση κινδύνων, στον σχεδιασμό των παρεμβάσεων και κυρίως στη μέτρηση της αποτελεσματικότητας των δράσεων.
Με απλά λόγια, η Επιτροπή δίνει μεγαλύτερο βάρος στο αν μια διαδικασία εφαρμόστηκε τυπικά και λιγότερο στο αν αυτή η διαδικασία είχε πραγματικό αποτέλεσμα στη μείωση της απάτης και στην προστασία των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων.
Ένα από τα βασικά ευρήματα της έκθεσης αφορά τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η εκτίμηση του κινδύνου απάτης. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο διαπιστώνει ότι δεν αξιοποιούνται συστηματικά όλες οι διαθέσιμες πηγές πληροφόρησης, όπως ακαδημαϊκές μελέτες, εξωτερικοί εμπειρογνώμονες ή δεδομένα από διεθνείς οργανισμούς επιβολής του νόμου.
Παράλληλα, δεν πραγματοποιούνται επαρκείς ποσοτικές αναλύσεις για την πιθανότητα εκδήλωσης των κινδύνων και τον οικονομικό αντίκτυπό τους, γεγονός που περιορίζει την ικανότητα των ευρωπαϊκών μηχανισμών να προσαρμόζονται έγκαιρα σε νέα σχήματα απάτης.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η αναφορά στον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης στις σύγχρονες πρακτικές εξαπάτησης. Σύμφωνα με την έκθεση, η επίδραση της AI στις νέες μορφές οικονομικής απάτης δεν έχει αξιολογηθεί επαρκώς, παρότι η τεχνολογία αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί από εγκληματικά δίκτυα για τη δημιουργία πιο σύνθετων και πιο δύσκολα ανιχνεύσιμων μεθόδων.
Οι ελεγκτές επισημαίνουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη μειώνει το κόστος ανάπτυξης εξελιγμένων τεχνικών εξαπάτησης, διευκολύνει τη μαζική παραγωγή πλαστών εγγράφων και δυσκολεύει τον εντοπισμό παρατυπιών, ειδικά σε ένα περιβάλλον όπου οι οικονομικές συναλλαγές αποκτούν ολοένα και πιο διασυνοριακό χαρακτήρα.
Για την Ελλάδα, η έκθεση αποκτά ξεχωριστή σημασία, καθώς η χώρα συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους αποδέκτες ευρωπαϊκών κονδυλίων σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας της. Τα έργα του ΕΣΠΑ, οι ενισχύσεις της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, οι χρηματοδοτήσεις του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, αλλά και τα προγράμματα για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό σε κοινοτικούς πόρους. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε αδυναμία στον ευρωπαϊκό μηχανισμό ελέγχου ή στις εθνικές δομές διαχείρισης μπορεί να έχει άμεσες συνέπειες στην πορεία υλοποίησης έργων, επιδοτήσεων και επενδυτικών προγραμμάτων.
Οι επισημάνσεις των ελεγκτών αφορούν άμεσα και τους ελληνικούς φορείς που διαχειρίζονται ευρωπαϊκά χρήματα, όπως υπουργεία, περιφέρειες, δήμους, αναπτυξιακές εταιρείες και οργανισμούς που υλοποιούν συγχρηματοδοτούμενα έργα.
Στην πράξη, οι συστάσεις για πιο συχνή και ποιοτική αξιολόγηση κινδύνων μπορεί να οδηγήσουν σε αυστηρότερους ελέγχους σε δημόσιες συμβάσεις, έργα υποδομών, επιδοτήσεις επιχειρήσεων, αγροτικές ενισχύσεις και προγράμματα που χρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκούς πόρους.
Ένα ακόμη κρίσιμο σημείο της έκθεσης αφορά τα σχέδια δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την καταπολέμηση της απάτης. Παρότι αυτά καλύπτουν τυπικά όλο τον κύκλο αντιμετώπισης της απάτης, από την πρόληψη έως τον εντοπισμό και τη διόρθωση, οι ελεγκτές σημειώνουν ότι σε πολλές περιπτώσεις στερούνται σαφών στόχων, μετρήσιμων αποτελεσμάτων και συγκεκριμένων χρονοδιαγραμμάτων.
Σε αρκετές περιπτώσεις, οι δράσεις που περιλαμβάνονται χαρακτηρίζονται περισσότερο ως τυπικές υποχρεώσεις που ήδη απορρέουν από τους κανονισμούς, παρά ως ουσιαστικές παρεμβάσεις με προστιθέμενη αξία για τη θωράκιση του συστήματος.
Για τον λόγο αυτό, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο καλεί την Κομισιόν να ενισχύσει αισθητά τα σχέδια δράσης της, συνδέοντας κάθε επιμέρους μέτρο με συγκεκριμένους στρατηγικούς στόχους, δείκτες απόδοσης, σαφή χρονοδιαγράμματα και ενδιάμεσα ορόσημα.
Η λογική της έκθεσης είναι ότι χωρίς μετρήσιμα κριτήρια και συστηματική παρακολούθηση, καμία στρατηγική κατά της απάτης δεν μπορεί να αξιολογηθεί με πραγματικούς όρους αποτελεσματικότητας.
Σημαντικό εύρημα αποτελεί και ο τρόπος με τον οποίο αξιοποιούνται οι παρεμβάσεις της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF). Οι ελεγκτές διαπιστώνουν ότι οι παρατηρήσεις και οι εισηγήσεις της υπηρεσίας δεν λαμβάνονται πάντα υπόψη από όλες τις επιμέρους υπηρεσίες της Επιτροπής, ενώ δεν υπάρχει σταθερά επαρκής παρακολούθηση για ζητήματα που παραμένουν ανοιχτά ή ανεπίλυτα.
Για τον λόγο αυτό, προτείνεται η ενίσχυση της εποπτείας, της λογοδοσίας και της παρακολούθησης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ώστε οι συστάσεις της OLAF να μη μένουν χωρίς ουσιαστική συνέχεια.
Προβληματισμός εκφράζεται και για την ποιότητα των μηχανισμών παρακολούθησης και αναφοράς στοιχείων. Όπως σημειώνεται στην έκθεση, οι υφιστάμενοι μηχανισμοί εξετάζουν κυρίως αν μια δράση ολοκληρώθηκε, όχι όμως αν συνέβαλε πραγματικά στη μείωση της απάτης ή στην ενίσχυση της προστασίας των ευρωπαϊκών πόρων.
► Διαβάστε επίσης: Έκτακτο επίδομα παιδιού 2026: Ποιοι πληρώνονται μέχρι την Τρίτη και ποιοι μπαίνουν στη δεύτερη πληρωμή του Αυγούστου
Επιπλέον, οι δείκτες που χρησιμοποιούνται διαφέρουν από υπηρεσία σε υπηρεσία, γεγονός που δυσκολεύει τη συνολική αποτίμηση της προόδου και την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων για το αν οι πολιτικές αποδίδουν.
Γι’ αυτό και το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο ζητεί τη δημιουργία ενός κοινού συστήματος δεικτών, το οποίο θα επιτρέπει τη σύγκριση αποτελεσμάτων, την ετήσια αξιολόγηση της προόδου και την πιο καθαρή εικόνα για το αν οι στρατηγικοί στόχοι της ΕΕ στην καταπολέμηση της απάτης επιτυγχάνονται. Παράλληλα, προτείνει να δημοσιοποιούνται πιο αναλυτικά στοιχεία για τις αδυναμίες, τα κενά ελέγχου και τους τομείς που απαιτούν άμεση βελτίωση.
