Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Κομισιόν) φέρνει στο προσκήνιο ένα νέο, πιο αυστηρό πλαίσιο για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης στην Ευρώπη, προτείνοντας εκτεταμένους περιορισμούς σε βραχυχρόνιες μισθώσεις τύπου Airbnb και επανεξέταση της πολιτικής για επενδυτικά προγράμματα όπως η Golden Visa.
Η κρίση στέγασης δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνο ως κοινωνικό ζήτημα, αλλά αναβαθμίζεται σε δημοσιονομικό και αναπτυξιακό κίνδυνο, καθώς επηρεάζει άμεσα την κατανάλωση, το διαθέσιμο εισόδημα, τα φορολογικά έσοδα και τη δημογραφική εξέλιξη των κρατών-μελών.
Η βασική θέση της Κομισιόν είναι ότι η αγορά κατοικίας στην Ευρώπη αντιμετωπίζει ένα βαθύ πρόβλημα ανισορροπίας προσφοράς και ζήτησης, με την έλλειψη διαθέσιμων κατοικιών να αποτελεί τον καθοριστικό παράγοντα εκτίναξης των τιμών. Για τον λόγο αυτό προτείνεται στροφή από τις επιδοματικές πολιτικές σε μέτρα που ενισχύουν την κατασκευή νέων κατοικιών και την απελευθέρωση του οικοδομικού αποθέματος.
Στο στόχαστρο Airbnb και επενδυτική ζήτηση
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη βραχυχρόνια μίσθωση, με την Κομισιόν να εξετάζει αυστηρότερους περιορισμούς και πιθανές απαγορεύσεις διάθεσης νεόδμητων κατοικιών σε πλατφόρμες τύπου Airbnb.
Παράλληλα, επανεξετάζεται η χρήση της Golden Visa, καθώς η επενδυτική ζήτηση θεωρείται ότι ενισχύει τις τιμές και περιορίζει την πρόσβαση των πολιτών σε προσιτή στέγη.
Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές αναλύσεις, όταν η κατοικία μετατρέπεται σε επενδυτικό προϊόν υψηλής απόδοσης, η πραγματική κατοίκηση γίνεται ολοένα και πιο ακριβή για τα νοικοκυριά.
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με τη μεγαλύτερη στεγαστική επιβάρυνση στην Ε.Ε., με ολοένα και περισσότερα νοικοκυριά να δαπανούν δυσανάλογο ποσοστό του εισοδήματός τους για στέγαση.
Παράλληλα, η ιδιοκατοίκηση υποχωρεί κάτω από το 70%, ενώ η μέση ηλικία αποχώρησης των νέων από την οικογενειακή κατοικία ξεπερνά τα 30 έτη.
Στην αγορά ακινήτων καταγράφεται επίσης έντονη υπερτίμηση της τάξης του 18%, ενώ οι τιμές συνέχισαν την ανοδική τους πορεία με αυξήσεις 7,8% το 2025 και 9,1% το 2024. Η εξέλιξη αυτή επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την πρόσβαση στη στέγη, παρά τα υφιστάμενα προγράμματα επιδότησης.
Το πραγματικό πρόβλημα: προσφορά και δόμηση
Η Κομισιόν επισημαίνει ότι το βασικό πρόβλημα δεν είναι μόνο η αυξημένη ζήτηση, αλλά κυρίως η ανεπάρκεια προσφοράς κατοικιών. Για τον λόγο αυτό προτείνει βαθιές αλλαγές στο σύστημα δόμησης και αδειοδότησης, με στόχο την επιτάχυνση της κατασκευής νέων κατοικιών.
Στο τραπέζι βρίσκονται προτάσεις για απλοποίηση οικοδομικών κανονισμών, αναθεώρηση χωροταξικών σχεδίων, μείωση γραφειοκρατίας και επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης, ώστε να αυξηθεί το διαθέσιμο απόθεμα κατοικιών σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Σημαντικό μέρος των προτάσεων αφορά τον ίδιο τον κατασκευαστικό τομέα, τον οποίο η Κομισιόν χαρακτηρίζει κατακερματισμένο και χαμηλής παραγωγικότητας.
Στην Ευρώπη δραστηριοποιούνται περίπου 3,5 εκατομμύρια μικρές τεχνικές επιχειρήσεις, με μέσο όρο μόλις τέσσερις εργαζόμενους, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα μαζικής παραγωγής κατοικιών.
Παράλληλα, καταγράφονται έντονες ελλείψεις σε εργατικό δυναμικό, οι οποίες έχουν τριπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία, ενώ η παραγωγικότητα στον κλάδο εμφανίζει αρνητική πορεία από τη δεκαετία του 1990.
Άρση επαγγελματικών φραγμών και νέες δομές στέγασης
Η Επιτροπή προτείνει επίσης χαλάρωση των κανόνων για τις επαγγελματικές άδειες μηχανικών και κατασκευαστικών εταιρειών, καθώς και διευκόλυνση της διασυνοριακής δραστηριότητας μεγάλων επιχειρήσεων στον χώρο των κατασκευών.
Στόχος είναι η δημιουργία ενός πιο ευέλικτου ευρωπαϊκού πλαισίου, που θα επιτρέπει την ταχύτερη υλοποίηση έργων κοινωνικής και προσιτής στέγης, μέσα από τη λειτουργία νέων σχημάτων τύπου «αρχών στέγασης» αντίστοιχων με το ιρλανδικό μοντέλο.
Η νέα ευρωπαϊκή προσέγγιση μετατοπίζει το βάρος από τις άμεσες ενισχύσεις προς τη δημιουργία δομικών λύσεων στην αγορά κατοικίας. Όπως σημειώνεται, η αύξηση της προσφοράς θεωρείται το μοναδικό βιώσιμο εργαλείο για τη σταθεροποίηση των τιμών, καθώς οι επιδοτήσεις από μόνες τους δεν επαρκούν και συχνά οδηγούν σε περαιτέρω ανατιμήσεις.
► Διαβάστε επίσης: Επίδομα έως 45.000€ για σπίτια – Ποιοι παίρνουν το νέο πρόγραμμα ανακαίνισης
Η εφαρμογή των προτάσεων συνεπάγεται σημαντικές πολιτικές και κοινωνικές ισορροπίες, καθώς κάθε παρέμβαση στο στεγαστικό επηρεάζει ιδιοκτήτες, επενδυτές, τουρισμό και δημόσια οικονομία. Το ζητούμενο πλέον για τα κράτη-μέλη είναι η επιλογή ενός ισορροπημένου μείγματος πολιτικών, ικανού να αυξήσει την προσφορά κατοικιών χωρίς να προκαλέσει νέες στρεβλώσεις στην αγορά.
