Η ελληνική οικονομία χάνει κάθε χρόνο πάνω από 45 δισ. ευρώ σε μη δηλωμένη δραστηριότητα, ένα ποσό που αντιστοιχεί στο 21% του ΑΕΠ.
Πρόκειται για έναν τεράστιο κρυφό μηχανισμό χρήματος, που κινείται εκτός φορολόγησης, εκτός καταγραφής και εκτός κοινωνικής επιστροφής.
Ένα παράλληλο σύστημα που συνυπάρχει δίπλα στην κανονική οικονομία, λειτουργεί με μετρητά, χωρίς αποδείξεις, και αναγκάζει το κράτος να αναζητά έσοδα από όσους ήδη πληρώνουν: μισθωτούς, συνταξιούχους και συνεπείς επιχειρήσεις.
Η Ελλάδα παραμένει ανάμεσα στις πιο επιβαρυμένες χώρες της Ευρώπης, με ποσοστά παραοικονομίας πολύ υψηλότερα από κράτη όπως η Γερμανία ή η Ιρλανδία.
Το χάσμα γίνεται πιο εμφανές όταν συγκριθεί το δηλωθέν εισόδημα με το πραγματικό επίπεδο ζωής. Οι ελεύθεροι επαγγελματίες, για παράδειγμα, δηλώνουν κατά μέσο όρο μόλις 3.665 ευρώ τον χρόνο – ένα ποσό που δεν δικαιολογεί κατανάλωση, ενοίκια, δαπάνες ή αγορές. Η διαφορά αυτή είναι η γκρίζα ζώνη όπου κινείται το αδήλωτο χρήμα.
Το νέο πλαίσιο ελέγχων αλλάζει ριζικά την εικόνα. Η εφορία δεν περιορίζεται πλέον στα χαρτιά που δηλώνει κανείς, αλλά εξετάζει τραπεζικές καταθέσεις, συναλλαγές με κάρτες, μεταφορές κεφαλαίων, αγορές, περιουσιακά στοιχεία και καταναλωτικές συνήθειες.
Αν ο τρόπος ζωής δεν ταιριάζει με το εισόδημα, ο έλεγχος ενεργοποιείται αυτόματα. Το 2026 έχουν προγραμματιστεί 194.000 έλεγχοι, εκ των οποίων 53.900 φορολογικοί, 100.800 τελωνειακοί και 39.300 στοχευμένοι υψηλού κινδύνου, δείχνοντας ότι το κράτος εισέρχεται σε μια εποχή στοχευμένης ψηφιακής παρακολούθησης.
Παράλληλα τίθενται στόχοι για συμμόρφωση, με απαίτηση το 98% των δηλώσεων ΦΠΑ να υποβάλλεται εγκαίρως, η πληρωμή βασικών φόρων να ξεπερνά το 85%, ενώ η είσπραξη νέων οφειλών πρέπει να αγγίξει το 45%. Το κράτος δεν επιδιώκει μόνο καταστολή, αλλά μόνιμη παρακολούθηση φορολογικής συμπεριφοράς.
Στο επίκεντρο παραμένουν τα μετρητά. Το «χέρι με χέρι» εξακολουθεί να είναι το μεγαλύτερο όπλο της φοροδιαφυγής, αφού δεν αφήνει ίχνος στο σύστημα.
Σήμερα, τα μετρητά αποτελούν το 42% της αξίας και το 54% του αριθμού των συναλλαγών στην Ελλάδα, παρά την αύξηση των ηλεκτρονικών πληρωμών και την επέκταση των POS. Η πρόοδος στη μείωση του κενού ΦΠΑ, που πλέον είναι 13,7%, οφείλεται στη διασύνδεση POS-ταμειακών και την καθιέρωση του myDATA, όμως το πεδίο για απόκρυψη παραμένει μεγάλο.
Το φαινόμενο συνδέεται άμεσα με τη δομή της ελληνικής οικονομίας, όπου η αυτοαπασχόληση φτάνει στο 34,6%, πολύ υψηλότερα από χώρες όπως η Ιταλία ή η Ισπανία.
Σύμφωνα με το ΚΕΠΕ, η αυτοαπασχόληση ευθύνεται για το 37,6% της παραοικονομίας, ενισχύοντας τα κίνητρα απόκρυψης εισοδημάτων.
Επιπλέον, οι υψηλοί έμμεσοι φόροι και οι συνήθειες πληρωμής με μετρητά τροφοδοτούν ένα περιβάλλον όπου η φοροδιαφυγή παραμένει ελκυστική, ειδικά σε κλάδους όπως η εστίαση, οι κατασκευές, τα τεχνικά επαγγέλματα, αλλά και οι ιατρικές ή νομικές υπηρεσίες.
► Διαβάστε επίσης: ΔΥΠΑ: Σε τροχιά υλοποίησης 400 κοινωνικά διαμερίσματα – Ποιοι μπαίνουν στη λίστα - Τι αλλάζει στη στεγαστική πολιτική
Το δίχτυ ελέγχων πλέον απλώνεται παντού: καύσιμα, αλκοόλ, ηλεκτρονικό εμπόριο, βραχυχρόνιες μισθώσεις, πλατφόρμες, ηλεκτρονικά πορτοφόλια, τραπεζικοί λογαριασμοί εντός και εκτός Ελλάδας. Στόχος είναι να καταγραφεί πλήρως η ροή χρήματος, ακόμη και όταν σπάει σε πολλαπλά κανάλια.
Το επόμενο βήμα περιλαμβάνει καθολική ηλεκτρονική τιμολόγηση, αυτόματη απόδοση ΦΠΑ, ενιαία ψηφιακά μητρώα περιουσίας και σύνδεση της φορολογικής συνέπειας με την τραπεζική αξιολόγηση, μειώνοντας συνεχώς τα περιθώρια απόκρυψης, καθυστέρησης και «δημιουργικής» διαχείρισης.
