Λύση σε ένα πρόβλημα που αφορά χιλιάδες συνταξιούχους χηρείας σε ολόκληρη τη χώρα αναζητά η κυβέρνηση, με το υπουργείο Εργασίας να επεξεργάζεται αλλαγές στο υφιστάμενο καθεστώς περικοπών.
Το επίμαχο θέμα τα τελευταία χρόνια αποτελεί πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ των ενώσεων των συνταξιούχων και της κυβέρνησης, χωρίς ωστόσο να έχει βρεθεί μέχρι τώρα η “χρυσή τομή”. Βασική προτεραιότητα αποτελεί η διαχείριση των μειώσεων, που σύμφωνα με την υφιστάμενη νομοθεσία προβλέπεται μετά την πρώτη τριετία καταβολής των συντάξεων χηρείας, οι οποίες είτε δεν εφαρμόστηκαν, είτε εφαρμόστηκαν με άνισο τρόπο ανάμεσα στους ασφαλισμένους του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα.
Ειδικότερα, ο κυβερνητικός σχεδιασμός απευθύνεται συνολικά σε 295.000 ασφαλισμένους, που λαμβάνουν σύνταξη χηρείας σε συνδυασμό με τη δική τους σύνταξη ή εξακολουθούν ακόμα να εργάζονται. Βασική παράμετρος είναι η αποφυγή αναδρομικών επιβαρύνσεων για περίπου 118.000 δικαιούχους, στους οποίους δεν επιβλήθηκαν οι προβλεπόμενες περικοπές από το 2019 μέχρι σήμερα.
Επιχειρείται “φρένο” στις περικοπές και στις ανισότητες
Η πρωτοβουλία του υπουργείου Εργασίας κινείται στην κατεύθυνση να σταματήσουν οι παράλογες αναδρομικές απαιτήσεις περικοπών, οι οποίες καταβάλλονταν κανονικά, αφού είχε παρέλθει η πρώτη τριετία. Παράλληλα, η όλη προσπάθεια αποσκοπεί στο να αποκατασταθούν οι αδικίες του παρελθόντος, καθώς οι περικοπές δεν εφαρμόστηκαν στους ασφαλισμένους του ιδιωτικού τομέα, σε αντίθεση με 11.500 χιλιάδες συνταξιούχους του Δημοσίου που δέχτηκαν μειώσεις στα εισοδήματά τους από το 2019 και μετά. Γι’ αυτή μάλιστα την κατηγορία προβλέπονται διορθωτικές κινήσεις ώστε να αποκατασταθούν οι απώλειες.
Μέσα στα σενάρια που συζητούνται περιλαμβάνεται η επαναφορά του ποσοστού καταβολής στο 70% της σύνταξης του θανόντος, αντί για το 35% που λαμβάνουν σήμερα αρκετοί επιζώντες σύζυγοι. Παράλληλα, εξετάζονται μηχανισμοί επιστροφής των απωλειών είτε μέσω σταδιακών καταβολών είτε μέσω φορολογικών συμψηφισμών που θα μειώνουν επιβαρύνσεις φόρου εισοδήματος.
Η “εγκύκλιος Τσακλόγλου” και η δεύτερη εθνική σύνταξη
Σημαντικό μέρος των αλλαγών συνδέεται και με τη διαχείριση της λεγόμενης “εγκυκλίου Τσακλόγλου”, η οποία είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις επειδή άνοιγε τον δρόμο για περιορισμούς στη δεύτερη εθνική σύνταξη για όσους λαμβάνουν σύνταξη χηρείας και παράλληλα δική τους κύρια σύνταξη.
Ένα από τα βασικά σενάρια που εξετάζονται προβλέπει ότι οι δύο εθνικές συντάξεις θα συνεχίσουν να καταβάλλονται πλήρως στους περισσότερους δικαιούχους. Οι περικοπές θα μπορούσαν να περιοριστούν μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όπου ένας συνταξιούχος λαμβάνει περισσότερες από μία συντάξεις από προσωπικό ασφαλιστικό δικαίωμα μαζί με σύνταξη χηρείας.
Για να εφαρμοστεί αυτό το μοντέλο, θα απαιτηθεί αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο ορίζεται η «σώρευση συντάξεων». Η λογική που εξετάζεται είναι να θεωρείται σώρευση μόνο η συνδυαστική λήψη συντάξεων που προκύπτουν από προσωπικά ασφαλιστικά δικαιώματα και όχι από μεταβιβαζόμενες παροχές, όπως οι συντάξεις χηρείας.
Μαζική φυγή από την εργασία το πρώτο τρίμηνο του 2026
Την ίδια στιγμή, σοκάρουν τα στοιχεία από το πληροφοριακό σύστημα “ΑΤΛΑΣ”, που δείχνουν μεγάλο αριθμό αποχωρήσεων από τον εργασιακό βίο για χιλιάδες ασφαλισμένους τους πρώτους μήνες του 2026. Το γεγονός αυτό οφείλεται στη μεγάλη ανησυχία του κόσμου για πιθανές αλλαγές στα όρια ηλικίας, παρά τις έως τώρα διαψεύσεις της ελληνικής κυβέρνησης.
Ειδικότερα, σύμφωνα με τη “Μηνιαία Απεικόνιση Απονομών Κύριων Συντάξεων” του Πληροφοριακού Συστήματος του e-ΕΦΚΑ “ΑΤΛΑΣ” για τον Μάρτιο 2026, που δημοσιεύθηκε χθες, προκύπτει ότι οι νέες αιτήσεις ανήλθαν σε 21.214 ενώ τον Ιανουάριο 2026 σε 18.636 και τον Φεβρουάριο 2026 σε 18.363, δηλαδή αθροιστικά σε 58.213 νέες αιτήσεις.
Οι αιτίες
Σύμφωνα με επιστημονική έρευνα της ΕΝΥΠΕΚΚ (Ένωση για την Υπεράσπιση της Εργασίας και του Κοινωνικού Κράτους), οι 5 βασικές αιτίες που οδηγούν τους περισσότερους εργαζόμενους να επιλέξουν τη συνταξιοδότηση είναι οι εξής:
1. Ο φόβος για αύξηση των ορίων ηλικίας από 1/1/2027 που άνοιξε και συντηρείται με ευθύνη της κυβέρνησης. Η “ρήτρα προσδοκίμου” που προβλέπει ο πρωτομνημονιακός Ν. 3863/2010 και επαναθεσπίστηκε και θωρακίστηκε με το γ’ μνημόνιο (Ν. 4336/2015) και τον νόμο Κατρούγκαλου (Ν. 4387/2016), αποτελεί μόνιμη απειλή για τους ασφαλισμένους τα επόμενα χρόνια.
Πρόσφατα διαβάσαμε σε φιλοκυβερνητικά έντυπα ότι η νέα αύξηση των ορίων ηλικίας θα μετατεθεί για το 2030, χωρίς όμως να έχει εξαγγελθεί επισήμως κάτι σχετικό (ότι δε θα γίνει το 2027) από την πλευρά της κυβέρνησης.
2. Ο φόβος για αλλαγή επί τα χείρω του θεσμικού πλαισίου για εξαγορά πλασματικού χρόνου (σπουδών, στρατού, τέκνων κ.ά.), που επίσης άνοιξε με ευθύνη της κυβέρνησης. Το θεσμικό πλαίσιο της εξαγοράς πλασματικού χρόνου για ταχύτερη συνταξιοδότηση ή αύξηση της σύνταξης χρησιμοποιούν σήμερα 7 στους 10 ασφαλισμένους.
3. Η αλλαγή του τρόπου υπολογισμού των συντάξιμων αποδοχών επί τα χείρω από 1/1/2025 (και κατά παράταση από 1/1/2026).
4. Ο υπολογισμός των νέων συντάξεων με βάση τις αποδοχές ολόκληρου του εργασιακού βίου.
5. Η δυνατότητα απασχόλησης των συνταξιούχων με ευνοϊκότερες συνθήκες απασχόλησής τους σε σχέση με τα προηγούμενα έτη (σήμερα απασχολούνται πάνω από 300.000 συνταξιούχοι).
Ο φόβος για αύξηση των ορίων ηλικίας από 1/1/2027 οδηγεί, κατά κύριο λόγο, τους ασφαλισμένους μαζικά στη συνταξιοδότηση. Τον τελευταίο καιρό η κυβέρνηση έχει ανοίξει μεγάλη συζήτηση για πιθανή αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης μετά την 1η/1/2027, ενεργοποιώντας τη “ρήτρα προσδοκίμου” των Ν. 3863/2010, 4336/2015 και 4387/2016.
Το χάσμα: Μεγάλες διαφορές στις συντάξεις ιδιωτικού και δημόσιου τομέα
Μεγαλώνει το χάσμα αναφορικά με το ύψος των συντάξεων στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα, όπως αποτυπώνεται μέσα από τα στοιχεία της έκθεσης “Ήλιος”. Οι πρώην ιδιωτικοί υπάλληλοι εξακολουθούν να απέχουν εισοδηματικά από εκείνους που εργάστηκαν στο Δημόσιο, κάτι που γίνεται αντιληπτό από τη συνταξιοδοτική κλίμα που εντάσσονται οι δύο κατηγορίες.
Συγκεκριμένα, οι νέες συντάξεις λόγω γήρατος από τον δημόσιο τομέα διαμορφώθηκαν - κατά μέσο όρο - στα 1.420 ευρώ μικτά τον προηγούμενο Μάρτιο, ενώ οι νέες συντάξεις γήρατος που εκδόθηκαν σε νέους συνταξιούχους από τα υπόλοιπα ταμεία του ΕΦΚΑ (ΙΚΑ, ΟΑΕΕ, ΕΤΑΑ κ.λπ.) διαμορφώθηκαν κατά μέσο όρο στα 930 ευρώ μικτά.
Η απόκλιση φτάνει τα 490 ευρώ, με τις συντάξεις του δημόσιου τομέα να είναι 52,6% υψηλότερες από αυτές του ιδιωτικού τομέα, ενώ η απόσταση, αντί να μικραίνει, μεγαλώνει.
Οι αποκλίσεις φαίνονται και στον ρυθμό αύξησης των συντάξεων. Για παράδειγμα, τον Μάρτιο του 2026 η μέση κύρια σύνταξη γήρατος που πληρώθηκαν οι νέοι συνταξιούχοι που προέρχονται από ταμεία του ιδιωτικού τομέα διαμορφώθηκε στα 930 ευρώ μικτά από 918 ευρώ, που ήταν ένα χρόνο πριν. Συνεπώς, μεταξύ Μαρτίου 2025 και Μαρτίου 2026 η μέση σύνταξη γήρατος για τις νέες απονομές από τα ταμεία του ιδιωτικού τομέα αυξήθηκε μόλις 12 ευρώ ή κατά 1,2%.
Στις νέες συντάξεις του Δημοσίου, η μέση κύρια σύνταξη γήρατος που πληρώθηκαν οι νέοι συνταξιούχοι τον Μάρτιο του 2026 ανήλθε στα 1.420 ευρώ μικτά, ενώ τον Μάρτιο του 2025 είχε διαμορφωθεί στα 1.378 ευρώ. Η αύξηση δηλαδή μεταξύ Μαρτίου 2025 και Μαρτίου 2026 στη μέση σύνταξη γήρατος του Δημοσίου είναι 42 ευρώ, δηλαδή αύξηση κατά 3%.
