Η ενεργειακή κρίση εξελίσσεται σταδιακά σε “θηλιά” που οδηγεί σε ασφυξία τα ελληνικά νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Οι οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή είναι κάτι παραπάνω από αισθητές στην καθημερινότητά μας, καθώς οι αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων, όσο και τα παραφουσκωμένα τιμολόγια ρεύματος, τα οποία έχουν αρχίσει να καταφτάνουν ήδη σε σπίτια και επαγγελματικούς χώρους, απειλούν να “τινάξουν στον αέρα” τον οικονομικό προϋπολογισμό των Ελλήνων.
Φορείς, ενώσεις εργαζομένων και απλοί πολίτες ζητούν εδώ και τώρα από την κυβέρνηση να λάβει δραστικά μέτρα, τα οποία προφανώς επεκτείνονται πέραν των γνωστών επιταγών ακρίβειας που δίνονται κατά καιρούς.
Η Ελλάδα κατατάσσεται μεταξύ εκείνων των χωρών που πλήττονται από ενεργειακή φτώχια, με τα δύο στα δέκα νοικοκυριά, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, να αδυνατεί να ανταπεξέλθει στο υψηλό κόστος. Παράλληλα, τέσσερις στους δέκα Έλληνες δυσκολεύονται να πληρώσουν τους λογαριασμούς ρεύματος, ενώ το φαινόμενο επηρεάζει ακόμα περισσότερο ευάλωτους συμπολίτες μας, όπου οχτώ στα δέκα αδυνατούν να καλύψουν τις ενεργειακές τους υποχρεώσεις.
Οι προβλέψεις για τους επόμενους μήνες δεν είναι καθόλου ενθαρρυντικές, γι’ αυτό άλλωστε οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, μεταξύ των οποίων και της Ελλάδας, ζητούν πρωτοβουλίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε αφενός να ανακουφιστούν οικονομικά οι πολίτες, και αφετέρου να βρεθούν εναλλακτικές προκειμένου να περιοριστεί ο βαθμός εξάρτησης από τα ενεργειακά αποθέματα της Μέσης Ανατολής.
Έως και 1.800 ευρώ παραπάνω ο μέσος λογαριασμός των νοικοκυριών
Έντονο προβληματισμό προκαλεί η ανάλυση που δημοσίευσε το Ευρωπαϊκό Συνδικαλιστικό Ινστιτούτο ETUI, αναφορικά με το πώς διαμορφώνονται έως τώρα τα δεδομένα γύρω από την ενεργειακή κρίση. Όπως επισημαίνεται, αν η κατάσταση παραμείνει ως έχει, το ενεργειακό κόστος, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Ινστιτούτου, θα αυξηθεί κατά 1.800 ευρώ ετησίως για τα νοικοκυριά και για τις επιχειρήσεις. Η πιθανή αυτή εξέλιξη για την Ελλάδα μεταφράζεται σε δύο ίσως και παραπάνω μισθούς, ενώ εκείνοι οι οποίοι θα κληθούν για ακόμα μία φορά να πληρώσουν ακριβά το “μάρμαρο” είναι οι χαμηλόμισθοι και οι χαμηλοσυνταξιούχοι, οι οποίοι αποτελούν και τη συντριπτική πλειοψηφία της ελληνικής κοινωνίας με βάση τα εισοδηματικά κριτήρια.
Μετά την αύξηση κατά 50% της τιμής του αργού πετρελαίου από την έναρξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή, εκτιμήσεις του Ευρωπαϊκού Συνδικαλιστικού Ινστιτούτου καταδεικνύουν τις επιπτώσεις που θα έχει στα νοικοκυριά μια αύξηση του ενεργειακού κόστους κατά 50%, εάν διατηρηθεί σε αυτό το επίπεδο για ένα χρόνο:
Ο μέσος ετήσιος λογαριασμός ενέργειας στην Ε.Ε. θα αυξηθεί από 3.792 σε 5.688 ευρώ - το 12% των συνολικών δαπανών των νοικοκυριών.
Ο μέσος ετήσιος λογαριασμός ενέργειας θα αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 10% όλων των δαπανών των νοικοκυριών στην πλειοψηφία των κρατών-μελών και περισσότερο από το 15% σε έξι κράτη-μέλη.
Ο μέσος ετήσιος λογαριασμός ενέργειας θα κοστίζει 2.000 ευρώ περισσότερο σε 11 κράτη-μέλη.
Πώς επιδρά η ενεργειακή κρίση στα ευρωπαϊκά νοικοκυριά
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Ινστιτούτου ETUI, το μέσο ευρωπαϊκό νοικοκυριό ξοδεύει για ενέργεια το 8,5% του οικογενειακού προϋπολογισμού. Μεσοσταθμικά, το ποσοστό αυτό μεταφράζεται σε 3.792 ευρώ τον χρόνο, σε σύνολο ετήσιων οικογενειακών δαπανών 47.023 ευρώ (με βάση εκτιμήσεις προσαρμοσμένες για το 2025).
Το εκτιμώμενο επιπλέον κόστος στα νοικοκυριά, αν αυξηθούν οι τιμές ενέργειας κατά 50%, υπολογίζεται σε 1.896 ευρώ σε βάθος ενός χρόνου. Αν το νοικοκυριό δε “βάλει χέρι” στις αποταμιεύσεις του για να διατηρήσει το ίδιο επίπεδο κατανάλωσης, οι δαπάνες για ενέργεια θα αυξηθούν κατά 4% και θα αγγίξουν το 12,1% του οικογενειακού προϋπολογισμού.
Τι προβλέπει για την Ελλάδα
Σύμφωνα με το μοντέλο του ΕΤUI, ένα μέσο νοικοκυριό στην Ελλάδα εκτιμάται ότι ξοδεύει ετησίως για ενέργεια (καύσιμα κίνησης Ι.Χ., ρεύμα, φυσικό αέριο/πετρέλαιο θέρμανσης κ.λπ.) 3.209 ευρώ. Σε ένα σενάριο που προβλέπει αύξηση των τιμών ενέργειας κατά 50%, υπολογίζεται ετήσια επιβάρυνση γύρω στα 1.605 ευρώ.
Οι υπολογισμοί του Ινστιτούτου εκτιμούν ότι, μετά τις αυξήσεις, το κόστος δαπανών ενέργειας για τα ελληνικά νοικοκυριά θα αυξηθεί κατά 3,4%, αγγίζοντας το 10,2% του ετήσιου προϋπολογισμού.
Αξίζει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι οι εκτιμήσεις του ΕΤUI γίνονται με βάση έναν ετήσιο οικογενειακό προϋπολογισμό ύψους 43.979 ευρώ. Πρόκειται για σχεδόν διπλάσιο ποσό από τις δαπάνες των ελληνικών νοικοκυριών που καταγράφει η ΕΛ.ΣΤΑΤ.
Προτάσεις για να αποφευχθεί μια νέα ενεργειακή κρίση
Η Συνομοσπονδία Ευρωπαϊκών Συνδικάτων ETUC ζητά από την Ε.Ε. να προχωρήσει σε δραστικές και μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις, για να αποφευχθεί μια νέα ενεργειακή κρίση.
Συγκεκριμένα προτείνει:
- Αποσύνδεση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας από το φυσικό αέριο: Ακόμη και όπου κυριαρχούν οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, το φυσικό αέριο συνεχίζει πολύ συχνά να καθορίζει τις χονδρικές τιμές, βλάπτοντας τους εργαζόμενους και τις επιχειρήσεις.
- Αύξηση της χωρητικότητας του ηλεκτρικού δικτύου: Χωρίς επιταχυνόμενη επέκταση, σύνδεση και εκσυγχρονισμό, η φθηνότερη παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές δε θα μεταφραστεί σε χαμηλότερες τελικές τιμές.
- Αύξηση των δημόσιων επενδύσεων σε υποδομές: Το ιδιωτικό κεφάλαιο μπορεί να συμπληρώσει τη δημόσια δράση, αλλά δεν μπορεί να αντικαταστήσει τις δημόσιες επενδύσεις.
- Ένα εργαλείο διαχείρισης κρίσεων: Με βάση το μοντέλο της πολιτικής SURE που έσωσε θέσεις εργασίας κατά τη διάρκεια της πανδημίας, η Ευρώπη πρέπει να προστατεύσει τις θέσεις εργασίας, τα εισοδήματα και την παραγωγή σε στρατηγικούς τομείς.
- Φόροι έκτακτων κερδών στις εταιρείες ενέργειας: Δράση για να σταματήσει η κερδοσκοπία από τους ενεργειακούς γίγαντες που βγάζουν 80 εκατομμύρια ευρώ την ημέρα, ανεβάζοντας τις τιμές σε ολόκληρη την οικονομία και οδηγώντας τον πληθωρισμό.
- Αναστολή των δημοσιονομικών κανόνων της Ε.Ε.: Πρέπει να δοθεί στα κράτη-μέλη ο δημοσιονομικός χώρος για να υποστηρίξουν μια δίκαιη μετάβαση για τους εργαζόμενους με τον ίδιο ρυθμό που πραγματοποιείται η μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα.
Φυσικό αέριο
Η Ε.Ε. αυξάνει τις εισαγωγές ρωσικού LNG
Μπορεί η αντιπαράθεση της Ε.Ε. με τη Ρωσία να συνεχίζεται λόγω του ρωσο-ουκρανικού πολέμου, εντούτοις τα γεγονότα στη Μέση Ανατολή αλλάζουν τις γεωπολιτικές ισορροπίες και η παγκόσμια οικονομία αναδιατάσσεται ειδικότερα στο ενεργειακό κομμάτι. Μάλιστα, το τελευταίο χρονικό διάστημα παρατηρείται αύξηση εισαγωγών ρωσικού LNG από το έργο Yamal στη Σιβηρία κατά 17%, που σε πραγματικά ποσοστά αναλογεί σε 5 εκατομμύρια τόνους το πρώτο τρίμηνο.
Από το Yamal προέρχεται η συντριπτική πλειονότητα των εισαγωγών ρωσικού LNG στην Ε.Ε., η οποία το 97% φορτίων από τη συγκεκριμένη μονάδα - τα 69 από τα 71 φορτία - κατά τους πρώτους τρεις μήνες του έτους, με 25 από αυτά να παραλαμβάνονται τον Μάρτιο, περισσότερα απ’ ό,τι τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο. Είναι χαρακτηριστικό ότι το αντίστοιχο ποσοστό την ίδια περίοδο του 2025 ήταν 85%, με τα υπόλοιπα φορτία από το Yamal να κατευθύνονται προς την Ασία.
Η μείωση των φορτίων που αποστάλθηκαν στην Ασία φέτος οφείλεται εν μέρει στην απόφαση της Ε.Ε. που τέθηκε σε ισχύ πέρυσι να απαγορεύσει τη μεταφόρτωση ρωσικού LNG. Επίσης, απαγορεύει στα πλοία να αγκυροβολούν σε λιμάνια της Ένωσης πριν μεταφέρουν τα φορτία σε χώρες εκτός Ε.Ε.
Η ζήτηση της Ασίας για ρωσικό LNG ήταν επίσης σχετικά χαμηλή πριν από την κρίση στο Ιράν.
