Συνδεδεμένη με τη μνήμη, τη συντροφικότητα και την ιστορία του τόπου μας, η τέχνη του κομπολογιού αποτελεί ένα κεντρικό στοιχείο της ελληνικής, νησιωτικής αλλά και ειδικότερα κρητικής παράδοσης.
Πίσω από κάθε χειροποίητο κομπολόι κρύβεται μια ιστορία, μια τεχνική και ένα μεράκι, το οποίο περνά από γενιά σε γενιά, σε μια τέχνη που δυσκολεύεται να βρει νέους διαδόχους, αλλά συνεχίζει να χρησιμοποιείται από γενιά σε γενιά.
Η «Νέα Κρήτη» και το neakriti.gr συνομίλησαν με τον κ. Βαγγέλη Τσουπάκη από το Ρέθυμνο. Έναν από τους πλέον αναγνωρισμένους τεχνίτες του χώρου στην Κρήτη και την Ελλάδα, ο οποίος έχει αφιερώσει τη ζωή του στη δημιουργία και διατήρηση αυτής της ξεχωριστής τέχνης, μετατρέποντας το κομπολόι από ένα απλό αντικείμενο καθημερινής χρήσης σε έργο τέχνης και οικογενειακό κειμήλιο.
Σε μια εφ’ όλης της ύλης συζήτηση, αναδεικνύεται η σημασία του κομπολογιού στη σύγχρονη ελληνική αλλά και κρητική παράδοση, καθώς και οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η τέχνη αυτή.
Είστε ένας άνθρωπος ο οποίος έχει αναγνωριστεί πανελληνίως για την τέχνη του κομπολογιού. Πότε ξεκίνησε η σχέση σας με αυτό και τι σας γοήτευσε;
«Καταρχάς, σας ευχαριστώ για τα καλά σας λόγια και την ευκαιρία που μου δίνετε να μιλήσω για την τέχνη που αγαπώ! Η σχέση μου με αυτήν πηγάζει από τα παιδικά μου χρόνια, καθώς ο ήχος από τις χάντρες του κομπολογιού του παππού μου έχει μείνει χαραγμένος στη μνήμη μου».
Τι σας οδήγησε να ασχοληθείτε με αυτό και ποια είναι η φιλοσοφία πίσω από τη δουλειά σας;
«Η αγάπη για οτιδήποτε χειροποίητο είναι αυτό που με οδήγησε σε αυτή την τέχνη, μιας και είμαι ένας άνθρωπος που “πιάνουν τα χέρια του”. Είναι ένα χάρισμα που πήρα από τον παππού μου, τον οποίο έχω και ως σήμα, logo, του εργαστηρίου μου. Η ικανοποίηση του κάθε πελάτη μας ξεχωριστά είναι ο γνώμονας που μας δίνει χαρά».
Τι τεχνικές χρησιμοποιούνται για την κατασκευή του; Υπάρχουν τεχνικές που μαθαίνονται μόνο δίπλα σε έναν ειδικό;
«Οι τεχνικές για το δέσιμο ενός κομπολογιού ποικίλλουν, καθώς είναι κάτι το οποίο μπορείς να εξελίξεις με την πάροδο του χρόνου, προσπαθώντας πάντα για το καλύτερο αποτέλεσμα».
Από ποια υλικά φτιάχνεται κατά κύριο λόγο το κομπολόι; Υπάρχουν “παραδοσιακά” και πιο “σύγχρονα” κομπολόγια;
«Τα υλικά για την κατασκευή ενός κομπολογιού είναι πάρα πολλά, με βασικότερα τα οργανικά, όπως το κόκκαλο καμήλας, το κέρατο αλλά και το ξύλο. Το κεχριμπάρι είναι επίσης ένα από τα πιο ιδιαίτερα υλικά για τη δημιουργία κομπολογιού. Παραδοσιακό μπορεί να θεωρηθεί ένα κομπολόι δεμένο με οργανικά υλικά, ενώ σύγχρονα θεωρούνται αυτά που δημιουργούνται σήμερα με υλικά όπως το ασήμι και οι ημιπολύτιμοι λίθοι».
Πώς ξεχωρίζει κάποιος ένα ποιοτικό κομπολόι;
«Το ποιοτικό κομπολόι ξεχωρίζει κυρίως από το υλικό των χαντρών του, την ποιότητα του δεσίματος και την αντοχή του στον χρόνο».
Ποιο είναι το πιο “σπάνιο” κομπολόι που εσείς διαχειριστήκατε και τι το όριζε ως “σπάνιο”;
«Ένα από τα πιο σπάνια υλικά που έχω διαχειριστεί είναι από χαυλιόδοντες μαμούθ, ένα υλικό που μας έρχεται κατευθείαν από τη Σιβηρία, αλλά και το φατουράν, ένα υλικό μεγάλης αξίας και σπανιότητας, λόγω της παλαιότητάς του και της κρυφής συνταγής του».
Από άποψη κουλτούρας και παράδοσης, τι σημαίνει το κομπολόι για τον Έλληνα και δη, τον Κρητικό;
«Το κομπολόι είναι ένα απαραίτητο αξεσουάρ του άντρα και ιδιαίτερα του Κρητικού, που τον συντροφεύει τόσο στις απλές όσο και στις ιδιαίτερες στιγμές της ζωής του».
Πόσο δύσκολο είναι σήμερα να διατηρείται ένα παραδοσιακό εργαστήρι κομπολογιού “ζωντανό”, όπως επίσης και η τέχνη του;
«Το εργαστήρι μας είναι κάτι που πρώτα από όλα έχουμε αγαπήσει οι ίδιοι. Φυσικά, η στήριξη του κόσμου είναι αυτή που μας ωθεί να συνεχίσουμε αυτή την παράδοση».
Υπάρχουν νέοι άνθρωποι οι οποίοι ενδιαφέρονται να μάθουν για την τέχνη του κομπολογιού τη σήμερον ημέρα;
«Πολλοί νέοι άνθρωποι χρησιμοποιούν κομπολόγια, ιδιαίτερα εδώ στην Κρήτη, αλλά δυστυχώς οι περισσότεροι νέοι δεν επιλέγουν πλέον τις χειρωνακτικές δουλειές. Εγώ, πάντως, είμαι περήφανος που κατάφερα να μεταδώσω την τέχνη μου στον γιο μου, τον Ανδρέα, και ελπίζω κάποτε να γίνει ο άξιος συνεχιστής της!»
Ένα κομπολόι συχνά γίνεται και “κειμήλιο αναμνήσεων”. Εσείς, λόγω της τέχνης σας, θα έχετε ζήσει πολλές τέτοιες περιπτώσεις. Ποια σας έχει χαραχτεί στη μνήμη;
«Μια πολύ ιδιαίτερη περίπτωση οικογενειακού κειμηλίου που μου έκανε εντύπωση αφορά έναν πελάτη μου, ο οποίος μου έστειλε ένα πολύ παλιό κομπολόι για επισκευή, λέγοντάς μου ότι ανήκε στον παππού του. Αφότου το επισκεύασα, τον ενημέρωσα για την υψηλή αξία που έχει σήμερα, καθώς επρόκειτο για φατουράν, κάτι που ο ίδιος δεν γνώριζε. Τότε μου εκμυστηρεύτηκε ότι το κομπολόι αυτό το είχαν βγάλει παλαιότερα από τον τάφο του παππού του, έπειτα το κράτησε ο πατέρας του και πλέον είχε φτάσει στα δικά του χέρια».
