Το Σάββατο 5 του Σεπτέμβρη ολοκληρώνονται οι προετοιμασίες του νεοσύστατου Συλλόγου Γυναικών Σταυροχωρίου, στη δημοτική ενότητα Μακρύ Γιαλού Ιεράπετρας, προκειμένου να προσφέρουν, τηρώντας το έθιμο, γύρω στα 6.000 προζυμένια "ανεβατά" αρτουλάκια στους πιστούς, την Δευτέρα στον εσπερινό και την Τρίτη 8 Σεπτεμβρίου στη θεία λειτουργία που θα τελεστεί στο ιστορικό γραφικό εκκλησάκι της Παναγίας στην Κάπαρη, βόρεια του Σταυροχωρίου.
Το πανέμορφο ξωκκλήσι έχει χτιστεί σε μία υπέροχη τοποθεσία, αρκετά ψηλά, ανάμεσα στο Σταυροχώρι και το Ορεινό.
Το έθιμο του ζυμώματος στην εορτή της Παναγίας, στις 8 Σεπτεμβρίου, κρατά από τις αρχές του 20ού αιώνα στο Σταυροχώρι.
«Οι γυναίκες του χωριού και αρκετοί εθελοντές, χρησιμοποιώντας ντόπιο σταρένιο και κρίθινο αλεύρι, συνεχίζουν την προσπάθεια και φέτος, αναβιώνοντας το έθιμο, ώστε να προσφέρουν κάτι ξεχωριστό στον κόσμο, σε γεύση και ποιότητα. Αυτό το έθιμο καθιερώθηκε πριν από πολλά χρόνια από τον μακαριστό Γιώργη Καναβάκη, τότε εφημέριο του Σταυροχωρίου, που αριθμεί 92 εκκλησάκια στη γύρω περιοχή. Από τα παιδικά μου χρόνια θυμούμαι τις γυναίκες του Σταυροχωρίου, με ευθύνη της τοπικής εκκλησίας, να φτιάχνουν στην εορτή του Γεννέσιου τις Θεοτόκου και να ψήνουν στους ξυλόφουρνους του χωριού χιλιάδες ανεβατά μοσχομυριστά αρτουλάκια. Τα έσοδα από την πώληση τους τα διέθετε η τοπική εκκλησία στη συντήρηση των ναών της περιοχής.
Στόχος μας σαν νεοσύστατος Σύλλογος Γυναικών, σε συνεργασία με τον Πολιτιστικό μας Σύλλογο, είναι να αναδείξουμε τις ομορφιές, την ιστορία, τα ήθη και τα έθιμα και τη γαστρονομία του χωριού μας, που έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός με Προεδρικό Διάταγμα από το 1983. Τα τελευταία χρόνια οι ντόπιοι κάτοικοι έχουν λιγοστέψει πάρα πολύ, αλλά έχουν έρθει και έχουν εγκατασταθεί μόνιμα, έχοντας αγοράσει και ανακατασκευάσει παλιά σπίτια, γύρω στους 50 Άγγλοι και Γερμανοί φιλέλληνες, που έχουν δώσει μια νέα πνοή στο χωριό μας. Πλέον οι αλλοδαποί μόνιμα διαμένοντες στο Σταυροχώρι και οι ντόπιοι κάτοικοι είναι μισοί-μισοί», μας είπε η ταμίας του Συλλόγου Γυναικών Σταυροχωρίου κ. Νόνα Μπετίνη.
Στο παλιό εκκλησάκι της Παναγίας, που βρίσκεται στην τοποθεσία Κάπαρη, βόρεια του Σταυροχωρίου, συρρέουν κάθε χρόνο αρκετές εκατοντάδες πιστοί από την ευρύτερη περιοχή των Δήμων Ιεράπετρας και Σητείας. Την Δευτέρα και την Τρίτη, ανήμερα της εορτής, θα προσφερθούν στον κόσμο περίπου 6.000 αρτουλάκια.
«Δεκαπέντε με είκοσι γυναίκες του Σταυροχωρίου, κάθε χρόνο, με τη συνδρομή εθελοντών, φτιάχνουν το προζύμι, ζυμώνουν, πλάθουν και ψήνουν τα αρτουλάκια. Όλα τα φτιάχνουν με το παραδοσιακό προζύμι και τα ψήνουν στους πετρόκτιστους ξυλόφουρνους του Πολιτιστικού Συλλόγου. Όλη η διαδικασία και η τελετουργία του ζυμώματος γίνεται σε ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα του σχολείου.
Ο εθελοντισμός είναι επιτακτική ανάγκη για την επιτυχία οποιασδήποτε δράσης για προβολή, ανάδειξη της περιοχής και διάσωσης της πολιτιστικής μας κληρονομιάς», μας είπε η πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Σταυροχωρίου κ. Ελευθερία Ορφανάκη.
Το έθιμο αυτό διατηρείται και αναβιώνεται κάθε χρόνο, επειδή οι γυναίκες και οι εθελοντές του χωριού ενδιαφέρονται και συμμετέχουν ενεργά σε αυτό. Αυτά τα αρτουλάκια έχουν γίνει ξακουστά μετά από τόσα χρόνια, γιατί είναι πεντανόστιμα και έχουν μια ιδιαίτερη μυρωδιά που τα κάνει ξεχωριστά από όλα τα άλλα. Ο κόσμος τα ζητά πάρα πολύ και αυτό είναι που διατηρεί το έθιμο ζωντανό τόσα χρόνια.
Είναι μια ενδιαφέρουσα και ευχάριστη εμπειρία που γεμίζει τους συμμετέχοντες με όμορφα συναισθήματα. Το αρτουλάκι της Παναγίας που φτιάχνουν στο Σταυροχώρι, ξεχωρίζει γιατί ζυμώνεται με τον παραδοσιακό τρόπο με τα χέρια, ψήνεται στους ξυλόφουρνους και μοσχομυρίζει παράδοση.
Κάθε χρόνο τη διαδικασία ξεκινούν οι μεγάλες σε ηλικία εθελόντριες του χωριού να φτιάχνουν τα προζύμια για τα ανεβατά αρτουλάκια, ενώ οι υπόλοιποι εθελοντές αναλαμβάνουν να ανάψουν τους ξυλόφουρνους και να φουρνίσουν τα μυρωδάτα αρτουλάκια. Η εμπειρία της συμμετοχής σε αυτό το έθιμο είναι για όλους υπέροχη.
Τα υλικά που χρησιμοποιούν είναι αγνά και βασίζονται στη συνταγή της 93χρονης κ. Μαρίας Χαμηλάκη.
«Θέλουμε στα τέσσερα κιλά σταρένιο και κρίθινο αλεύρι, πέντε ποτήρια λάδι και ένα κιλό ζάχαρη. Προσθέτουμε σουσάμι, κανέλλα, γαρύφαλλο και μαλάσουμε το ζυμάρι. Έπειτα πλάθουμε με τα χέρια μας τα αρτουλάκια και τα αφήνουμε να ξεκουραστούν και να ανεβούν στους πάγκους», μας είχε εκμυστηρευτεί, δίνοντας στον κόσμο τη συνταγή της το 2019, η 93χρονη σήμερα κ. Μαρία Χαμηλάκη.
