Οι υψηλές θερμοκρασίες του φθινοπώρου ενεργοποίησαν στα λιόφυτα της Ιεράπετρας τον Φλοιοτρίβη, που κατά κανόνα προκαλεί καταστροφές σε καχεκτικούς και απεριποίητους ελαιώνες, οι οποίοι δεν έχουν κλαδευτεί, λιπανθεί και ποτιστεί επαρκώς την περίοδο της άνοιξης.
Το καταστροφικό αυτό έντομο παρακολουθείται στενά από τους καθηγητές εντομολόγους του ΕΛΜΕΠΑ, οι οποίοι αναφέρθηκαν προχθές στην προσβολή που έχει εμφανιστεί τις τελευταίες εβδομάδες στους ελαιώνες του ξηροθερμικού Νομού Λασιθίου.
Ρωτώντας έναν από τους εμπειρότερους ελαιοπαραγωγούς της Ιεράπετρας, τον κ. Μανόλη Γαρεφαλάκη, μάθαμε ότι ο Φλοιοτρίβης έχει ήδη προκαλέσει πολλές ζημιές σε καχεκτικά ελαιόδεντρα και μας κάλεσε στο λιόφυτο όπου μάζευε ελιές, για να το διαπιστώσουμε και να τον γνωρίσουμε κι εμείς οι ίδιοι.
«Ο Φλοιοτρίβης είναι ένα έντομο που το συναντάμε κατά διαστήματα εδώ και πολλά χρόνια στους ελαιώνες της Ιεράπετρας, αλλά επειδή οι περισσότεροι επιστήμονες δεν ασχολούνται σοβαρά με την καλλιέργεια της ελιάς, όποτε τους λέγαμε ότι τα δέντρα είχαν προσβολή από αυτό το έντομο, δεν έδιναν και πολλή σημασία, γιατί τους απασχολούσαν περισσότερο τα κηπευτικά.
Τώρα φαίνεται ότι έχουν βρεθεί ελαιόδεντρα προσβεβλημένα από αυτό το έντομο και σε άλλες περιοχές, και για τον λόγο αυτό οι επιστήμονες άρχισαν να ασχολούνται και με αυτό. Όσα χρόνια προκαλούσε ζημιές στους ελαιώνες του Νομού Λασιθίου, κανείς δεν έδινε σημασία.
Βρήκα μόλις τώρα ένα κλωνάρι ελιάς που έχει προσβληθεί από τον Φλοιοτρίβη, μάλιστα ανοίγοντας το κλωνάρι με το μαχαιράκι, βρήκα κάτω από τον φλοιό του τρία έντομα ζωντανά.
Το έντομο ξεκινά να τσιμπά τον τρυφερό βλαστό την άνοιξη, για να μπει κάτω από τον φλοιό του, ώστε να δημιουργήσει στοές, να ξεχειμωνιάσει και να γεννήσει τα αυγά του.
Τον βρίσκουμε – όσοι γνωρίζουμε από αυτά τα έντομα – σε χοντρά αλλά και πολύ λεπτά κλαδιά. Δυστυχώς, αυτό το έντομο δεν το πιάνουν τα εντομοκτόνα. Μπορούμε μόνο να κλαδέψουμε τα προσβεβλημένα κλαδιά και να τα κάψουμε μαζί με τα έντομα.
Οι παλιοί ελαιοπαραγωγοί μας έλεγαν να κάψουμε αμέσως τα κλαδοκάθαρα από τις ελιές μας για να μην «μαμουνιάσουν». Δεν ξέρω αν είχαν στο μυαλό τους αυτό ή κάποιο άλλο μαμούνι. Οι παλιοί δεν χρησιμοποιούσαν ούτε θρυμματιστές ούτε χορτοκοπτικά — έκαιγαν όλα τα φυτικά υπολείμματα και τα κλαδέματά τους, ώστε να μη μένουν βλαβερά έντομα και ασθένειες στην επιφάνεια του λιόφυτου.
Το ίδιο πρέπει να κάνουμε και με τις σάπιες ελιές που έχουν πέσει τώρα στη γη, επειδή είχαν χτυπηθεί από τον δάκο. Πρέπει να οργώνουμε το λιόφυτο για να θάβουμε τις ελιές μέσα στο χώμα, ώστε να **μη βρίσκουν εκεί καταφύγιο οι δάκοι τη χειμερινή περίοδο», πρόσθεσε ο κ. Μανόλης Γαρεφαλάκης.
Ο Φλοιοτρίβης (Phloeotribus scarabaeoides) είναι ένα μικρό σκαθάρι το οποίο προξενεί ζημιές αποκλειστικά σε μικρά ή μεγάλα κλαδιά των δέντρων.
Δραστηριοποιείται την άνοιξη και το χαρακτηριστικό σύμπτωμα της προσβολής είναι τα ξερά ή χλωρά κλαδιά (εάν η προσβολή είναι πρόσφατη), πάνω στα οποία βρίσκονται διάσπαρτες πολλές μικρές τρύπες από τις οποίες βγαίνει πριονίδι.
Η εικόνα είναι χαρακτηριστική και το αποτέλεσμα είναι η ξήρανση των κλαδιών από το σημείο αυτό και πάνω.
Σχεδόν πάντα τα έντομα προσβάλλουν κλαδιά αδύνατων δέντρων, που είναι εξασθενημένα ή στρεσαρισμένα από οποιαδήποτε αιτία — και πάνω σε αυτό βασίζεται η καταπολέμησή τους.
Αφαιρούνται και καίγονται όλα τα προσβεβλημένα κλαδιά. Δίνεται επιπλέον φροντίδα στα αδύνατα δέντρα (λίπανση, κλάδεμα, πότισμα) ώστε να ζωηρέψουν και να μην προσβληθούν ξανά. Τέλος, ο ψεκασμός με εντομοκτόνα είναι η τελευταία λύση και εφαρμόζεται μόνο αν η προσβολή είναι σε ολόκληρο το δέντρο και σε μεγάλο ποσοστό.
Βασικά μέτρα καταπολέμησης του Φλοιοτρίβη
Τα βασικά μέτρα καταπολέμησης είναι καλλιεργητικά και πρέπει να εφαρμόζονται σε μεγάλη έκταση. Συνιστάται η καταστροφή των μη παραγωγικών (λόγω εξασθένησης) δέντρων και των πολύ προσβεβλημένων από το έντομο.
Τον χειμώνα συνίσταται η αφαίρεση με κλάδευμα των μισόξερων ή ξηρών κλάδων και κλαδίσκων, καθώς και η απομάκρυνσή τους από τους ελαιώνες έως τα μέσα Φεβρουαρίου, ή το κάψιμό τους, ή η διατήρησή τους για τουλάχιστον 6 μήνες σε αποθήκη με λεπτό πλέγμα που δεν επιτρέπει στα ενήλικα έντομα να βγουν, ώσπου να ψοφήσουν.
Η διατήρηση μισόξερων ή ξερών αναποφλοίωτων κλάδων ελιάς έξω από τα σπίτια μετά τα μέσα Φεβρουαρίου — ώσπου να χρησιμοποιηθούν ως καυσόξυλα ή για φράχτες — αποτελεί εστία πολλαπλασιασμού του Φλοιοτρίβη και προκαλεί ζημιές στα γύρω ελαιόδεντρα.
Παγίδες και πρόληψη
Συνίσταται επίσης η τοποθέτηση στους ελαιώνες “κλάδων–παγίδων”.
Απρόσβλητοι κλάδοι που αφαιρέθηκαν με το κλάδευμα τον χειμώνα, διατηρούνται σε σωρούς στον ελαιώνα έως τον Απρίλιο, για να ωοτοκήσουν τα ενήλικα.
Όταν η παρουσία ρινισμάτων στις οπές δείξει ότι τα ενήλικα περίπου συμπλήρωσαν τις στοές αναπαραγωγής και γέννησαν τα αυγά τους, τότε οι κλάδοι–παγίδες συγκεντρώνονται και καίγονται.
Η χρήση κλάδων–παγίδων συνιστάται να γίνεται περισσότερες από μία φορές μέσα στη χρονιά.
Στο χείλος του γκρεμού οι ελαιοπαραγωγοί της Ιεράπετρας
Η βιαστική ολοκλήρωση του προγράμματος δακοκτονίας, η μικρή και ευάλωτη στη δακοπροσβολή παραγωγή, το οψιμοκαλόκαιρο, η υγρασία και οι υψηλές θερμοκρασίες μέχρι και στις πρώτες μέρες του Δεκεμβρίου, προκάλεσαν τεράστια προβλήματα στην ποιότητα και την τιμή του φρέσκου ελαιόλαδου νέας εσοδείας, οδηγώντας στην οικονομική καταστροφή ολόκληρα χωριά του Νομού Λασιθίου, που έχουν μονοκαλλιέργεια την ελιά.
«Έχουμε πολύ μεγάλη μείωση στην παραγωγή ελαιόλαδου.
Λόγω των προβλημάτων στη δακοκτονία και των υψηλών θερμοκρασιών, το λάδι που παράγεται μέχρι στιγμής σε ολόκληρο το Νομό Λασιθίου είναι από 7 γραμμές και πάνω.
Το έξτρα παρθένο ελαιόλαδο από 3–7 γραμμές σπανίζει.
Όταν οι περισσότεροι βγάζουν λάδι οξύτητας πάνω από 8 γραμμές — μέχρι και 3 οξέα, δηλαδή 30 γραμμές — είναι λογικό να πέφτει πολύ χαμηλά και η τιμή παραγωγού.
Δε βγάζουμε ούτε τα έξοδά μας πλέον.
Η καλλιέργεια της ελιάς έχει γίνει ασύμφορη για όλους μας, αφού το λάδι που βγάζουμε φέτος δεν μπορεί να πουληθεί πάνω από τα 4 ευρώ.
Να προσέξουμε από τώρα κι έπειτα να φτιάξουμε προφράγματα ψηλά στα βουνά, ώστε να κρατήσουμε εκεί αποθηκευμένο το νερό της βροχής, το οποίο θα εμπλουτίζει τις πηγές μας και τον υπόγειο υδροφορέα.
Ο ταλαιπωρημένος από την ξηρασία ελαιώνας, σήμερα για να σωθεί, θέλει πολύ νερό, κλαδέματα, καθαρίσματα, λιπάσματα, κοπριά και όργωμα», καταλήγει ο κ. Μανόλης Γαρεφαλάκης.
