«Πρώτο χρέος η μνήμη και δεύτερο η δικαίωση», ήταν το μήνυμα του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Τασούλα, από τη Βιάννο, στην 83η επέτειο του Ολοκαυτώματος.
Από τον τόπο του μαρτυρίου, ο κ. Τασούλας τόνισε πως η διατήρηση της ιστορικής μνήμης αποτελεί χρέος απέναντι στους 461 ανθρώπους που σφαγιάστηκαν από τα ναζιστικά στρατεύματα, αλλά και απέναντι στις επόμενες γενιές.
Αναφέρθηκε στις ελληνικές αξιώσεις έναντι της Γερμανίας, υπογραμμίζοντας ότι παραμένουν ενεργές και διεκδικήσιμες, ενώ στάθηκε ιδιαίτερα στην Κρήτη και στη διαχρονική δύναμή της να αναγεννάται μέσα από τις δοκιμασίες.
«Η αναγεννημένη Κρήτη θυμάται και στηρίζει», σημείωσε, συνδέοντας τη μνήμη των θυμάτων με τη δημοκρατία, την ελευθερία και τη δικαίωση. Και έστειλε ένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικό μήνυμα για το σήμερα: η ιστορική μνήμη δεν είναι μόνο αναφορά στο παρελθόν, αλλά ασπίδα απέναντι στις ιδέες του ναζισμού και του ολοκληρωτισμού, που σηκώνουν και πάλι κεφάλι στην Ευρώπη.
Η μνήμη, η δημοκρατία, η ελευθερία και η δικαίωση, όπως τόνισε, είναι το καλύτερο μνημόσυνο για τους 461 νεκρούς της Βιάννου.
83 χρόνια συμπληρώνονται από το Ολοκαύτωμα της Βιάννου και την καταστροφή των χωριών της Βιάννου και της Ιεράπετρας από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής, τον Σεπτέμβριο του 1943. Η Βιάννος τίμησε και φέτος τη μνήμη των ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους, με τις επετειακές εκδηλώσεις να κορυφώνονται στο Πανδημοτικό Μνημείο του Ολοκαυτώματος, στο Σελί Αμιρών.
Παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας Κωνσταντίνου Αν. Τασούλα πραγματοποιήθηκε η επίσημη Τελετή Μνήμης, σε μια ημέρα φορτισμένη από ιστορικό συμβολισμό και συγκίνηση.
Ακολούθησε ομιλία για το ιστορικό του Ολοκαυτώματος της Βιάννου από τον Δρ. Αριστομένη Ι. Συγγελάκη ενώ στη συνέχεια χαιρετισμό απηύθυνε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας.
Το Προσκλητήριο των Νεκρών, η κατάθεση στεφάνων, ο βουβός πεντοζάλης του πένθους από τη Σχολή Χορού Χριστοφόρου Μπριντάκη, η απόδοση του Ύμνου της Βιάννου και το ενός λεπτού σιγής ανέδειξαν για ακόμη μία χρονιά το μέγεθος της θυσίας των αθώων θυμάτων.
Στον χαιρετισμό του ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ανέφερε:
«Σεβασμιώτατε, κύριε δήμαρχε της Βιάννου, που μας φιλοξενείτε σήμερα εδώ, σε αυτόν τον τόπο της μνήμης και του μαρτυρίου. Κύριοι βουλευτές του Νομού Ηρακλείου, στρατηγέ, κύριε περιφερειάρχα Κρήτης, κύριε εκπρόσωπε της κυβέρνησης, καταγόμενε από αυτή την περιοχή. Κύριε δήμαρχε Ηρακλείου, κύριε ευρωβουλευτά, κύριε πρόεδρε, εκπρόσωποι των Ενόπλων Δυνάμεων, των Σωμάτων Ασφαλείας, κύριε δήμαρχε Ανωγείων.
Κυρίες και κύριοι, με υποδεχτήκατε με μια μαντινάδα που είπε ένας από τους σεβαστούς επιζώντες του Ολοκαυτώματος. Ξεκινάω κι εγώ όμοια:
«Κάθε Κρητικού γενιά και κάθε μια φαμίλια
έχει να γράψει ένα χαρτί που να ’χει φύλλα χίλια,
μα πάλαι, όλα κι αν τα πει κι όλα κι αν τα γράψει,
της γενιάς του Αστορίτα θα μείνουνε τα πάθη».
Αυτή η μαντινάδα είναι γραμμένη σε μια σπουδαία έκθεση, που έχει τον τίτλο «Έκθεση για τις γερμανικές ωμότητες στην Κρήτη».
Αυτή η έκθεση γράφτηκε από τον Καζαντζάκη, τον Κακριδή, τον Καλιτσουνάκη, καθηγητή πανεπιστημίου από τα Χανιά, και τον Μαμουλάκη, έναν φωτογράφο από τα Χανιά, οι οποίοι ορίστηκαν το καλοκαίρι του 1945, με απόφαση του τότε πρωθυπουργού, Ναυάρχου Βούλγαρη, να επισκεφθούν την Κρήτη και να καταγράψουν τα αποτελέσματα των γερμανικών θηριωδιών.
Και πράγματι, ήρθαν εδώ, επισκέφθηκαν περίπου 80 χωριά, ήρθαν εδώ στη Βιάννο. Υπάρχουν φωτογραφίες, ο Νίκος Καζαντζάκης, ο περίφημος συγγραφέας του «Ζορμπά», και οι υπόλοιποι καθηγητές, και κατέγραψαν λεπτομερώς όλη αυτή την απίστευτη κακουχία που περιγράφει προηγουμένως.
Αυτή η μαντινάδα δεσπόζει σε αυτή την έκθεση, την οποία έκθεση, κύριε Καλοκαιρινέ, έβγαλε μετά από χρόνια ο τότε δήμαρχος Ηρακλείου, το 1983, Μανώλης Καρέλης. Την επανέκδωσε, γιατί είχε παραδοθεί στα αρχεία του Δήμου Ηρακλείου από τον Πρεβελάκη, στον οποίο την είχε δώσει ο Καζαντζάκης.
Αυτή η έκθεση, λοιπόν, μέσω αυτής της μαντινάδας, περιγράφει τον φόβο μήπως τα πάθη της Κρήτης μείνουν αστόρητα.
Είναι ο ίδιος φόβος και ο ίδιος λόγος με τον οποίο ξεκινάει ο Ηρόδοτος την ιστορία του και λέει πως «Ηροδότου Αλικαρνησσέως ιστορίης απόδειξις ήδε, ως μήτε τα εξ ανθρώπων γενόμενα τω χρόνω εξίτηλα γένηται».
Ο Ηρόδοτος μας λέει ότι έγραψε την ιστορία του για τους Περσικούς Πολέμους, για να μείνουν ανεξίτηλες οι μνήμες των έργων των ανθρώπων.
Γι’ αυτό είμαστε κι εμείς εδώ σήμερα, για να διατηρήσουμε ανεξίτηλη τη μνήμη των 461 συνανθρώπων μας, οι οποίοι σφαγιάστηκαν από τα ναζιστικά στρατεύματα σε μία από τις μεγαλύτερες μαζικές εκτελέσεις της Βέρμαχτ στην κατεχόμενη Ελλάδα.
461 άμαχοι νεκροί, 20 χωριά κατεστραμμένα, 1.000 σπίτια κατεστραμμένα, είναι ο δραματικός απολογισμός εκείνης της συμπεριφοράς.
Το 1943 είναι ένα κρίσιμο έτος, αποφασιστικό, για την πορεία του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, ένα έτος μέσα στο οποίο, μέσα από διαφορετικά αλλά σημαντικά συμβάντα, η πλάστιγγα οριστικά έγειρε προς την πλευρά των Συμμάχων.
Και φυσικά δεν έχει νόημα να αναζητούμε αιτίες και προσχήματα αυτής της φρικιαστικής συμπεριφοράς σε αντιστασιακές πράξεις, γιατί μόνο και μόνο το απόλυτα δυσανάλογο της ανταπόδοσης αποδεικνύει ότι ακριβώς αυτές οι αντιστασιακές πράξεις ήταν το πρόσχημα και όχι η πραγματική αιτία αυτών των σφαγών.
Το 1943, λοιπόν, τον Σεπτέμβριο του οποίου η Βιάννος υπέκυψε σε αυτή την απάνθρωπη συμπεριφορά, η Γερμανία έχανε στο Στάλινγκραντ, το ανατολικό μέτωπο κατέρρευσε και ο στρατηγός Πάουλους παραδόθηκε.
Το 1943 η Γερμανία έχασε στη μεγαλύτερη αρματομαχία που έγινε ποτέ στην ιστορία της τότε ανθρωπότητας, στο Κουρσκ στη Ρωσία.
Το 1943 η Γερμανία έχασε έναν πολύτιμο σύμμαχο, την Ιταλία, η οποία συνθηκολόγησε μετά την εισβολή στη Σικελία το καλοκαίρι του ’43, και το φθινόπωρο συνθηκολόγησε ο διάδοχος του Μουσολίνι.
Το 1943 παραδόθηκαν εκατοντάδες χιλιάδες Γερμανοί στρατιώτες στην Τυνησία, στην Αφρική, και ανακλήθηκε στο Βερολίνο ο Ρόμελ.
Και τέλος, το 1943, τελειώνοντας, στην Τεχεράνη, ο Ρούσβελτ, ο Στάλιν και ο Τσώρτσιλ αποφάσιζαν για τη μεταπολεμική εικόνα της Ευρώπης και κυρίως αποφάσιζαν τη μετέπειτα απόβαση στη Νορμανδία, η οποία υπήρξε ένα από τα ισχυρότερα πλήγματα στα εθνικοσοσιαλιστικά στρατεύματα.
Το Φεβρουάριο του 1943, στο Βερολίνο, ο υπουργός Προπαγάνδας της Γερμανίας, Γκέμπελς, εκφώνησε τον περιβόητο λόγο του, όπου ανέδειξε τη σημασία του ολοκληρωτικού πολέμου μπροστά σε ένα φρενήρες ακροατήριο, το οποίο χειροκροτούσε και ποδοκροτούσε. Επέβαλε τον ολοκληρωτικό πόλεμο σαν απάντηση της ναζιστικής Γερμανίας στην ήττα του Στάλινγκραντ.
Εάν βάλετε, λοιπόν, την απόφαση του ολοκληρωτικού πολέμου, εάν βάλετε την εθνικοσοσιαλιστική ιδεολογία, η οποία πίστευε αστήρικτα, αλλά πίστευε στη φυλετική υπεροχή, αν βάλετε τη θεωρία της συλλογικής ευθύνης και όλη αυτή την αποτρόπαια συμπεριφορά και πρακτική της ναζιστικής Γερμανίας, και όσα είχαν διαδραματιστεί το 1943 και στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, θα καταλάβουμε καλύτερα γιατί συνέβησαν όλα αυτά τα φρικιαστικά γεγονότα που σήμερα τιμούμε τη μνήμη τους.
Γιατί το ’43 έγιναν τα Καλάβρυτα, το ’43 έγινε το Κομμένο, το ’43 έγινε η Μουσούτσα, η Βιάννος, οι Λιγκιάδες, το Δίστομο.
Ήταν το έτος που συνέβησαν όλα αυτά και η Γερμανία θέλησε να αποδείξει ότι είναι ισχυρή και ότι δεν κάμπτεται, και το απέδειξε στρεφόμενη σε αμάχους, καταστρέφοντας ζωές, καταστρέφοντας χωριά, καταστρέφοντας ελπίδες.
Η Κρήτη, όμως, για να επανέλθω στο Ολοκαύτωμα της Βιάννου, η Κρήτη, όμως, είχε κι έναν άλλο λόγο να είναι μισητή στους Γερμανούς, οι οποίοι τη χαρακτήρισαν, κατά την έκθεση Καζαντζάκη-Κακριδή, ως «φρούριο του Ράιχ».
Η Κρήτη αντιστάθηκε ηρωικά στους Γερμανούς. Η Μάχη της Κρήτης έδωσε πάνω από 8.000 πεσόντες Γερμανούς, πεσόντες από τα αυτοσχέδια όπλα απλών ανθρώπων, χωρικών και των συμμάχων μας.
Και η στάση της Γερμανίας έναντι της Κρήτης καθορίστηκε και από την ηρωική συμπεριφορά της Κρήτης στην περίφημη μάχη της.
Η Κρήτη, όμως, κρύβει θησαυρούς. Ένας από τους θησαυρούς της Κρήτης βρέθηκε στα Μάλια, σε ένα νεκροταφείο μινωικό. Είναι ένα καταπληκτικό κόσμημα με δύο μέλισσες χρυσές, οι οποίες είναι σε επαφή, και ανάμεσά τους αυτές οι δύο χρυσές μέλισσες έχουν μια σταγόνα μέλι.
Τι συμβολίζει αυτό το καταπληκτικό έργο τέχνης που βρέθηκε στην Κρήτη, που βρέθηκε στα Μάλια;
Συμβολίζει τη γονιμότητα, αλλά συμβολίζει κυρίως την αναγέννηση.
Η αναγέννηση είναι μια λέξη η οποία ταιριάζει σε αυτό το νησί, γιατί παρά τις δοκιμασίες του, παρά τις περιπέτειές του, παρά τους διαδοχικούς κατακτητές, αυτό το νησί ύψωσε τη σημαία, την ελληνική, τον Δεκέμβριο του ’13 στο Φιρκά.
Και αυτή η σημαία, η ελληνική, από το 1913 ανεμίζει αδιατάρακτα στην Κρήτη και συμβολίζει το πάθος αυτού του λαού για ανεξαρτησία, ελευθερία.
Αυτό το πάθος του ενσωματωμένου στην Ελλάδα λαού για ελευθερία και ανεξαρτησία, με όποιο τίμημα. Και αυτό το τίμημα σήμερα εδώ το τιμούμε.
Και το τιμούμε πιστεύοντας πως οφείλουμε απέναντι σε αυτή τη θυσία και σε αυτό το μαρτύριο να μην ξεχνάμε, γιατί η ζωή μας δεν ξεκινάει με τη ληξιαρχική πράξη γεννήσεώς μας.
Συνδεόμαστε με ένα αόρατο νήμα με το παρελθόν του τόπου μας, με το παρελθόν των προγόνων μας, και αυτό το αόρατο νήμα μας κάνει πιο ανθρώπινους, μας κάνει να κατανοούμε καλύτερα τον εαυτό μας, μας κάνει να ξέρουμε τι εκπροσωπούμε, τι προηγήθηκε για να είμαστε σήμερα εδώ, ελεύθεροι, δημιουργικοί και να επιδιώκουμε μια καλύτερη ζωή.
Πρώτο χρέος, λοιπόν, η μνήμη, που σήμερα υπηρετείται και δοξολογείται εδώ.
Και δεύτερο χρέος, όπως ελέχθη, η δικαίωση.
Η δικαίωση έχει να κάνει με την προάσπιση της ελευθερίας, της ανεξαρτησίας και του δημοκρατικού πολιτεύματος.
Η δικαίωση έχει να κάνει με το να μην επιτραπεί τέτοιες ιδέες που αναπτύχθηκαν και γιγαντώθηκαν στη Γερμανία την εποχή του Μεσοπολέμου και μετατράπηκαν σε μάστιγα για την Ευρώπη.
Τέτοιες ιδέες που υπηρέτησε ο εθνικοσοσιαλισμός να επανέλθουν στο προσκήνιο, είτε απερίφραστα είτε συγκεκαλυμμένα, γιατί υπάρχουν και εκφάνσεις αυτών των ιδεών, ναι, αυτών των ιδεών, που αρχίζουν να σηκώνουν κεφάλι σήμερα στην Ευρώπη.
Όχι επειδή οι άνθρωποι έχουν μέσα τους αυτή την τάση, αλλά επειδή δεν σεβάστηκαν τη μνήμη, επειδή δεν ξέρουν την ιστορία και επειδή συγχέουν το όποιο παράπονο έχουν από τη ζωή τους με την εκδίκηση απέναντι σε άλλους ανθρώπους, που εύκολα τους κάνουν να πιστεύουν ότι είναι οι φταίχτες για τη δική τους δεινοπάθηση.
Πρέπει, λοιπόν, αυτές οι ιδέες μέσω της μνήμης και μέσω της δημοκρατικής πάλης να μη σηκώσουν κεφάλι.
Και μια άλλη πλευρά αυτού του δικέφαλου χρέους είναι η δικαίωση έναντι της αξιώσεως που η ελληνική πολιτεία έχει απέναντι στη Γερμανία.
Αυτές οι αξιώσεις έχουν καταγραφεί, έχουν υπολογιστεί, έχουν περιγραφεί. Είναι αξιώσεις που προέρχονται από ένα αναγκαστικό δάνειο για να συντηρηθεί ο στρατός της Βέρμαχτ, από χρήματα που ήταν στην Τράπεζα της Ελλάδος και από τις καταστροφές, τον όλεθρο, τις ανθρωποκτονίες που διαπράχθηκαν.
Αυτές οι δύο μορφές αξιώσεων είναι απαράγραπτες. Όχι συναισθηματικά, όχι ιστορικά απαράγραπτες, ούτε καν μόνο πολιτικά. Είναι απαράγραπτες νομικά, αποδεδειγμένα.
Είναι υφιστάμενες, ενεργές και είναι διεκδικήσιμες στο αρμόδιο διεθνές δικαστήριο.
Και ουδέποτε η χώρα μας αποποιήθηκε αυτών των αξιώσεων. Ουδέποτε παραιτήθηκε. Απεναντίας, και με διπλωματικά διαβήματα, τις έχει υπογραμμίσει και τις υποστηρίζει.
Και δεν έχουν σχέση αυτές οι αξιώσεις με το πώς είναι σήμερα η σχέση μας με τη Γερμανία, αν είναι καλύτερες ή χειρότερες από χθες. Αυτό έχει να κάνει με το σήμερα.
Το άλλο έχει να κάνει με μια ιστορική δικαίωση που αφορά, επαναλαμβάνω, το χρέος απέναντι και σε αυτούς τους ανθρώπους που σήμερα τιμούμε τη μνήμη τους.
Η Κρήτη, λοιπόν, έχει την αναγέννηση ως μέθοδο πορείας μέσα στους αιώνες. Άλλωστε, υπήρξαν και αιώνες που χαρακτηρίστηκαν ιστορικά η Κρητική Αναγέννηση.
Έτσι, λοιπόν, και σήμερα εδώ στη Βιάννο, παρουσία των κοινοβουλευτικών σας εκπροσώπων, του περιφερειάρχη, του δημάρχου σας, των δημάρχων σας, των επισκόπων σας, η αναγεννημένη Κρήτη θυμάται και στηρίζει.
Επειδή θυμάται, στηρίζει τη δημοκρατία, στηρίζει την ελευθερία, στηρίζει την προσδοκία της για δικαίωση και στηρίζει και την προκοπή της.
Γιατί αυτά τα στηρίγματα είναι το καλύτερο μνημόσυνο στους 461 συνανθρώπους μας, προγόνους σας, που πριν 83 χρόνια σφαγιάστηκαν σε αυτή τη γη».
Ο κύκλος των επετειακών δράσεων θα ολοκληρωθεί στην Αθήνα, σε συνεργασία με τον Σύλλογο Βιαντών Αττικής «Ο Διαβάτης».
Στις 5:30 μμ θα γίνει Τελετή Μνήμης στο Μνημείο Πεσόντων Κεφαλοβρυσίου και η τελετή – αποκάλυψη του Μνημείου στη μνήμη των ηρωικών αδελφών Βερβελάκη: της Ευαγγελίας, 8 ετών, της Μαρίας, 12 ετών, και του Στέλιου, 15 ετών, που βασανίστηκαν μέχρι θανάτου από το γερμανικό στρατό κατοχής αλλά δεν μαρτύρησαν πού κρύβεται ο πατέρας τους.
Τη Δευτέρα 14 Σεπτεμβρίου 2026 θα τελεστούν μνημόσυνα στα χωριά των εκτελεσθέντων, στη μνήμη των αθώων θυμάτων που δολοφονήθηκαν από τον τακτικό στρατό της ναζιστικής Γερμανίας.
Ο κύκλος των εκδηλώσεων θα συνεχιστεί στο Ηράκλειο, όπου στο Κηποθέατρο «Νίκος Καζαντζάκης» θα πραγματοποιηθεί Συναυλία Μνήμης και Δικαιοσύνης, ενώ οι επετειακές δράσεις θα ολοκληρωθούν στην Αθήνα, σε συνεργασία με τον Σύλλογο Βιαννιτών Αττικής «Ο Διαβάτης».
Ο Αριστομένης Συγγελάκης στην ομιλία του ανέφερε μεταξύ άλλων τα παρακάτω:
«Καταστρέψατε την επαρχία Βιάννου! Εκτελέσατε πάραυτα χωρίς διαδικασία τους άρρενες που είναι πάνω από 16 ετών καθώς και όλοι όσοι συλλαμβάνονται στην ύπαιθρο ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας»!
Εξοχότατε κ. Πρόεδρε της Ελληνικής Δημοκρατίας, Σεβασμιότατοι, σεβαστοί πατέρες, κ. εκπρόσωπε της ελληνικής κυβέρνησης, κύριοι βουλευτές, κ. Περιφερειάρχα, συναγωνιστές απ’ όλη την Κρήτη, κυρίες και κύριοι, αλλά πάνω απ’ όλα, σεβαστοί επιζώντες του Ολοκαυτώματος της Βιάννου και αγαπητά μέλη των οικογενειών των θυμάτων.
Με την παραπάνω διαταγή – μνημείο βαρβαρότητας του Στρατηγού Μπρούνο Όσβαλντ Μπρόγιερ, Διοικητή του Φρουρίου Κρήτης, που εκτέλεσαν στο ακέραιο οι αξιωματικοί και στρατιώτες του τακτικού γερμανικού στρατού, η ναζιστική Γερμανία επιχείρησε να αφανίσει τα χωριά της επαρχίας Βιάννου και της Δυτικής Ιεράπετρας. Πέρα από τα προσχήματα, τα λάθη που έγιναν και τις αφορμές που δόθηκαν, οι πραγματικοί λόγοι ήταν ότι το Γ’ Ράιχ ήθελε να εκδικηθεί τον υπερήφανο λαό της Βιάννου, που από την πρώτη έως την τελευταία μέρα της Κατοχής δεν έσκυψε το κεφάλι, δεν αποδέχθηκε το τετελεσμένο της Κατοχής, δεν συνθηκολόγησε και, πολύ περισσότερο, δεν συνεργάστηκε με τους φασίστες κατακτητές. Τίμησε δηλαδή την ιστορία της Κρήτης, ιστορία αγώνων και θυσιών για την Ελευθερία, την Εθνική Ανεξαρτησία και την Ανθρώπινη Αξιοπρέπεια.
Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή:
Το πρωί της 28ης Οκτωβρίου του 1940, όταν σήμανε του έθνους το προσκλητήριο, οι Βιαννίτες που ζούσαν σε συνθήκες φτώχειας, εγκαταλελειμμένοι από το κράτος, έτρεξαν με πίστη κι ενθουσιασμό στον αγώνα της ελευθερίας του έθνους. Πάνω από 150 παλικάρια της επαρχίας μας έπεσαν στο έπος του ’40 και στη Μάχη της Κρήτης, σε έναν παλλαϊκό ξεσηκωμό χωρίς προηγούμενο, που αποτέλεσε τον θεμέλιο λίθο της οικοδόμησης της Εθνικής και Ευρωπαϊκής Λαϊκής Αντίστασης και άλλαξε τον ρουν του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Στη διάρκεια της Κατοχής, η επαρχία Βιάννου υπήρξε το επίκεντρο και η καρδιά της Κρητικής Εθνικής Αντίστασης. Τον Ιούνιο του 1941, λίγες μέρες μετά το τέλος της ηρωικής Μάχης της Κρήτης, ο Νίκος Μανουσάκης από το Βαχό Βιάννου, στέλεχος του Κ.Κ.Ε., κι οι συναγωνιστές του, που είχαν δραπετεύσει μαζί από τη Φολέγανδρο, ιδρύουν την οργάνωση «Μέτωπο Εθνικής Σωτηρίας» και καλούν όλους τους πατριώτες, ανεξάρτητα από κομματική τους τοποθέτηση, να ενωθούν και να αγωνισθούν για την απελευθέρωση της πατρίδας.
Στις 3 Αυγούστου 1941, ο Βιαννίτης ταγματάρχης Αλέξανδρος Ραπτόπουλος, με άλλους επτά συνεργάτες του, ιδρύουν στους Φιλίππους Μονοφατσίου την «Κρητική Εθνική Επαναστατική Επιτροπή» (ΚΕΕΕ), την πρώτη μεγάλη οργάνωση Εθνικής Αντίστασης στην Κρήτη, και εγκαθιστούν το αρχηγείο της στην Άνω Βιάννο. Ο Αλέξανδρος Ραπτόπουλος επέδειξε σπουδαία πατριωτική δράση αλλά έγινε αντιληπτός από τους κατακτητές, οι οποίοι τον καταδίκασαν σε θάνατο και τον εκτέλεσαν μαζί με τον στενό του συνεργάτη Εμμανουήλ Σταματουλάκη, από την Κάτω Βιάννο, στις φυλακές Αγυιάς Χανίων, στις 3.9.1942. Στο τελευταίο του σημείωμα προς τα παιδιά του, λίγο πριν την εκτέλεση, ο Αλέξανδρος Ραπτόπουλος έγραφε τα εξής: «Αγαπητά μου παιδιά, σας αφήνω τον ύστατον χαιρετισμόν και την ευχήν μου. Συγχωρήσετε τους εχθρούς μου και έστε υπερήφανοι». Ένα γράμμα - μνημείο μεγαλοψυχίας και υπερηφάνειας της Κρήτης!
Το αντάρτικο της Βιάννου εφοδιάζεται και τρέφεται από το ντόπιο πληθυσμό, που αψηφά τον κίνδυνο. Για να ελέγξουν τις κινήσεις των ανταρτών, τον Αύγουστο του 1943 οι Γερμανοί εγκαθιστούν ένα φυλάκιο από τρεις στρατιώτες (δήθεν «πατατάδες») στο χωριό Κάτω Σύμη, στους πρόποδες των Λασιθιώτικων βουνών. Στις 8 Σεπτεμβρίου η Ιταλία συνθηκολογεί με τους Συμμάχους και εγκαταλείπει τον Άξονα, γεγονός που εξαγριώνει τους Γερμανούς, οι οποίοι, όπως όλα τα στοιχεία δείχνουν, έχουν θέσει από καιρό την επαρχία Βιάννου στο στόχαστρό τους και ψάχνουν αφορμή για να την αιματοκυλίσουν θέλοντας να δείξουν ότι ο Άξονας παραμένει ισχυρός. Κυκλοφορεί ευρέως η φήμη ότι επίκειται απόβαση των Άγγλων στα παράλια της επαρχίας Βιάννου. Μέσα στην ατμόσφαιρα πολεμικής έξαρσης και αναμονής θετικών εξελίξεων, ένα κλίμα που υπήρχε σε όλη την Ελλάδα αλλά πιο έντονα στη Βιάννο, η ομάδα του Μανώλη Μπαντουβά παρασύρεται σε μία τραγικά εσφαλμένη κίνηση. Έτσι, τη νύχτα της 9ης Σεπτεμβρίου 1943, δύο στρατιώτες του φυλακίου της Σύμης εξουδετερώνονται από τους αντάρτες.
Στις 12 Σεπτεμβρίου ισχυρή δύναμη του τακτικού γερμανικού στρατού συγκεντρώνεται στην Άνω Βιάννο και προχωρά προς την Κάτω Σύμη έχοντας μαζί της, ως ασπίδα, είκοσι περίπου Έλληνες ομήρους, μεταξύ των οποίων και τον παπά Μαθιό Γιαλιαδάκη από το Κεφαλοβρύσι. Όμως η ενωμένη δύναμη των ανταρτών, με επικεφαλής τους Δημήτρη Παπά, Χρήστο Μπαντουβά, Γιώργη Νιριανό και Γιάννη Ποδιά, τους αιφνιδιάζουν πλήρως. Η Μάχη της Σύμης εξελίσσεται σε πανωλεθρία για τη Βέρμαχτ που έχει βαριές απώλειες, σε αντίθεση με τους αντάρτες που έχουν μόλις ένα νεκρό και δύο τραυματίες. Μετά τη Μάχη της Σύμης οι Γερμανοί, που συνήθιζαν μετά τις συχνές ήττες τους από την Εθνική Αντίσταση σε όλη την Ελλάδα να ξεσπούν στον άμαχο πληθυσμό, εκτελούν εν ψυχρώ όσους άμαχους βρήκαν στο διάβα τους στην Κάτω Σύμη και στον Πεύκο. Αυτό μαθεύτηκε γρήγορα και οδήγησε πολλούς κατοίκους των χωριών της Βιάννου να κρυφτούν φοβούμενοι το δολοφονικό μένος των Γερμανών.
Όμως στις 13 Σεπτέμβρη 1943 οι Γερμανοί στήνουν μία σατανική παγίδα: συγκεντρώνουν τους κατοίκους του Αγίου Βασιλείου και τους λένε ότι, τάχα, όσοι επιστρέψουν στα σπίτια τους δεν έχουν να φοβηθούν τίποτε, ενώ, αντίθετα, αν δεν γυρίσουν, θα εκτελεστούν οι οικογένειές τους και θα καούν τα σπίτια τους. Μόλις διαδόθηκε αυτό το επαίσχυντο ψέμα σε όλα τα χωριά της επαρχίας, πολλοί που κρύβονταν σε σπηλιές, χαράκια και άλλα σημεία, γύρισαν και κοιμήθηκαν στα σπίτια τους. Όμως τα στελέχη της Βέρμαχτ δεν κράτησαν το λόγο της στρατιωτικής τους τιμής…
Την επομένη, 14 Σεπτέμβρη 1943, ανήμερα της υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, τα χωριά της επαρχίας Βιάννου περικυκλώνονται από δυνάμεις τριών ανεπτυγμένων λόχων με όλους τους αξιωματικούς, της 22ας Μεραρχίας Πεζικού με έδρα τις Αρχάνες, υπό τη διοίκηση του διαβόητου σφαγέα Φρίντριχ Βίλχελμ Μίλλερ. Με τη γνωστή ναζιστική μεθοδικότητα αρχίζουν τις ομαδικές εκτελέσεις, που κρατούν τρεις ολόκληρες ημέρες, 14, 15 και 16 Σεπτεμβρίου 1943. Μόνο από τον Αμιρά, το χωριό μου, δολοφόνησαν 114 συγχωριανούς μας και 3 ακόμα ανθρώπους που έτυχε να βρίσκονταν εκεί εκείνη τη μέρα. Ανάμεσά τους και τον παππού μου Αριστομένη, τους 3 αδελφούς του Παύλο, Ιωάννη και Ματθαίο και τον πατέρα τους Νικόλαο. Συνολικά 5 άτομα από το ίδιο σπίτι. Δύο ακόμα αδέλφια του παππού μου στήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα αλλά επέζησαν.
Την επομένη το θέαμα στο χώρο των εκτελέσεων ήταν σπαρακτικό. Τα πρόσωπα των νεκρών ήταν παραμορφωμένα και τα μυαλά τους χυμένα χάμω, γιατί οι Γερμανοί έδιναν τη χαριστική βολή σκοπεύοντας στα κεφάλια τους από πολύ κοντά, και γι’ αυτό η αναγνώριση γινόταν συχνά από τα ενδύματα μόνο. Παντού σκηνές φρίκης και δαντικής κόλασης.
Αλλά οι Γερμανοί δήμιοι δεν είχαν ιερό και όσιο: στον Αμιρά και στον Κρεββατά οι σφαγείς χόρευαν επί των πτωμάτων, φώναζαν ναζιστικά συνθήματα και ειρωνεύονταν τις ολοφυρόμενες γυναίκες. Και αμέσως μετά, στις 4 τα ξημερώματα της 15ης Σεπτεμβρίου 1943, δεύτερης ημέρας της τριήμερης σφαγής, έστειλαν ένα χαλκευμένο τηλεγράφημα-μνημείο παραχάραξης της Ιστορίας: «Επιχείρηση Βιάννος: Ο σκοπός μας δεν εκπληρώθηκε πλήρως (απόδειξη του προμελετημένου χαρακτήρα του εγκλήματος και της δίψας των ναζί για περισσότερο αίμα). Και συνεχίζει το τηλεγράφημα της Βέρμαχτ: «Μέχρι τώρα 280 Έλληνες πυροβολήθηκαν ενώ προσπαθούσαν να διαφύγουν»! Δηλαδή ο τακτικός στρατός της ναζιστικής Γερμανίας, κατά την πάγια πρακτική του, την ώρα ακριβώς που διέπραττε τα φοβερά εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, προσπαθούσε να μεταθέσει την ευθύνη για τα εγκλήματά του στα ίδια τα θύματα της ναζιστικής βαρβαρότητας! Μία διαδεδομένη πρακτική στη Γερμανία, που έγινε πρώτη φορά γνωστή κατά τη δολοφονία της Ρόζας Λούξεμπουργκ και του Καρλ Λίμπκνεχτ, των δύο ηγετών του Σπάρτακου από τα Φράικορπς τον Ιανουάριο του 1919.
Παρά τη φοβερή δοκιμασία της εκτέλεσης και των μαρτυρίων οι Βιαννίτες επέδειξαν ηρωικό φρόνημα και θάρρος: με υπερηφάνεια έστησαν το κορμί τους μπροστά στις κάνες των όπλων των στυγερών εκτελεστών τους, που έμοιαζαν να τα χάνουν εμπρός στο μεγαλείο της κρητικής ψυχής. Η 17χρονη Μαρία Παπαδημητροπούλου, λίγο πριν δεχθεί τις σφαίρες των Γερμανών στη Λυγιά, εμψυχώνει τον πατέρα της Χαράλαμπο, που έχει τύψεις γιατί την πήρε μαζί του για να διαφύγουν στη Μεσαρά λέγοντάς του «Δεν πειράζει μπαμπά. Για την πατρίδα πεθαίνουμε». Ο μεγάλος μουσουργός του Μεσοπολέμου από την Κέρκυρα Στάθης Μάστορας, που υπηρετεί ως καθηγητής μαθηματικών στο Γυμνάσιο της Βιάννου, αν και γερμανομαθής και ιδιαίτερα γνωστούς στους «φιλόμουσους» Γερμανούς, δεν επικαλείται την ιδιότητά του για να ’χει διαφορετική μοίρα και στήνεται μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα στον Άγιο Βασίλειο ψάλλοντας τον Εθνικό Ύμνο.
Ξεχωρίζει όμως η περίπτωση των τριών μικρών παιδιών, των ηρωικών αδελφών Βερβελάκη από το Κεφαλοβρύσι της Βιάννου, της 8χρονης Ευαγγελίας, της 12χρονης Μαρίας και του 15χρονου Στυλιανού, που βασανίστηκαν μέχρι θανάτου αλλά δεν μαρτύρησαν που κρύβονται οι γονείς τους:
Τρία παιδιά σκοτώσανε εις το Κεφαλοβρύσι,
η απονιά των Γερμανών είναι παρά τη φύση,
πως δεν εμαρτυρούσανε πού είναι ο μπαμπάς τους
τις σάρκες τους εκόβανε γουλιές με τα σπαθιά τους.
Οι αιμοβόροι Γερμανοί που δεν τα λυπηθήκαν,
κομμάτια κόβαν τα παιδιά ώσπου νεκρά τ’ αφήκαν.
Πρόκειται για μία από τις πιο ηρωικές πράξεις Αντίστασης της ανυπότακτης Κρήτης, της ανυπότακτης Ελλάδας. Ένα οικουμενικό σύμβολο της πάλης του ανθρώπου ενάντια στο φασισμό! Που δίνει τη δέουσα απάντηση σε όσους προκρίνουν ως, τάχα, σώφρονα στάση την υποταγή των λαών στους ισχυρούς.
Στις 17 Σεπτεμβρίου οι Γερμανοί επέτρεψαν την ταφή των νεκρών, διαδικασία που απεδείχθη εξαιρετικά δυσχερής και επώδυνη για τις χήρες και τα ορφανά λόγω του μεγάλου αριθμού νεκρών ανά οικογένεια, της ένδειας μεταφορικών μέσων και εργαλείων κ’ της ξηρασίας που έκανε σκληρό το χώμα εκείνη την εποχή. Η λαϊκή μούσα το απέδωσε έξοχα:
«Κι όποια δεν είχε συντρομή, να ’χει αδελφό ή κύρη,
εκεί τον εχωμάτιζε μην τονε φάνε οι σκύλοι.
Κατάμουτρα τους ρίχνανε τις πέτρες και το χώμα
Και θα ‘χουν πόνο στην καρδιά σε όλα τους τα χρόνια.
Μήδε καμπάνα νεκρικιά, μήδε κι ακολουθία,
μήδε καντήλι χύσανε στ’ αραχνιασμένο μνήμα».
Ευτυχώς, στις 25 Σεπτεμβρίου, κατόπιν αποφασιστικής παρέμβασης του Γενικού Αρχιερατικού Επιτρόπου και μετέπειτα Αρχιεπισκόπου Ευγενίου Ψαλιδάκη, από κοινού με τον Επίσκοπο Πέτρας Διονύσιο Μαραγκουδάκη και τον εκπρόσωπο του Ερυθρού Σταυρού, απελευθερώθηκαν άνω των τριακοσίων άμαχοι, που κρατούνταν υπό φρικτές συνθήκες ως όμηροι στο Γυμνάσιο της Βιάννου.
Το δράμα όμως της Βιάννου συνεχίστηκε: στις 30 Σεπτεμβρίου ειδικά συνεργεία Γερμανών άρχισαν να κατεδαφίζουν με δυναμίτες και να πυρπολούν τα περισσότερα χωριά, αφού πριν τα λεηλάτησαν με αποτέλεσμα την ολοσχερή καταστροφή 1000 περίπου κατοικιών και κάθε είδους υποδομών σε δέκα χωριά της επαρχίας μας. Μετά το Ολοκαύτωμα τα όμορφα και γραφικά χωριά της Βιάννου είναι, κυριολεκτικά, κρανίου τόπος. Παντού καπνισμένα ερείπια, μαύρα ρούχα, θλιμμένα πρόσωπα, χαραγμένα ανεξίτηλα από την τραγωδία. Στο εξωτερικό όσων σπιτιών μένουν στη θέση τους βλέπει κανείς μαύρους σταυρούς, έναν για κάθε νεκρό. Ο πόνος, οι φοβερές στερήσεις, η πείνα, στοιχειώνουν τη ζωή όσων επέζησαν. Συνολικά, οι νεκροί της τριήμερης σφαγής στα χωριά της επαρχίας Βιάννου είναι 401 άμαχοι, μεταξύ των οποίων 20 γυναίκες, 6 παιδιά κάτω των 10 ετών, 127 άντρες άνω των 60 ετών εκ των οποίων 19 από 80-96 ετών(!), κάποιοι εκ των οποίων κατάκοιτοι ή παράλυτοι, όπως ο 93χρονος παράλυτος Εμμ. Κοντάκης στο Κεφαλοβρύσι, που δολοφονήθηκε με ξιφολόγχη στο κρεβάτι του πόνου! Τα χωριά Βαχός, Κάτω Σύμη, Αμιράς, Κεφαλοβρύσι, Κρεββατάς, Καλάμι, Συκολόγος, Κάτω Βιάννος, Πεύκος, Άγιος Βασίλειος, Άνω Βιάννος, Λουτράκι, Μύτος, Γδόχια, Ρίζα, Μουρνιές, Μάλλες, Μύθοι, Χριστός και Παρσάς και η Ιερά Μονή Αγίου Αντωνίου Άρβης βρέθηκαν στο μάτι του χιτλερικού κυκλώνα. Οι φονευθέντες στη διάρκεια της Κατοχής ανέρχονται σε 461.
Όμως οι ηρωικοί κάτοικοι της Βιάννου δεν υπέκυψαν. Και πέντε, μόλις, μήνες μετά το Ολοκαύτωμα ο λαός της Βιάννου στέριωσε νέο αντάρτικο στην περιοχή και διοχέτευσε αντάρτες που έδρασαν στις μάχες της Παναγιάς, του αεροδρομίου Καστελλίου (μέσα Σεπτεμβρίου 1944) και στη νικηφόρα μάχη του Μαραθίτη-Φορτέτσας (11.10.1944)!
Η Βιάννος, η Ιεράπετρα κιι ολόκληρη η Ελλάδα βυθίστηκαν στο πένθος, ορφάνεψαν, ρήμαξαν. Πολύ σκληρή ήταν η μοίρα και όσων επέζησαν από τον χιτλερικό όλεθρο. Έχουμε άραγε ποτέ σκεφτεί τι τράβηξαν οι χήρες και τα ορφανά; Πώς μπόρεσαν να σπάσουν το τείχος του κοινωνικού αποκλεισμού, της αδυναμίας ή και αδιαφορίας του ελληνικού κράτους αλλά και της προκλητικής περιφρόνησης της δημοκρατικής Γερμανίας προς το δράμα και τον αγώνα τους; Η άγια μορφή της Βιαννίτισας, της Γεραπετρίτισσας, της Διστομίτισας, της Καλαβρυτινής, της Ανωγειανής, της Δαμαστιανής, της χαροκαμένης γυναίκας από το Κομμένο, την Κάνδανο, τους Πύργους και το Μεσόβουνο Εορδαίας, τη Μουσιωτίτσα, το Χορτιάτη, τα Κερδύλια, την Υπάτη, τα χωριά του Κέντρους, το Σοκαρά, τον Καλλικράτη, την Καλή Συκιά, τον Αβδελλά, τον Αλικιανό, τον Σκηνέ, η άγια μορφή της ηρωίδας γυναίκας, της μάνας, της χήρας, που αγόγγυστα σηκώνει το σταυρό του μαρτυρίου και αγωνίζεται με γενναιότητα και περισσή αξιοπρέπεια να μεγαλώσει τα παιδιά της, είναι ένα αιώνιο παράδειγμα αγωνιστικότητας και καρτερίας της Ελλάδας.
Κι όμως, 81 χρόνια μετά το τέλος του Β’ Π.Π., τα θύματα της ναζιστικής θηριωδίας στην Ελλάδα δεν έχουν ακόμη αποζημιωθεί, το κατοχικό δάνειο δεν έχει εξοφληθεί, οι κλαπέντες και λεηλατηθέντες πολιτισμικοί μας θησαυροί δεν έχουν επιστραφεί, οι επανορθώσεις για τις καταστροφές και τη λεηλασία της χώρας μας δεν έχουν καταβληθεί. Αντίθετα, η Ομοσπονδιακή Δημοκρα΄τια της Γερμανίας μετήλθε κάθε μέσου για να αποφύγει την εκπλήρωση των απαράγραπτων υποχρεώσεών της προς την Ελλάδα. Είναι χαρακτηριστικό το ακόλουθο απόσπασμα από επιστολή του Γερμανού πρεσβευτή στην Αθήνα το 1969: «Με την υποστήριξη των Αμερικανών φίλων μας κατορθώσαμε να παραπέμψουμε στις ελληνικές καλένδες τις από τη Συμφωνία του Λονδίνου προβλεπόμενες τεράστιες επανορθώσεις για κράτη εχθρικά, έως ότου υπογραφεί η ειρηνευτική συμφωνία, παρηγορώντας κατ' αυτόν τον τρόπο τους αντιπάλους μας στον τελευταίο πόλεμο. (...) Θα ήταν προς το συμφέρον μας να διατηρήσουμε αυτή την ενδιάμεση κατάσταση όσο γίνεται περισσότερο, έτσι ώστε οι αξιώσεις των τότε αντιπάλων μας είτε να αποσυρθούν είτε να παραγραφούν. Με άλλα λόγια: δεν πρέπει να ξυπνήσουμε τους σκύλους που κοιμούνται».
Δυστυχώς η ιταμή αυτή συμπεριφορά της Γερμανίας έναντι της Ελλάδας συνεχίζεται και σήμερα, φτάνοντας μάλιστα, στο σημείο το Βερολίνο να χρηματοδοτεί την πλαστογράφηση της ιστορικής αλήθειας μέσα από τα περιβόητα γερμανικά ιδρύματα. Στην ανάλγητη, ανιστόρητη και παράνομη στάση της Γερμανίας, οι ελληνικές κυβερνήσεις, διαχρονικά και με ελάχιστες εξαιρέσεις, συμπεριφέρονται σαν «κοιμισμένοι και πιστοί σκύλοι» της Γερμανίας, που όχι μόνο δεν δαγκώνουν, αλλά ούτε καν γαβγίζουν. Όμως, οι ελληνικές αξιώσεις παραμένουν «νομικώς ενεργές και δικαστικώς επιδιώξιμες» και ενώνουν τους Έλληνες, όσο κανένα άλλο ζήτημα, χάρη, κυρίως, στις προσπάθειες του Εθνικού Συμβουλίου, που ίδρυσαν οι πρώτοι παρτιζάνοι της Ευρώπης Μανώλης Γλέζος και Λάκης Σάντας μαζί με πολλές ακόμη προσωπικότητες της Εθνικής Αντίστασης και του αντιδικτατορικού αγώνα και το οποίο φέτος γιορτάζει 30 χρόνων αγώνων και προσφοράς.
Αυτές τις μέρες έχουμε μαζί μας την Χάικε Χένσελ, τη θερμή υπέρμαχο των ελληνικών αξιώσεων στη Γερμανική Ομοσπονδιακή Βουλή, που μας θυμίζει ότι το πιο φωτισμένο τμήμα της γερμανικής κοινωνίας στηρίζει ολόψυχα τον αγώνα μας, τον διαπρεπή Καθηγητή Ιστορίας της Δημόσιας Υγείας στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου Μάρτιν Γκόρσκυ, ο οποίος μας μίλησε για τον λιμό της Κατοχής που απείλησε με αφανισμό τον ελληνικό πληθυσμό και τον Ευρωβουλευτή και πρώην Αναπληρωτή Υπουργό Εξωτερικών της Πολωνίας, υπεύθυνο για τις Γερμανικές Επανορθώσεις Αρκάντιους Μούλαρτσικ, χάρη στις ενέργειες του οποίου η Πολωνία επέστρεψε δυναμικά στον αγώνα της διεκδίκησης το 2017. Και τον ακούσαμε να λέει, εδώ στη Βιάννο, ότι δεν υπάρχει Μνήμη χωρίς Δικαιοσύνη, ότι δεν υπάρχει συγγνώμη χωρίς επανόρθωση! Συμφωνούμε απολύτως και προσθέτουμε: σε μία εποχή που οι ισχυροί κουρελιάζουν καθημερινά το Διεθνές Δίκαιο, εισβάλλουν σε εθνικά κυρίαρχες χώρες και δολοφονούν αμάχους αναδεικνύεται το εξής: όταν για τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας δεν αποδίδεται Δικαιοσύνη, δηλαδή δεν τιμωρούνται οι σφαγείς και δεν αποζημιώνονται τα θύματά τους, τότε τα εγκλήματα αυτά τείνουν να επαναλαμβάνονται! Η απόδοση λοιπόν, των γερμανικών οφειλών αποτελεί προϋπόθεση για την επικράτηση της Ειρήνης και τη θωράκιση της Δημοκρατίας απέναντι στη φασιστική απειλή, που χτυπά ξανά την πόρτα των χωρών της Ευρώπης. Και βέβαια, έχουμε τη μεγάλη χαρά να έχουμε μαζί μας μαθητές και εκπαιδευτικούς από τη Λάρισα, οι οποίοι, μαζί με μαθητές του Γυμνασίου της Βιάννου, μας καθήλωσαν και μας συγκλόνισαν χθες το βράδυ με το εξαιρετικό θεατρικό δρώμενο για την Εθνική Αντίσταση που παρουσίασαν σ’ αυτό εδώ το Μνημείο. Αργά αλλά σταθερά, η σκυτάλη του αγώνα περνά στις νεότερες γενιές γεγονός που μας γεμίζει με αισιοδοξία για τη δικαίωση!
Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε, σεβαστοί πατέρες, κυρίες και κύριοι
Τιμούμε σήμερα τους νεκρούς μας αλλά και όσους επέζησαν του Ολοκαυτώματος της Βιάννου, τα ορφανά και τις ηρωίδες γυναίκες, που ανέβηκαν ένα Γολγοθά για να διασώσουν από τον όλεθρο τα παιδιά τους, να τα αναθρέψουν με ηθικές αξίες και να αναστήσουν την Επαρχία μας. Χωρίς ποτέ να επιτρέψουν να φωλιάσει το μίσος και η εκδίκηση στην ψυχή τους. Είναι αυτοί που μας παραγγέλνουν: «Συνεχίστε τον αγώνα μέχρι την τελική δικαίωση. Εναντιωθείτε στις απόπειρες επανεμφάνισης του φασισμού. Κρατήστε ζωντανή την ιστορική μνήμη. Αντιστρατευτείτε τις απόπειρες παραχάραξης της Ιστορίας. Οικοδομείστε μία ειλικρινή σχέση φιλίας και συνεργασίας με τον γερμανικό λαό και όλους τους λαούς στα στέρεα θεμέλια της Ιστορικής Αλήθειας και του σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου. Υπερασπιστείτε τη Δημοκρατία και την Ειρήνη. Μείνετε στις επάλξεις του αγώνα για τις Δικαιοσύνη». Και αυτό θα πράξουμε. ΑΝΥΠΟΧΩΡΗΤΑ!
Η Βιάννος, η Κρήτη κι ολόκληρη η Ελλάδα επέλεξαν το Φως και όχι το σκοτάδι, την Ελευθερία και όχι τη δουλεία, την Υπερηφάνεια και όχι την υποτέλεια, τη Δημοκρατία και όχι την τυραννία, την Αντίσταση και όχι την υποταγή. Ας το έχουν αυτό υπόψη τους οι σύγχρονοι ριψάσπιδες!
Σας ευχαριστώ!
Είναι χαρακτηριστικό το ακόλουθο απόσπασμα από την επιστολή του Γερμανού πρεσβευτή στην Αθήνα το 1969 προς τη Βόννη:
«Με την υποστήριξη των Αμερικανών φίλων μας κατορθώσαμε να παραπέμψουμε στις ελληνικές καλένδες τις από τη Συμφωνία του Λονδίνου προβλεπόμενες τεράστιες επανορθώσεις για κράτη εχθρικά, έως ότου υπογραφεί η Ειρηνευτική Συμφωνία, παρηγορώντας κατά αυτόν τον τρόπο τους αντιπάλους μας στον τελευταίο πόλεμο. Θα ήταν προς το συμφέρον μας να διατηρήσουμε αυτή την ενδιάμεση κατάσταση όσο γίνεται περισσότερο, έτσι ώστε οι αξιώσεις των αντιπάλων μας είτε να αποσυρθούν είτε να παραγραφούν. Με άλλα λόγια, δεν πρέπει να ξυπνήσουμε τους σκύλους που κοιμούνται».
Δυστυχώς, η ανήθικη αυτή συμπεριφορά της Γερμανίας έναντι της Ελλάδας συνεχίζεται και σήμερα, φτάνοντας μάλιστα στο σημείο το Βερολίνο να χρηματοδοτεί την πλαστογράφηση της ιστορικής αλήθειας μέσα από τα περιβόητα γερμανικά ιδρύματα.
Στην ανάλγητη, ανιστόρητη και παράνομη στάση της Γερμανίας, οι ελληνικές κυβερνήσεις διαχρονικά και, με ελάχιστες εξαιρέσεις, δυστυχώς συμπεριφέρονται σαν κοιμισμένοι και πιστοί σκύλοι της Γερμανίας, που όχι μόνο δεν δαγκώνουν, αλλά ούτε καν γαβγίζουν.
Όμως, οι ελληνικές αξιώσεις παραμένουν νομικώς ενεργές και δικαστικώς επιδιώξιμες και ενώνουν τους Έλληνες όσο κανένα άλλο ζήτημα, χάρη κυρίως στις προσπάθειες του Εθνικού Συμβουλίου, που ίδρυσαν οι πρώτοι παρτιζάνοι της Ευρώπης, Μανώλης Γλέζος και Λάκης Σάντας, μαζί με πολλές ακόμη προσωπικότητες της Εθνικής Αντίστασης και του Αντιδικτατορικού Αγώνα, και το οποίο φέτος γιορτάζει 30 χρόνια αγώνων και προσφοράς.
Αυτές τις μέρες στη Βιάννο έχουμε μαζί μας τη Χάικε Χένσελ, τη θερμή υπέρμαχο των ελληνικών αξιώσεων στη Γερμανική Ομοσπονδιακή Βουλή, που μας θυμίζει ότι το πιο φωτισμένο τμήμα της γερμανικής κοινωνίας στηρίζει ολόθερμα τον αγώνα μας.
Αν στα εγκλήματα της ανθρωπότητας δεν αποδίδεται δικαιοσύνη, δηλαδή δεν τιμωρούνται οι σφαγείς και δεν αποζημιώνονται τα θύματά τους, τότε τα εγκλήματα αυτά τείνουν να επαναλαμβάνονται και να γίνονται ακόμα χειρότερα.
Η απόδοση, λοιπόν, των γερμανικών οφειλών αποτελεί προϋπόθεση για την επικράτηση της ειρήνης και τη θωράκιση της δημοκρατίας απέναντι στη φασιστική απειλή που χτυπά ξανά την πόρτα των χωρών της Ευρώπης.
Και βέβαια, έχουμε τη μεγάλη χαρά να έχουμε μαζί μας μαθητές και εκπαιδευτικούς από τη Λάρισα, οι οποίοι, μαζί με μαθητές του Γυμνασίου της Βιάννου, μας καθήλωσαν και μας συγκλόνισαν χθες το βράδυ με το εξαιρετικό θεατρικό δρώμενο για την Εθνική Αντίσταση που παρουσίασαν σε αυτό εδώ το μνημείο.
Αργά αλλά σταθερά, η σκυτάλη του αγώνα περνά στις νεότερες γενιές, γεγονός που μας γεμίζει με αισιοδοξία για τη δικαίωση.
Κύριε Πρόεδρε, Πρόεδρε, σεβαστοί Πατέρες, κυρίες και κύριοι,
Τιμούμε σήμερα τους νεκρούς μας, αλλά και όσους επέζησαν του Ολοκαυτώματος της Βιάννου, τα ορφανά και τις ηρωίδες γυναίκες που ανέβηκαν έναν Γολγοθά για να διασώσουν από τον όλεθρο τα παιδιά τους, να τα αναθρέψουν με ηθικές αξίες και να αναστήσουν την πατρίδα μας, χωρίς ποτέ να επιτρέψουν να φωλιάσει το μίσος και η εκδίκηση στην ψυχή τους.
Είναι αυτοί που μας παραγγέλνουν:
«Συνεχίστε τον αγώνα μέχρι την τελική δικαίωση. Εναντιωθείτε στις απόπειρες επανεμφάνισης του φασισμού. Κρατήστε ζωντανή την ιστορική μνήμη. Αντιστρατευτείτε τις απόπειρες παραχάραξης της ιστορίας. Οικοδομήστε μια ειλικρινή σχέση φιλίας και συνεργασίας με τον γερμανικό λαό και όλους τους λαούς, στα στέρεα θεμέλια της ιστορικής αλήθειας και του σεβασμού του διεθνούς δικαίου.
Υπερασπιστείτε τη δημοκρατία και την ειρήνη. Μείνετε στις επάλξεις του αγώνα για δικαιοσύνη».
Και αυτό θα πράξουμε ανυποχώρητα.
Η Βιάννος, η Κρήτη και ολόκληρη η Ελλάδα επέλεξαν το φως και όχι το σκοτάδι, την ελευθερία και όχι τη δουλεία, την υπερηφάνεια και όχι την υποτέλεια, τη δημοκρατία και όχι την τυραννία, την αντίσταση και όχι την υποταγή.
Ας το έχουν αυτό υπόψη τους οι σύγχρονοι ριψάσπιδες».
Παύλος Μπαριτακης, Δήμαρχος Βιάννου:
«Τιμούμε τους νεκρούς μας, διεκδικούμε τη δικαιοσύνη και αυτό θα μείνει πάντα το μεγάλο μας στοίχημα.
Τιμητική η παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας εδώ σήμερα, που δείχνει ότι η Πολιτεία τιμά το Ολοκαύτωμα της Βιάννου και είναι κοντά σε αυτά τα οποία όλοι μαζί προσπαθούμε.
Ευχόμαστε η μνήμη τους να είναι αιώνια και να αποτελέσει το παράδειγμα για τους νέους ανθρώπους.
Με μια ευχή: ποτέ πια πόλεμος, ποτέ να μην ξανάρθουν αυτά τα οποία έζησε η Βιάννος το 1943, μαζί με άλλες περιοχές της πατρίδας μας. Αθάνατοι».
Σταύρος Αρναουτάκης, Περιφερειάρχης Κρήτης:
«Στέλνουμε ένα μήνυμα εδώ από τη Βιάννο, 83 χρόνια μετά. Η Κρήτη δεν ξεχνά. Όλοι μαζί διεκδικούμε τις αποζημιώσεις, τιμούμε όλους τους ανθρώπους που έπεσαν για την ελευθερία και ποτέ πια πόλεμοι και ναζισμοί».
Μητροπολίτης Αρκαλοχωρίου Καστελλίου και Βιάννου Ανδρέας:
«Είναι πολύ σημαντικό να ερμηνεύουμε τα ιστορικά γεγονότα, όσο τραγικά κι αν είναι. Και σήμερα, ο Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας, ο κύριος Τασούλας, μας απάντησε γιατί το ’43 - το ’43 οι σχέσεις των συμμαχικών δυνάμεων με τη Γερμανία ήταν κρίσιμες, διότι ο πόλεμος έγερνε υπέρ των συμμαχικών δυνάμεων.
Άρα, η ναζιστική Γερμανία χάνει την ψυχραιμία της και οδηγείται σε μια διαρκή σφαγή αμάχων. Εδώ στην Κρήτη έχουμε και τα Ανώγεια, έχουμε εδώ και τη Βιάννο, και έχουμε και μια σειρά άλλων ολοκαυτωμάτων.
Συνεπώς, εμένα τουλάχιστον σήμερα μου έγινε κατανοητό γιατί το ’43 οι Γερμανοί προχώρησαν σε αυτές τις σφαγές.
Οπωσδήποτε είναι και τα επιμέρους γεγονότα, οπωσδήποτε αυτές οι σφαγές είναι αποτρόπαιες, οπωσδήποτε είναι η προέκταση του ναζισμού και της γερμανικής νοοτροπίας, αλλά ερμηνεύτηκε και το γιατί το ’43».
Γιάννης Παπαδομαρκάκης – Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού:
«Σημαντική μέρα, γιατί θυμόμαστε ότι από τότε που γεννηθήκαμε, τουλάχιστον εμείς, έχουμε μνήμη από τους γονείς μας και τι συνέβη εδώ. Και λόγω του ότι κατάγομαι από τη Βιάννο, από τότε που γεννηθήκαμε καταλαβαίναμε, ξέραμε την ιστορία αυτού του τόπου.
Η μνήμη, η θλίψη, όλες αυτές οι σκηνές εδώ που έρχονται στη μνήμη μας, είτε από ταινίες είτε από ιστορικά διηγήματα, μας φέρνουν να είμαστε πάρα πολύ συγκινημένοι και να αποδώσουμε φόρο τιμής στους ανθρώπους που έφυγαν τόσο άδικα.
Θέλω να ευχαριστήσω όλους εσάς για τη διάθεση που έχετε να μεταφέρετε γεγονότα όπως πραγματικά έχουν γίνει.
Θέλω για άλλη μια φορά να πω ότι 83 χρόνια είναι πλέον τόσα χρόνια, και πιστεύουμε στη νέα γενιά ότι θα τα θυμούνται πάντα.
Είμαστε εδώ, λοιπόν, για να τιμήσουμε αυτό που έγινε τότε και να ευχηθούμε να μην ξαναγίνουν ποτέ τέτοιες θηριωδίες».
