Σε τροχιά ριζικής αναμόρφωσης μπαίνει το Ηράκλειο, καθώς η τελική πρόταση της μελετητικής ομάδας για το δεύτερο στάδιο της Α' φάσης του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΤΠΣ) παραδόθηκε επίσημα την περασμένη Παρασκευή από την Ομάδα Μελέτης.
Αμέσως μετά ξεκινάει το επόμενο στάδιο – αυτό της διαβούλευσης – που προκηρύσσει το Υπουργείο Περιβάλλοντος και το οποίο θα έχει διάρκεια δύο μηνών. Ακολούθως το ΤΠΣ θα περάσει από το «φίλτρο» του Υπουργείου, του ΚΕΣΥΠΟΘΑ, θα κληθεί να λάβει τη θετική γνωμοδότηση από το Δημοτικό και Περιφερειακό Συμβούλιο, ενώ το τελικό όργανο που θα αποφανθεί θα είναι το Συμβούλιο της Επικρατείας.
Το νέο ΤΠΣ κομίζει επαναστατικές αλλαγές που επανακαθορίζουν τον οδικό χάρτη, τις αναπτυξιακές δυνατότητες και την ίδια την επέκταση της πόλης. Στο επίκεντρο του σχεδιασμού βρίσκεται η αξιοποίηση-μαμούθ της έκτασης του σημερινού αεροδρομίου «Νίκος Καζαντζάκης», η δημιουργία νέων περιφερειακών οδικών αξόνων, αλλά και μια νέα στρατηγική για την επιχειρηματικότητα, το περιβάλλον και τη διάσωση των ορίων των οικισμών.
Η αντίστροφη μέτρηση για την υλοποίηση του σχεδίου ξεκίνησε με την επίσημη κατάθεση του πολεοδομικού πονήματος, την περασμένη Παρασκευή. Ο Αντιδήμαρχος Πολεοδομίας, Νίκος Γιαλιτάκης εκτιμά ότι η δημόσια διαβούλευση που προκηρύσσει το Υπουργείο Περιβάλλοντος ενδέχεται να ξεκινήσει μέσα στον Ιούνιο και προσθέτει ότι το ΤΠΣ «επιδιώκει να συμπεριλάβει αυτό που προοπτικά θα γίνει στο Ηράκλειο».
Σήμερα το απόγευμα αναμένεται να ενημερώσουν για το υπό εκπόνηση Τοπικό Πολεδομικό Σχέδιο του Δήμου Ηρακλείου, ο Δήμαρχος Αλέξης Καλοκαιρινός και ο αρμόδιος αντιδήμαρχος Νίκος Γιαλιτάκης, απαντώντας σε ερώτηση της δημοτικής συμβούλου Μαρίας Αντωνακάκη.
Στην ερώτησή της η κ.Αντωνακάκη αναφέρεται στη συρρίκνωση των οικισμών που επιφέρει το περιβόητο Προεδρικό Διάταγμα του 2025 και ζητά λεπτομέρειες για το στάδιο της εξέλιξης της μελέτης του Τ.Π.Σ., πότε αναμένεται η ολοκλήρωση και πότε θα ξεκινήσει η διαδικασία της διαβούλευσης.
Παράλληλα καλεί τον Δήμο να απαντήσει αν έχει κινηθεί προς υπεράσπιση των περιουσιών των δημοτών που κινδυνεύουν να δουν τα ακίνητά τους να υποβαθμίζονται και να χάνουν την αξία τους.
«Φρένο» στο κυκλοφοριακό με δύο νέους οδικούς άξονες
Η ανάσχεση του κυκλοφοριακού κομφούζιου που ταλαιπωρεί καθημερινά το Ηράκλειο αποτελεί μια μεγάλη καινοτομία του νέου ΤΠΣ. Όπως αποκαλύπτει ο επικεφαλής της Ομάδας Μελέτης του ΤΠΣ για τον Δήμο Ηρακλείου, Πολιτικός Μηχανικός, πολεοδόμος, χωροτάκτης Γιώργος Αλεξάκης, το σχέδιο εισάγει μια νέα φιλοσοφία μετακινήσεων με δύο νέους οδικούς άξονες που στοχεύουν στη ριζική αποσυμφόρηση του αστικού ιστού. «Η πρόταση αυτή γίνεται για αποφόρτιση της πόλης από άσκοπη κίνηση μέσα από την πόλη και μέσω ΒΟΑΚ» - εξηγεί ο μελετητής, ωστόσο, ξεκαθαρίζει ότι η υλοποίηση αυτών των μεγάλων υποδομών περνά πλέον στα χέρια του Δήμου, σημειώνοντας πως είναι «στο χέρι της δημοτικής αρχής να το μελετήσει, να το ωριμάσει, να βρει χρηματοδότηση».
Το «Ελντοράντο» του αεροδρομίου: Πολυδιοικητήριο, Τραμ και Μαρίνα
Η μεταφορά του αεροδρομίου στο Καστέλι ανοίγει τον δρόμο για τη μεγαλύτερη αστική ανάπλαση στην ιστορία της Κρήτης. Το ΤΠΣ προβλέπει μια μεικτή και πολυεπίπεδη χρήση της έκτασης του «Ν. Καζαντζάκης». Ο κ. Αλεξάκης αναφέρει: «Ένα τμήμα του ανατολικά είναι κατάλληλη περιοχή για τουρισμό-αναψυχή, σε ένα φυσικό κόλπο, σε συνδυασμό με την προτεινόμενη μαρίνα» - ενώ συμπληρώνει ότι προβλέπονται χώροι για κατοικία.
Η πιο εμβληματική πρόταση, όμως, αφορά τον υφιστάμενο αεροσταθμό. «Για τον αεροσταθμό προτείνουμε ένα πολυδιοικητήριο που θα στεγάσει την Περιφέρεια Κρήτης, τον Δήμο Ηρακλείου, την Αποκεντρωμένη Διοίκηση, την 7η ΥΠΕ και το Κέντρο Πολιτικής Προστασίας, σε μια έκταση πάνω από 45 χιλιάδες τ.μ.» - τονίζει ο κ. Αλεξάκης, συμπληρώνοντας ότι η παρέμβαση αυτή «συνδυάζεται με χώρους στάθμευσης αλλά και τραμ στην περιοχή του αεροδρομίου».
Σχολιάζοντας το «καυτό» αυτό μέτωπο, ο Αντιδήμαρχος Πολεοδομίας Νίκος Γιαλιτάκης επιβεβαιώνει τη γραμμή του Δήμου που ως συνιδιοκτήτης της έκτασης του αεροδρομίου, την υπολογίζει με κατεύθυνση την κατοικία και τους κοινόχρηστους χώρους.
Πού και πώς επεκτείνεται το Ηράκλειο
Το ΤΠΣ, σύμφωνα με τον Γιώργο Αλεξάκη, «βλέπει» την οικιστική ανάπτυξη του Ηρακλείου κυρίως προς την περιφέρεια και τους περιαστικούς οικισμούς (Σκαλάνι, Βασιλειές, Σύλλαμος, Φοινικιά).
Σημαντικές είναι οι ανακατατάξεις στον τομέα των παραγωγικών δραστηριοτήτων. Ο κ. Αλεξάκης σημειώνει ότι «υπάρχει πρόταση για τη δημιουργία παραγωγικών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, δεδομένου ότι στον Δήμο Ηρακλείου λειτουργούν 17.771 επιχειρήσεις και μόνο το 3,5% αυτών βρίσκονται εντός των δύο υφιστάμενων περιοχών της Φοινικιάς και της Νέας Αλικαρνασσού». Έτσι, προτείνεται επέκταση της ΒΙΠΕ Ηρακλείου προς τα ανατολικά, τα δυτικά και τα νότια, με χαμηλή όχληση, επέκταση της Φοινικιάς ως ζώνη χονδρεμπορίου και ίδρυση νέων ΠΕΔ (Περιοχών Επαγγελματικών Δραστηριοτήτων) σε δύο σημεία στη Γοργολαΐνη κι από ένα σε Τέμενος (Προφήτη Ηλία) και Παλιανή (Βενεράτο). Παράλληλα προτείνεται η διατήρηση της ζώνης χονδρεμπορίου στην αρχή του δρόμου της Μεσαράς.
Ο Αντιδήμαρχος κ. Γιαλιτάκης αναλύει την κοινωνική αναγκαιότητα πίσω από αυτή τη ρύθμιση. «Καθορίστηκαν περιοχές για φιλοξενία νέων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, με δεδομένο ότι έχει κορεστεί η Βιομηχανική Περιοχή αλλά και η περιοχή της Φοινικιάς και των Μαλάδων» - αναφέρει ο ίδιος.
«Πράσινη» κατεύθυνση
Η προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί μια καίρια (και απολύτως σύγχρονη) προτεραιότητα, με πρόταση για αύξηση της προστασίας σε περιοχές natura, σε παραποτάμιες και παραρεμάτιες περιοχές, ενώ επίσης προτείνεται μια «Green Belt» (πράσινη ζώνη) που θα οριοθετεί αυστηρά την μελλοντική ανάπτυξη της πόλης του Ηρακλείου, προστατεύοντας ρέματα, υγροβιότοπους και τα φαράγγια σε Παλιανή, Γοργολαΐνι και Προφήτη Ηλία στη Νέα Αλικαρνασσό, επίσης καταφύγια άγριας ζωής, μικρούς υγροβιότοπους και αρχαιολογικούς χώρους, με τις σχετικές εκτάσεις να φτάνουν το 10,5% της συνολικής έκτασης.
«Ανάχωμα» στη συρρίκνωση των οικισμών με Ζώνες Ανάπτυξης (ΖΑΟ)
Το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο που εκπονήθηκε με βάση το Προεδρικό Διάταγμα για τα όρια των οικισμών προβλέπει τα νέα συρρικνωμένα όρια, έχοντας συμπεριλάβει το μέτρο «θεραπείας» της έκτασης του προβλήματος που έχει προκύψει από το Π.Δ. Ως εκ τούτου, προτείνονται - κατά τόπους και κατόπιν τεκμηρίωσης - Ζώνες Ανάπτυξης Οικισμού (ΖΑΟ) που αποτελούν ένα νέο πολεοδομικό «εργαλείο» για οικισμούς κάτω των 700 κατοίκων. Για οικισμούς άνω των 700 ατόμων δίνεται η δυνατότητα να προταθούν Περιοχές Ειδικών Χρήσεων (ΠΕΧ) και στην περίπτωση του Δήμου Ηρακλείου προτείνονται για χρήση κατοικιών κάποιες ΠΕΧ όπου για την αρτιότητα απαιτούνται 2 στρέμματα.
Ο Αντιδήμαρχος Πολεοδομίας Νίκος Γιαλιτάκης εξηγεί πώς το μέτρο κατάφερε να «επουλώσει πληγές» που άνοιξε το Προεδρικό Διάταγμα του 2025. «Είχαμε πραγματικά οικισμούς που είχαν μειωθεί μέχρι 50-60% της επικράτειάς τους. Με τις προτεινόμενες ΖΑΟ και ΠΕΧ μπορώ να πω ότι αμβλύναμε την ανισότητα αυτή σε μεγάλο βαθμό» - αναφέρει ο ίδιος.
Το «κλειδί», αυτή τη στιγμή, για τους ιδιοκτήτες οικοπέδων που με τα νέα όρια των οικισμών υποβαθμίζονται σε αγροτεμάχια, είναι το χρονικό διάστημα (τουλάχιστον 6 μήνες, ίσως και ένα έτος ακόμη) που απομένει ως την εφαρμογή των νέων ορίων, δηλαδή ως την τελικά έγκριση των ΤΠΣ. «Οικοδομικές άδειες συνεχίζουν να εκδίδονται και θα εκδίδονται μέχρι να ισχύσει το νέο ΤΠΣ» - αναφέρει ο επικεφαλής της ομάδας μελέτης ΤΠΣ για τον Δήμο Ηρακλείου, Πολιτικός Μηχανικός, πολεοδόμος, χωροτάκτης, Γιώργος Αλεξάκης.
Πάντως στο «παζλ» πρέπει να συνυπολογιστεί και ο παράγοντας «εκλογές» που μπορεί να τροποποιήσει την εξέλιξη των ΤΠΣ ή να μεταθέσει το χρόνο εφαρμογής, με δεδομένο και το ότι πρόκειται για ένα οξύ ζήτημα που αγγίζει ένα μεγάλο μέρος των ιδιοκτητών ακινήτων.
Τα highlights των οικισμών στον Δήμο Ηρακλείου
Οι 49 οικισμοί εντός των διοικητικών ορίων του Δήμου Ηρακλείου υποδιαιρούνται σε οικισμούς άνω και κάτω των 700 κατοίκων (οι 36 είναι κάτω των 700 και οι 13 άνω των 700 κατοίκων), ενώ για πρώτη φορά γίνεται οριοθέτηση στους οικισμούς του Αγίου Μύρωνα και του Μαραθίτη.
Σε 4 οικισμούς (Μαραθίτης, Άγιος Ιωάννης ανατολικά προς τον Καρτερό, Νέο Βενεράτο και Βλαχιανά) δε σχηματίζεται Ζώνη Α, δηλαδή ιστορικό κέντρο, καθώς πρόκειται για νέους οικισμούς όπου ως το 1923 δεν είχαν ανεγερθεί κατοικίες. Παράλληλα σε 12 άλλους οικισμούς δε σχηματίζεται Ζώνη Β, η οποία περιλαμβάνει σπίτια που χτίστηκαν μεταξύ 1923 και 1983 και δε 21 οικισμούς δε σχηματίζεται ζώνη Β1 (διάσπαρτα σπίτια ως το 1983).
Τέσσερις είναι οι πολύ μικροί οικισμοί όπου δεν προτείνεται ΖΑΟ και οι οποίοι έχουν κατοίκους μετρημένους… ίσως και στα δάχτυλα του ενός χεριού: Πύργος, Σινάπι, Ξηρολιά, Νίση.
