Σε τροχιά υλοποίησης εισέρχεται το δύσκολο σκέλος του μεγάλου έργου στερέωσης του Μητροπολιτικού Ναού του Αγίου Μηνά στο Ηράκλειο, ενός εμβληματικού μνημείου για την πόλη, με στόχο την αντιμετώπιση των φθορών που έχουν καταγραφεί, αλλά και τη συνολική του θωράκιση απέναντι στα φυσικά φαινόμενα.
Το έργο περιλαμβάνει εκτεταμένες παρεμβάσεις, με βασικό άξονα την προστασία των θεμελίων και τη στατική ενίσχυση του ναού. Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται, μεταξύ άλλων, η αποκατάσταση των φθορών, η κατασκευή αποστραγγιστικού συστήματος περιμετρικά των θεμελίων, καθώς και εργασίες στερέωσης στα καμπαναριά και στον τρούλο.
Οι παρεμβάσεις υλοποιούνται βάσει ολοκληρωμένης μελέτης, η οποία χρηματοδοτήθηκε από την Περιφέρεια Κρήτης και εκπονήθηκε από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.
Ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη η αποξήλωση του δαπέδου περιμετρικά του ναού, προκειμένου να δημιουργηθεί το σύστημα αποστράγγισης. Παράλληλα, αναμένεται να τοποθετηθούν μεταλλικά ενισχυτικά στοιχεία στα κωδωνοστάσια, ώστε να διασφαλιστεί η σταθερότητά τους.
Τα ιερά κειμήλια έχουν ήδη απομακρυνθεί από τον ναό και έχουν μεταφερθεί με ασφάλεια σε ειδικούς χώρους, όπου συντηρούνται από εξειδικευμένους συντηρητές σε όλη τη χώρα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ευρήματα που έρχονται στο φως κατά τη διάρκεια των εργασιών. Όπως ανέφερε ο Αρχιεπίσκοπος Κρήτης Ευγένιος Κρήτης, αποκαλύπτονται άγνωστες πτυχές της ιστορίας του ναού, όπως στοιχεία της αρχικής του μορφής και των δομικών υλικών της εποχής. Παράλληλα, εντοπίστηκαν υπόγειοι χώροι, οι οποίοι φαίνεται ότι χρησιμοποιούνταν για τη συλλογή υδάτων.
Συγκίνηση προκαλεί η ανακάλυψη χαραγμένων ονομάτων παιδιών σε δομικά στοιχεία του ναού, τα οποία χρονολογούνται από την περίοδο της γερμανικής κατοχής, όταν ο χώρος λειτουργούσε ως σχολείο. Πρόκειται για ένα ζωντανό αποτύπωμα της ιστορίας και της καθημερινότητας της εποχής.
Ο Αρχιεπίσκοπος εξέφρασε την ικανοποίησή του για την έναρξη του έργου, ευχαριστώντας την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, καθώς και τον περιφερειάρχη Κρήτης Σταύρο Αρναουτάκη για τη στήριξή τους.
«Ήταν το όνειρο της ζωής μου να αποκατασταθεί αυτός ο ναός και αισθάνομαι πλήρης που το έργο ξεκίνησε», υπογράμμισε χαρακτηριστικά.
Παράλληλα, μέσα από τις εργασίες αποκαλύφθηκε και η αρχική μορφή της αυλής του Αγίου Μηνά, ένα εύρημα ιδιαίτερης σημασίας για την ιστορία του ναού. Οι νέες αυτές αποκαλύψεις ενδέχεται να οδηγήσουν και στην ανάγκη εκπόνησης συμπληρωματικών μελετών, προκειμένου να αξιολογηθούν πλήρως τα δεδομένα και να ενσωματωθούν στον σχεδιασμό της αποκατάστασης.
Ο περιβάλλων χώρος του ναού προβλέπεται να διαμορφωθεί με σύγχρονες προδιαγραφές, με την ανάπτυξη πρασίνου και τη δημιουργία κοινόχρηστων χώρων. Υπενθυμίζεται ότι κατά τη θεμελίωση και τα εγκαίνια του ναού δεν υπήρχε πρόβλεψη για βασικές υποδομές, όπως χώροι υγιεινής και άλλες σύγχρονες εξυπηρετήσεις, οι οποίες πλέον κρίνονται απαραίτητες. Στις παρεμβάσεις αυτές αναφέρθηκε και ο Αρχιεπίσκοπος Κρήτης Ευγένιος Κρήτης, επισημαίνοντας τη σημασία της συνολικής αναβάθμισης του χώρου.
Το έργο αναμένεται να δώσει νέα πνοή σε ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά και ιστορικά τοπόσημα της Κρήτης, συμβάλλοντας παράλληλα στη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής.
Αρχιεπίσκοπος Κρήτης Ευγένιος: «Σε τρία χρόνια ο ναός θα είναι έτοιμος - η αρχή είναι το ήμισυ του παντός»
«Η χαρά μας είναι έκδηλη. Πρόκειται για έναν αγώνα ετών, τόσο από τον προκάτοχό μου, Αρχιεπίσκοπο Ειρηναίο, όσο και από εμένα τα τελευταία τέσσερα χρόνια, κατά τα οποία πολλές φορές με είχατε ακούσει να ζητώ, να απαιτώ και να φωνάζω, γιατί αυτό το μνημείο δεν ανήκει σε εμάς. Ανήκει στην Κρήτη, ανήκει στον τόπο μας, ανήκει στον λαό μας, ανήκει στο μέλλον. Ένα μνημείο που έχουμε υποχρέωση, όπως το παραλάβαμε, να το παραδώσουμε στις επόμενες γενιές στερεωμένο. Τώρα που εντοπίσαμε τις παθογένειες μέσα από τη μελέτη του Πολυτεχνείου και μέσα από την αγάπη όλων των ανθρώπων που ήρθαν με στοργή για αυτό το μνημείο, βρέθηκαν τα προβλήματά του που απαιτούν λύσεις και οι πληγές που απαιτούν επούλωση. Βρισκόμαστε, όμως, και στην ευχάριστη θέση να αποκαλύπτουμε πράγματα που δεν ήταν γνωστά ούτε από τη μελέτη. Όμορφα στοιχεία του ναού που είχαν καλυφθεί, αλλά και προβλήματα που δεν είχαν εντοπιστεί. Όλα αυτά απαιτούν πιθανώς νέες μελέτες και συμπλήρωση των παλαιών, και αυτό θα γίνει.
Δόξα τω Θεώ, η αρχή είναι το ήμισυ του παντός, όπως έλεγαν οι παλιοί, και αυτή η αρχή μάς δίνει χαρά, διότι όπως έγινε η αρχή, έτσι θα έρθει και το τέλος. Ελπίζω μέσα στα προβλεπόμενα χρονικά διαστήματα. Εκτιμώ ότι σε περίπου τρία χρόνια θα είναι έτοιμο, ίσως και νωρίτερα. Ενδεχομένως να είναι δυνατή η σταδιακή χρήση κάποιων τμημάτων του ναού, ενώ θα συνεχίζονται εργασίες στον εξωτερικό και τον περιβάλλοντα χώρο», δήλωσε στο neakriti.gr ο Αρχιεπίσκοπος Κρήτης Ευγένιος.
Όπως επισήμανε, ο περιβάλλων χώρος θα πρέπει να διαμορφωθεί με σύγχρονες προδιαγραφές, με πράσινο και κοινόχρηστους χώρους, ώστε να εξυπηρετεί τις ανάγκες του σήμερα. Όταν θεμελιώθηκε και εγκαινιάστηκε ο ναός, δεν υπήρχε η πρόβλεψη για χώρους υγιεινής ή άλλες σύγχρονες υποδομές. Σήμερα, όμως, αυτά είναι απαραίτητα και θα προστεθούν.
«Στόχος είναι να δημιουργηθεί μια όμορφη πλατεία, που θα χρησιμοποιείται από τους ανθρώπους του τόπου και ιδιαίτερα από τα παιδιά. Υπάρχει η προοπτική ενοποίησης των γύρω χώρων, ώστε να δημιουργηθεί ένα ενιαίο σύνολο που θα κοσμεί την καρδιά του Ηρακλείου.
Ο χώρος του ναού παραμένει κλειστός, αλλά είναι επισκέψιμος σε ένα πρώτο τμήμα για όποιον θέλει να προσκυνήσει την εικόνα του Αγίου Μηνά. Οι ακολουθίες πραγματοποιούνται στον μικρό ναό», πρόσθεσε ο Αρχιεπίσκοπος.
Σχεδιάζεται και χώρος έκθεσης των κειμηλίων
Αυτή τη στιγμή πραγματοποιείται η αποξήλωση του δαπέδου γύρω από τον ναό, προκειμένου να δημιουργηθεί σύστημα αποστράγγισης. Τα υπόγεια νερά προκαλούσαν φθορές, ανεβαίνοντας προς το εσωτερικό του ναού. Το έργο αυτό θα συγκεντρώνει τα νερά και θα τα οδηγεί εκτός του ναού.
«Αυτό αποτελεί το πρώτο μεγάλο στερεωτικό έργο. Στη συνέχεια θα τοποθετηθούν μεταλλικά ενισχυτικά στοιχεία στα κωδωνοστάσια, ώστε να διασφαλιστεί η σταθερότητά τους σε περίπτωση σεισμού.
Όλα τα κειμήλια έχουν μεταφερθεί και φυλαχθεί με ασφάλεια. Όσα απαιτούν συντήρηση έχουν σταλεί σε ειδικούς συντηρητές σε όλη την Ελλάδα. Τα ξύλινα, τα μεταλλικά και τα υπόλοιπα στοιχεία αποκαθίστανται σταδιακά. Οι πολυέλαιοι θα κατεβούν για συντήρηση, ενώ κάποια καθίσματα θα ανανεωθούν, καθώς έχουν φθαρεί με τα χρόνια.
Υπάρχει επίσης η σκέψη δημιουργίας ενός χώρου στον γυναικωνίτη, όπου θα εκτίθενται τα κειμήλια του ναού, όπως εικόνες, ιερά άμφια, βιβλία και σκεύη, με σύγχρονα μέσα παρουσίασης. Παράλληλα, συγκεντρώνεται πλούσιο φωτογραφικό υλικό που αποτυπώνει την ιστορία του ναού μέσα στον χρόνο», επισήμανε ο Αρχιεπίσκοπος Κρήτης κ. Ευγένιος.
Ιστορικές αποκαλύψεις ιστορίας και χαραγμένα ονόματα
Παράλληλα ο Αρχιεπίσκοπος αναφέρθηκε στις αποκαλύψεις που ήρθαν στο φως στο πλαίσιο των εργασιών.
«Αναδεικνύονται τα δομικά υλικά της εποχής, αλλά και άγνωστα στοιχεία, όπως υπόγειοι χώροι που φαίνεται να χρησιμοποιούνταν για τη συλλογή υδάτων και ενδέχεται να αξιοποιηθούν στο μέλλον.
Ιδιαίτερα συγκινητική είναι η εύρεση χαραγμένων ονομάτων παιδιών στα δομικά στοιχεία του ναού. Τα ονόματα αυτά χρονολογούνται από την περίοδο της γερμανικής κατοχής, όταν ο χώρος χρησιμοποιούνταν ως σχολείο. Αποτελούν ένα ζωντανό αποτύπωμα της ιστορίας και της ζωής του τόπου.
Όλα αυτά, μαζί με κάποια ακόμη στοιχεία που αφορούν τον αρχικό χρωματισμό του ναού, όπως ήταν όταν δημιουργήθηκε, θα μας δώσουν την ευκαιρία να συζητήσουμε και να αποφασίσουμε, στο πλαίσιο της αποκατάστασης, πώς ακριβώς θα προχωρήσουμε: αν δηλαδή θα επαναφέρουμε τα χρώματα στην αρχική τους μορφή ή αν θα διατηρήσουμε και ορισμένα από τα νεότερα στοιχεία», τόνισε.
«Κουβαλώ παιδικές αναμνήσεις από τα παιχνίδια μου στην πλατεία»
Ο Αρχιεπίσκοπος Κρήτης ευχαρίστησε το υπουργείο Πολιτισμού και ιδιαίτερα την υπουργό Λίνα Μενδώνη, για την ένταξη του έργου, αλλά και τον περιφερειάρχη Κρήτης, Σταύρο Αρναουτάκη, που το αγκάλιασε από την αρχή.
«Το πώς νιώθω δεν περιγράφεται. Έχοντας μεγαλώσει σε αυτή την πλατεία του Αγίου Μηνά, έχοντας ζήσει τον Ιερό Ναό του Αγίου Μηνά ως παπαδάκι, έχοντας ως προϊστάμενό μου τον πατέρα Αντώνιο, κουβαλώ παιδικές αναμνήσεις, ακόμη και από τα παιχνίδια μου εδώ.
Φυσικά, ο σεβασμός και η αγάπη μου προς τον Άγιο είναι δεδομένα. Όμως, για τον Άγιο Μηνά, ό,τι και να πει ή να γράψει κανείς είναι λίγο μπροστά σε αυτό που νιώθουν όλοι οι Καστρινοί, βαθιά και σιωπηλά μέσα στην καρδιά τους.
Γι’ αυτό δεν μπορώ παρά να νιώθω βαθιά ικανοποίηση. Θα μπορούσα να πω ότι, τώρα που ξεκίνησε το έργο, ακόμη και να φύγω από τη ζωή, θα είμαι ήσυχος, γιατί είμαι βέβαιος ότι θα ολοκληρωθεί.
Το έχω πει πολλές φορές, και ίσως να μη σας φαίνεται παράξενο: ήταν το όνειρο της ζωής μου να αποκατασταθεί αυτός ο ναός. Και μόνο που έχει πλέον δρομολογηθεί, αισθάνομαι πλήρης και δεν έχω τίποτα περισσότερο να ζητήσω», δήλωσε.
Και κατέληξε λέγοντας: «Το μόνο που μπορώ να ευχηθώ είναι ο Θεός να δίνει δύναμη και υπομονή στους ανθρώπους, ώστε να αντέξουν την περίοδο που θα τους λείψει ο Άγιος Μηνάς, όπως λείπει και σε εμένα. Όμως όλο αυτό γίνεται για να έρθουν καλύτερες ημέρες στον τόπο μας.
Μετά την ανακαίνιση του ναού, θα σηματοδοτηθεί και μια εσωτερική αναγέννηση: μια ψυχική ανανέωση, μια διάθεση να ανακαινιζόμαστε διαρκώς και να γινόμαστε καλύτεροι άνθρωποι. Με κέντρο αναφοράς την προσευχή στον Μητροπολιτικό Ναό και την καθημερινή μας πορεία, ο καθένας θα συνεχίσει το έργο του από το δικό του μετερίζι».
