Στο επίκεντρο της καινοτομίας και της ασφάλειας βρέθηκε το λιμάνι του Ηρακλείου, όπου πραγματοποιήθηκε το μεσημέρι, στην προβλήτα 6, μια εντυπωσιακή δοκιμή προηγμένων συστημάτων επιτήρησης, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού, συγχρηματοδοτούμενου προγράμματος SMAUG (Smart Maritime And Underwater Guardian).
Παρά τις δύσκολες καιρικές συνθήκες, η διαδικασία ολοκληρώθηκε κανονικά, επιβεβαιώνοντας στην πράξη τη λειτουργικότητα των τεχνολογιών που δοκιμάστηκαν. Όπως διευκρινίστηκε, δεν επρόκειτο για άσκηση, αλλά για επίδειξη και αξιολόγηση καινοτόμου εξοπλισμού που έχει αναπτυχθεί από τους 21 εταίρους του έργου, μεταξύ των οποίων και ο Οργανισμός Λιμένος Ηρακλείου.
Η δράση ξεκίνησε με συνάντηση των εκπροσώπων στα γραφεία του Οργανισμού και στη συνέχεια μεταφέρθηκε στο πεδίο, όπου ενεργοποιήθηκε ένα πλήρες «οπλοστάσιο» τεχνολογιών επιτήρησης. Drones περιπολούσαν από αέρος, ενώ στη θάλασσα επιχειρούσαν αυτόνομα σκάφη επιφάνειας και υποβρύχια ρομποτικά οχήματα (ROV), εξοπλισμένα με σόναρ, υδρόφωνα και εξειδικευμένους αισθητήρες.
Τα συστήματα αυτά λειτούργησαν συνδυαστικά, συλλέγοντας δεδομένα από την επιφάνεια και τον βυθό, με στόχο τον εντοπισμό ύποπτων αντικειμένων, παράνομων φορτίων ή άλλων πιθανών απειλών. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην υποβρύχια επιτήρηση, έναν τομέα όπου οι δυνατότητες του ανθρώπινου ελέγχου είναι περιορισμένες.
Κεντρικό στοιχείο του προγράμματος αποτελεί η δημιουργία μιας ενιαίας πλατφόρμας διαχείρισης πληροφοριών, στην οποία συγκεντρώνονται όλα τα δεδομένα σε πραγματικό χρόνο. Μέσω της αξιοποίησης τεχνητής νοημοσύνης και προηγμένων αλγορίθμων, τα δεδομένα αναλύονται άμεσα, προσφέροντας στους αρμόδιους φορείς μια ολοκληρωμένη επιχειρησιακή εικόνα και τη δυνατότητα ταχύτερης και αποτελεσματικότερης αντίδρασης.
Το πρόγραμμα SMAUG εστιάζει, μεταξύ άλλων, σε σύγχρονες μορφές απειλών, όπως το λαθρεμπόριο και η παράνομη διακίνηση επικίνδυνων υλικών, αναπτύσσοντας λύσεις που ενισχύουν την ασφάλεια όχι μόνο των λιμανιών, αλλά και των θαλάσσιων μεταφορών, των επιβατικών ροών και κρίσιμων υποδομών, όπως ενεργειακές εγκαταστάσεις.
Στο πλαίσιο των δοκιμών, εφαρμόστηκαν σενάρια που περιλάμβαναν την ανίχνευση ύποπτων αντικειμένων, τη σάρωση πλοίων με σόναρ, καθώς και την επιθεώρηση του κύτους και των υποδομών του λιμένα. Τα υποβρύχια μέσα πραγματοποίησαν λεπτομερείς ελέγχους, αποτυπώνοντας το σχήμα και τα χαρακτηριστικά αντικειμένων στον βυθό, ενώ τα εναέρια μέσα παρείχαν συνολική εικόνα της περιοχής.
Το Ηράκλειο αποτελεί έναν από τους βασικούς σταθμούς των πιλοτικών εφαρμογών του έργου, μετά την Ελευσίνα, ενώ θα ακολουθήσουν δοκιμές στη Βαλένθια της Ισπανίας και στο Ντράμεν της Νορβηγίας, ολοκληρώνοντας τον κύκλο αξιολόγησης σε πραγματικές συνθήκες.
Το έργο, που ξεκίνησε το 2023 και βρίσκεται πλέον στην τελική φάση υλοποίησής του, φιλοδοξεί να παραδώσει ένα ολοκληρωμένο «έξυπνο» σύστημα επιτήρησης, ικανό να εντοπίζει έγκαιρα κάθε πιθανή απειλή — ακόμη και σε σημεία που παραμένουν «αόρατα» για τα συμβατικά μέσα.
Η υλοποίηση της δοκιμής στο λιμάνι Ηρακλείου αναδεικνύει παράλληλα τον στρατηγικό του ρόλο ως κόμβου στη Μεσόγειο, αλλά και τη σημασία της ενσωμάτωσης καινοτόμων τεχνολογιών στη λειτουργία των σύγχρονων λιμενικών υποδομών.
Μιλώντας στο neakriti.gr, ο Αντώνης Σαπουντζής, Project Manager και υπεύθυνος επικοινωνίας του πακέτου εργασίας στο SMAUG, δήλωσε τα εξής:
«Είμαστε ιδιαίτερα χαρούμενοι που βρισκόμαστε εδώ ως φιλοξενούμενοι, με τη συνεργασία και του ΟΛΗ, έχοντας τη δυνατότητα να πραγματοποιήσουμε αυτές τις δοκιμές. Στον τομέα της ασφάλειας των λιμανιών, με καινοτόμες τεχνολογίες ανιχνεύουμε παράνομες δραστηριότητες. Θα χρησιμοποιηθούν εναέρια μέσα, καθώς και υποβρύχια μέσα. Γίνεται ανίχνευση και αποστέλλεται σήμα σε έναν κεντρικό υπολογιστή.
Συγκεκριμένα, το drone κινείται αυτόνομα, απογειώνεται και εντοπίζει το σημείο όπου υπάρχει η ύποπτη δραστηριότητα ή το παράνομο υλικό. Στη συνέχεια, ενεργοποιούνται και υποβρύχια ή άλλα μέσα, τα οποία προσεγγίζουν το σημείο και παρέχουν εικόνα και ηχητικά δεδομένα.
Όλα τα δεδομένα αποστέλλονται σε έναν κεντρικό υπολογιστή και συνδυάζονται, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη εικόνα. Αυτό βοηθά σημαντικά το ανθρώπινο δυναμικό στην ασφάλεια του λιμανιού, ώστε να μπορεί να επέμβει άμεσα στο συμβάν».
Αναφερόμενος στο σενάριο, σημείωσε ότι προβλέπει ένα σκάφος να προσεγγίζει και να τοποθετεί ένα αντικείμενο αγνώστου ταυτότητας κοντά στην προβλήτα. Στη συνέχεια, μέσω υδροφώνων εκπέμπεται ένα ηχητικό σήμα που υποδηλώνει την ύπαρξη συμβάντος στο συγκεκριμένο σημείο, το οποίο καταγράφεται σε σχετική πλατφόρμα.
«Έπειτα, ενεργοποιείται αυτόματα το drone, το οποίο απογειώνεται. Παράλληλα, δίνεται εντολή και σε μικρά σκάφη και υποβρύχια μέσα να μεταβούν στο σημείο και να πραγματοποιήσουν σάρωση — δηλαδή ανίχνευση — ώστε να προσδιοριστεί το αντικείμενο, το μέγεθός του και τα χαρακτηριστικά του.
Με βάση όλες αυτές τις πληροφορίες, το προσωπικό του λιμανιού και το Λιμενικό αποκτούν πλήρη εικόνα, ώστε να δράσουν αποτελεσματικά στο πεδίο», πρόσθεσε.
Σε ό,τι αφορά τα υποβρύχια μέσα, αυτά εισέρχονται στο νερό και παρέχουν απεικόνιση τύπου σόναρ. «Πραγματοποιούν μια μορφή σάρωσης, αντίστοιχη με ραντάρ, και αποδίδουν το σχήμα, το μέγεθος και τη φύση του αντικειμένου. Πρόκειται για τεχνολογία αιχμής», σημείωσε ο κ. Σαπουντζής.
Όπως επισήμανε, συμμετέχουν πολλοί εταίροι από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ελλάδα, η Ισπανία και η Νορβηγία. «Είναι μια διεθνής και ευρωπαϊκή πρωτοβουλία που συνδέει την έρευνα με την καινοτομία και την ασφάλεια. Είναι πολύ σημαντικό τα συστήματα αυτά να αξιοποιηθούν και να ενσωματωθούν στα λιμάνια μας για την ενίσχυση της ασφάλειας.
Ένα βασικό κομμάτι τέτοιων έργων είναι και η αξιοποίηση των τεχνολογιών αυτών, δηλαδή πώς μια τεχνολογία που αναπτύσσεται σε έναν ερευνητικό φορέα μπορεί να ενταχθεί στην καθημερινότητα — τόσο του πολίτη όσο και των υποδομών ασφάλειας, όπως τα λιμάνια, οι δρόμοι και άλλοι κρίσιμοι τομείς», κατέληξε.
Η Μαρία Μποϊλέ, Καθηγήτρια Ναυτιλιακών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Πειραιά και Διευθύντρια του Εργαστηρίου Ποσοτικής Ανάλυσης στη Ναυτιλία, σημείωσε στο neakriti.gr τα εξής:
«Συμμετέχουμε ως εταίρος, με το εργαστήριό μας, στο έργο SMAUG, το οποίο αφορά τη θαλάσσια επιτήρηση στον χώρο των λιμένων, με έμφαση σε θέματα ασφάλειας, κυρίως στο υδάτινο περιβάλλον.
Πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό πρόγραμμα. Θα έλεγα ότι αποτελεί μια εμβληματική δράση. Για εμάς είναι ιδιαίτερα σημαντική η συμμετοχή σε ένα τέτοιο έργο.
Το πρόγραμμα ξεκίνησε πριν από περίπου τρία χρόνια και βρισκόμαστε πλέον στον τρίτο χρόνο υλοποίησής του. Έχουν πραγματοποιηθεί διάφορες δράσεις, που σχετίζονται κυρίως με την ανάπτυξη μιας πλατφόρμας συλλογής και επεξεργασίας δεδομένων από το πεδίο.
Η βασική ιδέα είναι η αξιοποίηση αυτόνομων μέσων — όπως drones, αυτόνομα σκάφη επιφάνειας και υποβρύχια μέσα — για την ανίχνευση παράνομων ή δυνητικά παράνομων δραστηριοτήτων, καθώς και απειλών στον χώρο των λιμένων».
Όπως επισήμανε, όλα τα δεδομένα που συλλέγονται από τα μέσα αυτά μεταφέρονται σε μια κεντρική πλατφόρμα, με στόχο να υποστηρίζουν τους αρμόδιους φορείς στη λήψη αποφάσεων για την ασφάλεια του λιμένα.
«Από την Ελλάδα συμμετέχουν, πέρα από το εργαστήριό μας, ο Οργανισμός Λιμένος Ελευσίνας, ο Οργανισμός Λιμένος Ηρακλείου, καθώς και το Λιμενικό Σώμα – Ελληνική Ακτοφυλακή. Αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε στο Ηράκλειο, όπου πραγματοποιείται η πιλοτική εφαρμογή του έργου στο λιμάνι της πόλης», ανέφερε.
Αναφερόμενη στο πρόγραμμα, σημείωσε ότι αξιοποιείται πρωτοποριακός εξοπλισμός στο πεδίο για τη συλλογή των δεδομένων.
«Οι τεχνολογίες αυτές συμβάλλουν στην επιχειρησιακή εικόνα του λιμένα, με έμφαση στην ασφάλεια. Το πρόγραμμα ανταποκρίνεται πλήρως στον διπλό ρόλο που αναδεικνύεται και στη νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για τα λιμάνια, η οποία δημοσιεύτηκε πρόσφατα: δηλαδή, τόσο στη λειτουργικότητα όσο και στην ασφάλεια.
Είναι η πρώτη φορά στον ελληνικό χώρο που υλοποιείται ένα πρόγραμμα με αυτά τα χαρακτηριστικά, και θα έλεγα ακόμη και στον μεσογειακό χώρο γενικότερα.
Η υλοποίησή του στο λιμάνι του Ηρακλείου αναδεικνύει και τον κομβικό ρόλο του, όχι μόνο για την Κρήτη, αλλά και συνολικά για την Ελλάδα και τη Μεσόγειο», κατέληξε η κ. Μποϊλέ.
