Ανοιχτή επιστολή προς τους δημάρχους Ηρακλείου, Μαλεβιζίου και Χερσονήσου απευθύνει ο υδρογεωλόγος Αθανάσιος Μαραμάθας, PhD της Σχολής Χημικών Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, για την ύδρευση των συγκεκριμένων περιοχών. Με αφορμή τα οξυμμένα και διαρκώς επιδεινούμενα προβλήματα ύδρευσης που αντιμετωπίζουν οι τρεις δήμοι, ο συντάκτης της επιστολής καταθέτει μια πρόταση για την αξιοποίηση της καρστικής πηγής του Αλμυρού Ηρακλείου μέσω του ήδη υπάρχοντος φράγματος. Η πρότασή του, σύμφωνα με τον ίδιο, διαπραγματεύεται μια άμεσα εφαρμόσιμη και χαμηλού κόστους λύση, βασισμένη σε πολυετή έρευνα, πειραματικά δεδομένα και μαθηματική προσομοίωση, με στόχο τη βιώσιμη και μόνιμη κάλυψη των υδρευτικών αναγκών της ευρύτερης περιοχής.
Αναλυτικά η επιστολή:
«Θέμα: Η ύδρευση των Δήμων Ηρακλείου, Μαλεβιζίου και Χερσονήσου από τον Αλμυρό Ηρακλείου με χρήση του υπάρχοντος φράγματος
Αξιότιμοι κκ Δήμαρχοι,
Με αφορμή τα σοβαρότατα προβλήματα ύδρευσης τόσο του Ηρακλείου όσο και των Δήμων Μαλεβιζίου και Χερσονήσου, σας παρουσιάζω μια πρόταση επίλυσης, βασιζόμενη στα νερά της καρστικής πηγής του Αλμυρού Ηρακλείου με χρήση του ήδη υπάρχοντος φράγματος.
Ως γνωστόν, η πηγή του Αλμυρού τροφοδοτείται από τις βροχοπτώσεις και χιονοπτώσεις του Ψηλορείτη και μας δίνει κάθε χρόνο τεράστιες ποσότητες νερού που φτάνουν και μέχρι τα 250.000.000 m3. Το νερό αυτό, τον περισσότερο χρόνο είναι υφάλμυρο καθώς η υδρογεωλογική λεκάνη που εκφορτίζεται από την πηγή έρχεται σε επαφή με τη θάλασσα. Υπάρχει όμως και μια περίοδος κατά τον Χειμώνα, που ποικίλει σε μέγεθος ανάλογα με το ύψος των βροχοπτώσεων στον Ψηλορείτη, που η πηγή μας δίνει άριστης ποιότητας νερό κατάλληλο για ύδρευση και κάθε άλλη χρήση.
Ο χαρακτήρας αυτός της πηγής, οδήγησε την επιστημονική κοινότητα από τη δεκαετία του 60 ακόμη, να διερευνήσει την αξιοποίηση της με προσπάθειες παρεμπόδισης της εισόδου του θαλασσινού νερού στη λεκάνη της. Ως προσφορότερη μέθοδος θεωρήθηκε η άνοδος της στάθμης εξόδου του νερού της. Κατασκευάστηκε λοιπόν για τον λόγο αυτόν από τότε ένα μικρό φράγμα μπροστά από την πηγή, που έδινε τη δυνατότητα να ανέβει η στάθμη εξόδου της από το φυσικό σημείο, στα 6 m. Η στάθμη αυτή αποδείχθηκε ανεπαρκής καθώς εκείνη την εποχή δεν ήταν εύκολο να γίνει μια πιο αξιόπιστη πρόβλεψη για ένα σύστημα ιδιαίτερα σύνθετο όπως ο Αλμυρός, που απαιτεί τη λύση πολύπλοκων μαθηματικών εξισώσεων. Αυτό έγινε δυνατό 40 περίπου χρόνια μετά, στη Σχολή Χημικών Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Τότε καταστρώσαμε τις σχετικές εξισώσεις τις οποίες και επιλύσαμε με την χρήση υπολογιστών. Αυτή η δουλειά δημοσιεύθηκε σε μερικά από τα κορυφαία επιστημονικά περιοδικά του κλάδου της Υδρολογίας και Υδρογεωλογίας, ενώ η μεθοδολογία και το μαθηματικό μοντέλο που προέκυψε, έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί με ιδιαίτερη επιτυχία σε άλλες περιπτώσεις σχετικών πηγών, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.
Από εκείνη την έρευνα αποδείχθηκε ότι μια άνοδος της στάθμης εξόδου του νερού της πηγής στα 22 m μπορεί να παρεμποδίσει πλήρως την υφαλμύρινση της λεκάνης της πηγής και να την κάνει να μας δίνει όλον τον χρόνο γλυκό νερό. Η ποσότητα που μπορούμε να πάρουμε σε αυτήν την περίπτωση ακόμη και για το χειρότερο από άποψη βροχοπτώσεων έτος, είναι πάνω από 140.000.000 m3 τον χρόνο.
Τo 1987 η τότε Υπηρεσία Εγγείων Βελτιώσεων του Υπουργείου Γεωργίας πραγματοποίησε ένα πείραμα ανύψωσης στάθμης του σημείου εξόδου του νερού της πηγής στα 10 m, αφού πρώτα προέβη στις κατάλληλες μικρές επεμβάσεις στο υπάρχον φράγμα, ώστε να γίνει δυνατόν να υποστηρίξει αυτήν την άνοδο. Το αποτέλεσμα υπήρξε πολύ ενθαρρυντικό. Προέκυψε κατά την διάρκεια του μια βελτίωση της ποιότητας του νερού της τάξης του 12% όπως γίνεται φανερό με το μάτι αν κανείς κοιτάξει τα αντίστοιχα διαγράμματα, βελτίωση όμως που στην πραγματικότητα έφτασε το 23% όπως προέκυψε όταν εκ των υστέρων εφαρμόσαμε τη μεθοδολογία μας και προσομοιώσαμε την πηγή για την περίοδο του πειράματος, με το μαθηματικό μοντέλο MODKARST που δημιουργήσαμε.
Τα παραπάνω πολύ ενθαρρυντικά αποτελέσματα μας έκαναν να σκεφτούμε ότι ίσως είναι δυνατόν με τη χρήση του υπάρχοντος φράγματος, τουλάχιστον να επιλυθούν τα οξυμμένα προβλήματα υδροδότησης της πόλης του Ηρακλείου και της τουριστικής βόρειας παράκτιας ζώνης εκατέρωθεν της πόλης. Προσομοιώσαμε λοιπόν την πηγή με βάση αυτόν τον στόχο, χρησιμοποιώντας τα βροχομετρικά στοιχεία 75 ετών του Ψηλορείτη και καταλήξαμε στο αποτέλεσμα ότι με άνοδο της στάθμης εξόδου στα 10 m, κάτι που μπορεί να επιτευχθεί με το υπάρχον φράγμα, έχουμε τη δυνατότητα να επιμηκύνουμε την περίοδο που η πηγή δίνει γλυκό νερό, φτάνοντας την κατά μέσο όρο, στις 212 ημέρες το έτος και παίρνοντας 150.000.000 m3, ποσότητα υπεραρκετή να αντιμετωπίσει τα υδρευτικά προβλήματα. Σε μια χρονιά δε, ιδιαίτερα δυσμενή από άποψη βροχοπτώσεων της χρονοσειράς που χρησιμοποιήσαμε, χρονιά με λειψυδρία ανάλογη με την τωρινή, η πηγή έδωσε για 58 ημέρες γλυκό νερό ποσότητας 32.000.000 m3 που επίσης υπερκαλύπτει άνετα τις ετήσιες υδρευτικές ανάγκες.
Συμπέρασμα
Τα υδρευτικά προβλήματα των Δήμων Ηρακλείου, Μαλεβιζίου και Χερσονήσου μπορούν άνετα να αντιμετωπιστούν από την πηγή του Αλμυρού Ηρακλείου με χρήση του υπάρχοντος φράγματος.
Προτάσεις
1) Να γίνουν οι πολύ μικρές και ελάχιστου κόστους επεμβάσεις στο υπάρχον φράγμα ώστε, όπως και το 1987, να γίνει δυνατόν να υποστηρίζει αυτό μια ανύψωση της στάθμης εξόδου του νερού της πηγής, στα 10 m.
2) Μετά τις παραπάνω μικρές επεμβάσεις να γίνει άμεσα ανύψωση της στάθμης εξόδου του νερού της πηγής στα 10 m όπου και θα παραμείνει μόνιμα στο εξής. Παράλληλα θα πρέπει, επίσης άμεσα, να δημιουργηθεί σταθμός συνεχούς μέτρησης της παροχής της πηγής και της ποιότητας του νερού της στη στάθμη αυτή, ώστε να αποδειχθούν και πειραματικά τα αποτελέσματα της προσομοίωσης. Επίσης, και μέχρι την πραγματοποίηση της επόμενης πρότασης (3), να γίνει δυνατόν να αντλείται νερό από την πηγή, όταν αυτό θα είναι κατάλληλο, το οποίο να μεταφέρεται άμεσα στα υπάρχοντα δίκτυα ύδρευσης.
3) Θα πρέπει να εξετασθεί η δυνατότητα μεταφοράς του νερού της πηγής στο φράγμα του Αποσελέμη ώστε αυτό να καταστεί μόνιμα λειτουργικό.
Αθήνα 19/1/2026
Με τιμή,
ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΜΑΡΑΜΑΘΑΣ
Υδρογεωλόγος
PhD Σχολής Χημικών Μηχανικών
Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου».
