Έντονες αντιδράσεις από τον Σύλλογο Απανταχού Κρασανών καταγράφονται γύρω από τις προτάσεις της επιστημονικής μελέτης για τον ιστορικό πλάτανο στο Κράσι, που εκπονήθηκε από το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και ανέθεσε ο Δήμος Χερσονήσου μετά την αποκόλληση μεγάλου κλάδου του δέντρου το 2024.
Σύμφωνα με τα συμπεράσματα, η κρισιμότητα της κατάστασης οδηγεί στην εισήγηση απομάκρυνσης των κύριων κορμών, ώστε να παραμείνει μόνο μονολιθικό τμήμα του δέντρου, με στόχο τη μείωση του κινδύνου ατυχημάτων. Η μελέτη παρουσιάστηκε πρόσφατα στο Δημοτικό Κατάστημα Μαλίων, με τους καθηγητές Ηλία Μήλιο και Κυριακή Κιτικίδου να αναλύουν τα δεδομένα αξιολόγησης του δέντρου, παρουσιάζοντας για πρώτη φορά - όπως ειπώθηκε - ολοκληρωμένο σύστημα ανάλυσης κινδύνου με βάση φωτογραμμετρική αποτύπωση.
«Σήμερα, αντί για ουσιαστικά μέτρα αποκατάστασης, προτείνεται η μετατροπή του σε “μονολιθικό υπόλειμμα”. Η πρόταση αυτή δεν αποτελεί λύση. Αποτελεί προσβολή σε ένα παγκόσμιο μνημείο ζωής. Ο πλάτανος του Κρασίου δεν πρέπει να “διασωθεί” ως κουφάρι. Πρέπει να ζήσει», δήλωσε στη “Νέα Κρήτη” η πρόεδρος του Συλλόγου Απανταχού Κρασανών, Γιούλη Ιεραπετριτάκη.
Η ίδια αναφέρθηκε στον πλέον πληγωμένο υπεραιωνόβιο πλάτανο στην “καρδιά” του Κρασίου, ο οποίος αποτελεί ζωντανό σύμβολο της ιστορίας, της μνήμης και της φυσικής ταυτότητας του τόπου, καυτηριάζοντας παράλληλα όσα φαίνεται να δρομολογούνται και τα οποία, όπως ανέφερε, θα είναι καταστροφικά για την ευρύτερη περιοχή.
►Διαβάστε επίσης: Γιούλη Ιεραπετριτάκη στο neakriti.gr: «Ο πλάτανος είναι η ψυχή του Κρασίου»
«Με ηλικία που εκτιμάται στα 2.400 έτη και ενώ είναι αναγνωρισμένος ως Διατηρητέο Μνημείο της Φύσης, δεν αποτελεί απλώς ένα δέντρο, αλλά μια ανεκτίμητη κληρονομιά της Ελλάδας και της Ευρώπης. Παρ’ όλα αυτά, η αδράνεια των Αρχών, η χρόνια υποβάθμιση του περιβάλλοντός του και οι επιζήμιες παρεμβάσεις που έγιναν, με την ανοχή της Πολιτείας, οδήγησαν στην κατάρρευση τμήματος του κορμού του τον περασμένο Δεκέμβριο. Είμαστε αντίθετοι σε οποιαδήποτε πρόταση που οδηγεί στην αλλοίωση και ουσιαστικά στην εξαφάνιση του δέντρου, μετατρέποντάς το σε ένα μονολιθικό υπόλειμμα. Μια τέτοια παρέμβαση θα έχει καταστροφικές συνέπειες για την τοπική κοινωνία και θα μετατρέψει έναν τόπο ψυχαγωγίας, περιβαλλοντικής ανάπαυσης και ανάτασης σε ένα νεκρό τοπίο.
Δεδομένου ότι ο πλάτανος δε θα υπάρχει, το τοπόσημο θα εκλείψει και μαζί του έχουν ήδη στερέψει οι βρύσες. Έτσι θα απονεκρωθεί ένα πολιτισμικό τοπίο, όπως είναι του Κρασίου, όπου πλάτανος και βρύσες αποτελούσαν ένα μοναδικό σύνολο που χαρακτήριζε τον τόπο. Αυτό το σύνολο χάνεται και πρόκειται για μεγάλη οπισθοδρόμηση, ουσιαστικά για περιβαλλοντική καταστροφή. Σήμερα, κάθε πολιτιστικός σύλλογος οφείλει να αγωνίζεται για την προστασία, διαχείριση και προβολή του περιβάλλοντος, όχι για την απαξίωση και καταστροφή του», τόνισε, μεταξύ άλλων, η κ. Ιεραπετριτάκη.
Αναφερόμενη στην πρόταση για ισχυρή κλάδευση που ειπώθηκε από τον καθηγητή κ. Μήλιο, επεσήμανε ότι στην πράξη σημαίνει πως ο πλάτανος θα μετατραπεί ουσιαστικά σε ένα υπόλειμμα δέντρου.
«Αυτή η πρόταση δεν αποτελεί πρόταση σωτηρίας, αλλά έναν τρόπο να δηλώνει ο εκάστοτε υπεύθυνος ότι έκανε το καθήκον του. Όμως, οι αποφάσεις που έπρεπε να εφαρμοστούν - η περιβαλλοντική μελέτη, η ανακήρυξη του δέντρου και τα προβλεπόμενα προστατευτικά μέτρα - δεν εφαρμόστηκαν ουσιαστικά. Η αδράνεια και το έλλειμμα πολιτικής οδήγησαν στην κατάρρευση του δέντρου. Έτσι, σήμερα, ένα χρόνο μετά, συζητάμε ότι είναι επικίνδυνο και ότι πρέπει να “πετσοκοπεί”. Εμείς είμαστε αντίθετοι. Κατανοούμε ότι αν προχωρήσει αυτή η λύση, ο πλάτανος θα πάψει να υπάρχει όπως τον γνωρίζουμε, στην καλύτερη περίπτωση, θα χρειαστούν εκατονταετίες ώστε οι επόμενες γενιές να απολαύσουν ξανά ένα δέντρο αντίστοιχου μεγέθους και μεγαλοπρέπειας. Δε θα υπάρχει πια δέντρο, δε θα υπάρχουν νερά. Θα υπάρχει μόνο ένα νεκρό τοπίο, που θα θυμίζει ότι κάποτε υπήρχε εκεί ένας μεγαλειώδης πλάτανος, σύμβολο της κοινότητας και μοναδικό τοπόσημο. Η εύκολη λύση είναι η ριζική κλάδευση, απλώς για να έχουμε το κεφάλι μας ήσυχο. Η μελέτη του Δημοκρίτειου, τελικά, δεν προτάχθηκε για την προστασία του δέντρου, αλλά για την αποσόβηση κινδύνων. Είναι σαν να λέμε: “Πονάει κεφάλι, κόβουμε το κεφάλι”», επεσήμανε.
Ο γηραιότερος πλάτανος της Ευρώπης
Σε δελτίο Τύπου, ο Σύλλογος Απανταχού Κρασανών τονίζει τα παρακάτω: «Ο υπεραιωνόβιος πλάτανος, που δεσπόζει στην κεντρική πλατεία στο Κράσι, αποτελεί τον γηραιότερο πλάτανο της Ευρώπης, με εκτιμώμενη ηλικία, από εξειδικευμένους επιστήμονες, τα 2.400 έτη. Το εμβληματικό αυτό δέντρο, λόγω της σπουδαίας μνημειακής, ιστορικής, οικολογικής, πολιτιστικής και αισθητικής του αξίας, έχει χαρακτηριστεί Διατηρητέο Μνημείο της Φύσης, δυνάμει του Προεδρικού Διατάγματος 29/9/2011, και αποτελεί, μαζί με τις δημόσιες κρήνες (επίσης ιστορικό διατηρητέο μνημείο, ΦΕΚ Β΄706/6.6.2001), αδιάσπαστη ενότητα φυσικού και αρχιτεκτονικού τοπίου. Ως εκ τούτου, προστατεύεται αυστηρά από την ισχύουσα νομοθεσία και τις Ευρωπαϊκές Συμβάσεις.
Θεμελιώδης σκοπός της ανακήρυξης σε Διατηρητέο Μνημείο της Φύσης είναι η πολιτιστική αναβάθμιση του τόπου και όχι η άσκηση επιχειρηματικών δραστηριοτήτων από μεμονωμένους πολίτες, με τρόπο που ακυρώνει αυτή την προοπτική και θέτει σε κίνδυνο την υπόσταση αυτού του μοναδικού δημιουργήματος της φύσης.
Παρά το αυστηρό καθεστώς προστασίας, ο χώρος της πλατείας αποτέλεσε διαχρονικά πεδίο ιδιαίτερα επιβαρυντικών πολεοδομικών και επιχειρηματικών επεμβάσεων, με την ανοχή ή ακόμη και την επίσημη άδεια της δημοτικής Αρχής, οι οποίες επηρέασαν δραματικά την υγεία του δέντρου και υποβάθμισαν τον περιβάλλοντα χώρο. Αυθαίρετες κατασκευές, σκέπαση του ριζικού συστήματος με μπετόν, πλημμελής άρδευση, ανάπτυξη ανεξέλεγκτου αριθμού τραπεζοκαθισμάτων και μόνιμη στάθμευση βαρέων οχημάτων, κατά παράβαση του Προεδρικού Διατάγματος, είναι μερικές από τις αιτίες που οδήγησαν στην κατάρρευση τμήματος του κορμού τον περασμένο Δεκέμβριο.
Η ολιγωρία των αρμόδιων υπηρεσιών (Δήμου Χερσονήσου, Διεύθυνσης Δασών Ηρακλείου) για την αποτελεσματική προστασία του μνημειακού πλατάνου καταγράφεται και στην πρόσφατη Τεχνική Έκθεση του ομότιμου καθηγητή Δασολογίας κ. Θεοχάρη Ζάγκα (2024), στην οποία βεβαιώνεται ότι η υγεία του δέντρου είναι “κακή” και ότι απαιτούνται άμεσα μέτρα βελτίωσης.
Παρά τις καταγγελίες επιστημόνων και πολιτών και ενώ το δέντρο εξακολουθεί να παραμένει πεσμένο στο έδαφος, οι αρμόδιες Αρχές, επτά μήνες μετά την εξώδικη διαμαρτυρία μας, μας ενημέρωσαν ότι ο Δήμος Χερσονήσου, σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Δασών Ηρακλείου, ανέθεσε στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης μελέτη αξιολόγησης του ΔΜΦ, διαβεβαιώνοντάς μας ότι θα ληφθούν γενναίες αποφάσεις για τη σωτηρία του.
Ωστόσο, στη δημόσια διαβούλευση της 1ης Δεκεμβρίου 2025, δηλαδή ένα χρόνο μετά την πτώση του δέντρου, παρουσιάστηκε έκθεση η οποία προβλέπει τη μετατροπή του πλάτανου σε “μονολιθικό υπόλειμμα”, ως μέτρο στοιχειώδους ασφάλειας».
Σύλλογος Απανταχού Κρασανών
Λύση ώστε το πολύπαθο δέντρο να διατηρήσει τα χαρακτηριστικά του
Όπως ανέφερε, ο Σύλλογος Απανταχού Κρασανών θα προσπαθήσει να βρει την καλύτερη λύση, ώστε αυτό το πολύπαθο δέντρο να πορευτεί στον χρόνο και στον χώρο, διατηρώντας τα χαρακτηριστικά του.
«Κατά την άποψή μας, θα πρέπει να ελαφρυνθεί όπου χρειάζεται, αλλά κυρίως να αποκατασταθεί η άρδευσή του, να ποτίζεται και να ελέγχεται δύο φορές τον χρόνο. Θα συμβουλευτούμε επιστήμονες που έχουν ήδη τοποθετηθεί υπέρ της προστασίας, ώστε να αποφύγουμε την αποτρόπαιη λύση που προτείνεται σήμερα».
Και κατέληξε λέγοντας: «Αν κοπεί το δέντρο, θα αλλάξει το μικροκλίμα της περιοχής. Θα αυξηθεί η θερμοκρασία και το τοπίο θα “δολοφονηθεί”. Χωρίς αυτό, το Κράσι χάνει το σημαντικότερο στοιχείο που το κατέστησε κορυφαία επιλογή επί δεκαετίες, γιατί “Κράσι και πλάτανος” είναι έννοιες άρρηκτα συνδεδεμένες. Και πραγματικά, πώς θα πορευτεί αυτή η κοινότητα χωρίς αυτό το στολίδι του χωριού;».
