plateia

Ηράκλειο: Αυτή είναι η αρχιτεκτονική πρόταση για την ανάπλαση της πλατείας Ελευθερίας (pics)

Ηράκλειο
Ηράκλειο: Αυτή είναι η αρχιτεκτονική πρόταση για την ανάπλαση της πλατείας Ελευθερίας (pics)

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Το α’ βραβείο στον πανελλήνιο αρχιτεκτονικό διαγωνισμό προσχεδίων απέσπασε ο Αρχιτέκτων Μηχανικός ΕΜΠ - Εικαστικός ΑΣΚΤ Γιάννης Γιαννούτσος - Ο ίδιος μαζί με τη διεπιστημονική ομάδα συμβούλων της αρχιτεκτονικής μελέτης αναλύει στο neakriti.gr την πρόταση για την εμβληματική πλατεία του Ηρακλείου και την ευρύτερη περιοχή της ανατολικής εισόδου στο ιστορικό κέντρο της πόλης

Στο Πολιτιστικό Συνεδριακό Κέντρο Ηρακλείου είναι στραμμένα αυτή την ώρα όλα τα βλέμματα καθώς εγκαινιάζεται η έκθεση των συμμετοχών του πανελλήνιου αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, που διοργανώνει ο Δήμος Ηρακλείου με τίτλο: «Βιοκλιματική ανάπλαση της πλατείας Ελευθερίας και της ευρύτερης περιοχής της ανατολικής εισόδου στο ιστορικό κέντρο της πόλης».

Στην εκδήλωση των εγκαινίων παρουσιάζονται τα αποτελέσματα του Πανελλήνιου αρχιτεκτονικού διαγωνισμού  που προκηρύχτηκε από το δήμο Ηρακλείου στις 28/05/2021 με αντικείμενο την ανάπλαση της ευρύτερης ανατολικής περιοχής (εντός του κηρυγμένου - οριοθετημένου αρχαιολογικού χώρου) της πόλης του Ηρακλείου και πλησίον των ενετικών τειχών .Η περιοχή μελέτης επικεντρώνεται στην αναμόρφωση της πλατείας Ελευθερίας και στη σύνδεση της με τις πλατείες Δασκαλογιάννη, Αρχαιολογικού Μουσείου και Νίκου Καζαντζάκη, καθώς επίσης και την ανάπλαση των οδών Δούκος Μποφώρ, τμήμα της Λεωφόρου Δημοκρατίας και της Λεωφόρου Ικάρου, δρόμοι που οριοθετούν την ευρύτερη περιοχή της ανατολικής εισόδου στο ιστορικό κέντρο της πόλης.

Το α’ βραβείο στον πανελλήνιο αρχιτεκτονικό διαγωνισμό προσχεδίων απέσπασε ο Αρχιτέκτων Μηχανικός ΕΜΠ - Εικαστικός ΑΣΚΤ Γιάννης Γιαννούτσος. 

Giannoutsos

Ο ίδιος μαζί με τη διεπιστημονική ομάδα συμβούλων της αρχιτεκτονικής μελέτης αναλύει στο neakriti.gr την πρόταση για την εμβληματική πλατεία του Ηρακλείου και την ευρύτερη περιοχή της ανατολικής εισόδου στο ιστορικό κέντρο της πόλης.

Η κομβική περιοχή μελέτης που σχεδιάστηκε είναι συνολικής έκτασης 53.000m2 και αποτελείται από 3 πλατείες (πλατεία Ελευθερίας - πλατεία Καζαντζάκη, πλατεία Δασκαλόγιαννη, πλατεία αρχαιολογικού μουσείου), όπως επίσης και από 3 Λεωφόρους (Λ. Δημοκρατίας, Δ. Μποφωρ, Λ. Ικάρου).

Η έμπνευση από τη ''Θεά των Όφεων''

Η πρώτη σκέψη όταν προκηρύχθηκε ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός που αφορά στην “καρδιά” του Ηρακλείου, πήγε σε μια δυνατή ανάμνηση: στην προ δεκαετίας επίσκεψή μας στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου όπου ξεχώρισα το αγαλματίδιο της “Θεάς των Όφεων” (1600 π.Χ. Bρέθηκε νότια της αίθουσας του θρόνου του ανακτόρου της Κνωσού). Η ιδέα για τη σύνθεση του χώρου, εξαρχής στρέφεται γύρω από την ιδιαίτερη φορεσιά του ειδωλίου, η οποία είναι σαν να “φέρει τον κόσμο όλο” με δομές, χρώματα, ύλες και καταβολές από την Κρήτη. Τούτη η επιθυμία γεννά σκέψεις για την ώσμωση της Αρχιτεκτονικής, της Τέχνης και της ίδιας της κοινωνίας.

Πώς μπορεί ο ιστορικός πυρήνας του Ηρακλείου να μπολιαστεί από τη φορεσιά της “Θεάς των Όφεων”; Πώς θα ερμηνευθεί στον αρχιτεκτονικό χώρο ώστε όταν περπατάμε στην πόλη να είναι “σαν να βαδίζουμε στη φορεσιά του αγαλματιδίου”; Και κυρίως: Τί σημαίνει να περιπλανιόμαστε επάνω σε κάτι βαθιά ριζωμένο στη συλλογική μνήμη του τόπου;

Η δυνατή αυτή επιθυμία συνταιριάχτηκε με την αγάπη για τον δημόσιο χώρο, για τον “κοινό τόπο” της πόλης που οφείλει να είναι δυναμικός · ελεύθερος · φιλόξενος και να υποδέχεται κάθε πτυχή της ζωής. Δημιουργείται μια δυναμική “χωρική σκηνή” προς τα Ενετικά Τείχη που ενώνει: συγκεντρώνει τον κόσμο, συνδέει το κέντρο με την υπόλοιπη πόλη και στρέφει τον κάτοικο προς τα ιστορικά ίχνη.

Ακριβώς επειδή ο χώρος της πόλης είναι δυναμικός και σύνθετος επιδιώκεται η βιοκλιματική, ηλεκτρομηχανολογική, κυκλοφοριακή τεκμηρίωση της μελέτης. Ο συγκεκριμένος αρχιτεκτονικός διαγωνισμός είναι μια ευκαιρία για το Ηράκλειο να ενώσει τα χνάρια της κάθε εποχής σε μια ενιαία σύνθεση. Και μέσα από τη σύνθεση αυτή να διακρίνονται τα χνάρια της κάθε φάσης του χώρου που πέρασε από τον τόπο αυτό. Σαν ο ίδιος ο χώρος να μας διηγείται μέσα από τα σημάδια του, την ιστορία του, από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα. Καθώς έτσι διατηρείται ζωντανή η μνήμη, ο παλμός του τόπου.

Για τον λόγο αυτό ευχαριστούμε τον Δήμο Ηρακλείου και την κριτική επιτροπή για το μέχρι τώρα έργο τους, για την προκήρυξη του διαγωνισμού και την εργασία τους προς αυτή την κατεύθυνση. Το επίσης δύσκολο όμως έργο των αρμόδιων φορέων είναι το να ολοκληρωθεί η προσπάθεια που σήμερα δημοσιεύεται. Αναφερόμαστε στο να συνεχίσει να υπάρχει η πολιτική βούληση να αξιοποιηθούν και να υλοποιηθούν μελλοντικά τα αποτελέσματα του αρχιτεκτονικού διαγωνισμού.

Deimokratias_Teixi
Φωτ.: Άποψη προς τη Λεωφόρο Δημοκρατίας και τα Ενετικά Τείχη

ΙΔΕΑ - ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ

Η κεντρική ιδέα της πρότασης περιγράφεται πολύ εύστοχα από την επιτροπή που την αξιολόγησε, και κρίνεται σκόπιμο να παρατεθεί αυτούσιο το σχετικό απόσπασμα:

«Με αφετηρία την εικαστικής μεγαλοπρέπειας περιβολή της ‘Θεάς των Όφεων’ που εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, η μελέτη χρησιμοποιεί ένα ενιαίο και συνεπές λεξιλόγιο υψηλής αισθητικής για να δομήσει μία επιδερμίδα που θα εφαρμοστεί σε όλη την έκταση του χώρου παρέμβασης στοχεύοντας στην ενοποίηση και την αμεσότητα του κοινωνικού και χωρικού γίγνεσθαι. Με την πρωτότυπη δημιουργία μιας χρωματικής παλέτας από την φορεσιά του ειδωλίου και τη χρήση ενός γεωμετρικού εμβάτη ανασχεδιάζει τον χώρο και τον καθιστά τη βάση λειτουργίας και ανάδειξης όλων των περιμετρικών κτισμάτων ανατρέποντας τα στερεότυπα της αστικής πλατείας. Δημιουργεί έναν υπερχώρο (μεγιστοποίηση του sharedspace) με έκταση εννοιολογικά μεγαλύτερη από αυτήν που καταλαμβάνει χωρίς να ακολουθεί άξονες ή γενέτειρες χαράξεων από υφιστάμενες κατασκευές και καλεί τα κτήρια να συμβάλλουν στον κοινό ανοιχτό χώρο που δημιουργείται.

Η αρχιτεκτονική γραφή έχει συνέχεια και συνέπεια και διαβάζεται με έναν μοναδικό τρόπο που πηγάζει από τον κανόνα της χάραξης χωρίς να γίνεται βαρετή λόγω επανάληψης ή προβλέψιμη. Οι τονικότητες που προσδίδουν τα υλικά στην δαπεδόστρωση και η επιλογή των διαβαθμίσεων ανάλογα με τις περιοχές και το είδος της φύτευσης δημιουργούν επίπεδα ανάγνωσης με εξαιρετικό ενδιαφέρον».

thumbnail_Άποψη της πλατείας Ελευθερίας
Φωτ.: Άποψη της πλατείας Ελευθερίας

Χωρική - Λειτουργική οργάνωση

Δημιουργείται ένας ζωτικός δυναμικός χώρος που μπολιάζεται από ιστορικά ίχνη και συγκεντρώνει τη ζωή του τόπου. Ο σχεδιασμός στοχεύει τόσο στη ευρεία κλίμακα της πόλης όπου ο κάτοικος αντιλαμβάνεται τον δημόσιο χώρο ως ενιαία οντότητα, όσο και στην κλίμακα της άμεσης περιοχής όπου βιώνει τον ειδικό δομικό - χωρικό - λειτουργικό χαρακτήρα των επιμέρους τόπων. Η “καρδιά” του Ηρακλείου συνδέεται άρρηκτα με την υπόλοιπη πόλη ενώ ταυτόχρονα οι επιμέρους τόποι-λειτουργίες γίνονται τοπόσημα που φιλοξενούν τον κάτοικο.

thumbnail_Άποψη της σύνθεσης από τη Λεωφόρο Δημοκρατίας προς το Αρχαιολογικό Μουσείο
Φωτ.: Άποψη της σύνθεσης από τη Λεωφόρο Δημοκρατίας προς το Αρχαιολογικό Μουσείο

· Καθιστικό - περατζάδα

Οι υψομετρικές διαφορές εν γένει (π.χ. σκαλιά πλ. Ελευθερίας), εξαλείφονται για να διευκολυνθεί η προσπέλαση - ροή των πεζών στο σύνολο της περιοχής μελέτης. Οι διαφορές του εδάφους προεκτείνονται προς τα Ενετικά Τείχη όπου μετασχηματίζονται σε κερκιδωτό ανάγλυφο διατηρώντας σημαντική απόσταση από αυτά. Η ζώνη πΗ ζώνη που δημιουργείται περί των Τειχών τονίζεται με κατάλληλη δενδροφύτευση, δομή, ύλη και φωτισμό για να δηλωθεί ότι εκεί είναι το σήμαντρο της περιοχής που λειτουργεί ως υπαίθριο καθιστικό και ως περατζάδα. Το κερκιδωτό “καθιστικό πόλης” περί των Ενετικών Τειχών γίνεται τοπόσημο τονίζοντας τη θέαση προς το σύνολο της περιοχής και προς το λιμάνι.

Σημειώνεται ως στόχος και η οπτική - λειτουργική σύνδεση του Αρχαιολογικού Μουσείου, της Λ. Μποφώρ και του Ημιπρομαχώνα Αγ. Φραγκίσκου στον κόμβο όπου συναντώνται.

· Πλατεία

Οι πλατείες Καζαντζάκη, Δασκαλογιάννη, Ελευθερίας και Αρχαιολογικού Μουσείου συγκοινωνούν δυναμικά ως δίκτυο ορίζοντας μια ολότητα χώρου, διατηρώντας όμως τα ειδικά χωρικά, δομικά και λειτουργικά τους χαρακτηριστικά. Στον πυρήνα της πλατείας Ελευθερίας δημιουργείται ένας ελεύθερος δυναμικός χώρος δράσης. Τα ξέφωτα - μικρότοποι που δημιουργούνται εντός της πλατείας λειτουργούν ως χώροι συνάθροισης και συνοδεύονται από κατάλληλη δενδροφύτευση, φωτισμό, στοιχεία στάσης (πέργκολες - καθίσματα στη βάση των δένδρων).

· Ζώνη αναψυχής

Εκεί όπου οι πλατείες συναντούν τα κτήρια της πόλης προτείνεται ένας ξύλινος φορέας - κατασκευή που δημιουργεί έναν σκιασμένο χώρο στάσης όπου φιλοξενούνται οι ισόγειες εμπορικές λειτουργίες / χώροι αναψυχής. Η κατασκευή αυτή διατρέχει ως συνδετικό νήμα και τις τέσσερις πλατείες διασφαλίζοντας μια ημιυπαίθρια πορεία υπό αυτής και ένα ενιαίο ύφος για τις λειτουργικές ανάγκες των χώρων. Τα σκέλη της ελαφριάς αυτής ευμετάβλητης κατασκευής ανάλογα με τα καιρικά φαινόμενα παρέχουν σκίαση ή ηλιασμό.

Συνθετικά χαρακτηριστικά

Με γνώμονα την προσβασιμότητα, τη βιοκλιματική συμπεριφορά και την ανάδειξη των ιστορικών ιχνών δημιουργούνται πολλαπλοί αμφιθεατρικοί χώροι γύρω από μια χωρική σκηνή. Η πόλη συνδέεται σε όλες της τις διευθύνσεις με πυρήνα το δίκτυο πλατειών και τη ζώνη του Ενετικού Τείχους. Προς αυτή την κατεύθυνση συνεισφέρουν:

· Η ύλη του Δημόσιου χώρου που συνυφαίνεται με ύλες συγγενικές του τείχους και της ευρύτερης περιοχής. Η δαπεδόστρωση ενοποιεί το σύνολο της περιοχής μελέτης, τις πλατείες Ελευθερίας, Καζαντζάκη, Δασκαλογιάννη, Αρχαιολογικού Μουσείου, τη ζώνη περιμετρικά των τειχών, καθώς και τις Λεωφόρους Ικάρου - Μποφώρ - Δημοκρατίας. Αξιοποιούνται ύλες από τον τόπο της Κρήτης συγγενικές μεταξύ τους που όταν πλησιάζουν ιστορικά ίχνη, παραλλάσσονται ώστε να σημάνουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα τους -λειτουργούν ως χωρικά σινιάλα-.

Επαναχρησιμοποιούνται τα μάρμαρα της υφιστάμενης πλατείας - υφιστάμενα υλικά δαπεδόστρωσης και επεξεργάζονται ώστε να εξοικονομηθούν πόροι. Η κατεργασία τους προκειμένου να χαθεί η ολισθηρότητα - θάμβωση, κρίνεται αναγκαία, όπως και η επανατοποθέτησή τους στα κατάλληλα σημεία. Τα υφιστάμενα φωτιστικά της πλατείας (σχεδιασμός υφιστάμενης πλατείας Ελευθερίας και φωτιστικών ιστών: Νίκος Σκουτέλης - Φλάβιο Ζανόν), επισκευάζονται και χωροθετούνται περί των Ενετικών Τειχών (στο ύψος της πλ. Ελευθερίας), για να τονίσουν την κεντρική περιοχή στάσης.

Σημειώνεται πως διευκολύνεται η ΑΜΕΑ, η διέλευση και η πρόσβαση των πεζών στο σύνολο της πρότασης αποτέλεσε επίσης προτεραιότητα κατά τον σχεδιασμό.

· Η ιδέα για την δενδροφύτευση είναι η πλήρης διατήρηση και εμπλουτισμός της υφιστάμενης φύτευσης της πλατείας Ελευθερίας ώστε να δημιουργηθεί ένα δίκτυο πρασίνου που τείνει να ενοποιηθεί με το γειτονικό πάρκο Γεωργιάδη. Δημιουργείται έτσι μια ενιαία περιπατητική διαδρομή που συνδέει την πόλη σε όλες τις διευθύνσεις με πυρήνα την πλατεία και τη ζώνη του Ενετικού Τείχους. Οι οικογένειες δενδροφυτεύσεων οργανώνονται σύμφωνα με τις ειδικές χωρικές και λειτουργικές απαιτήσεις της κάθε υποπεριοχής αλλά και σύμφωνα την βαθύτερη εννοιολογική τους σημασία και λειτουργία.

· Οι κυκλοφοριακές ρυθμίσεις γίνονται προς την κατεύθυνση της Ήπιας Κινητικότητας. H προοδευτική υλοποίηση σε δύο φάσεις διασφαλίζει την ήπια προσαρμογή των κατοίκων στις νέες συνθήκες και τη δυνατότητα τυχόν αναπροσαρμογών του αρχικού σχεδιασμού με βάση την χρήση που κάνουν οι κάτοικοι.

Οι κυκλοφοριακές ρυθμίσεις Ήπιας Κινητικότητας και η ανασύνθεση του εδάφους που δίνουν την εντύπωση της συνέχειας του δημόσιου χώρου και συνεισφέρουν στην προσβασιμότητα των πεζών (δομική και οπτική ένωση),

· Σχετικά με τη βελτίωση της βιοκλιματικής συμπεριφοράς, στόχος είναι να επιτευχθεί η αίσθηση θερμικής άνεσης μέσω συνδυασμού: ελέγχου θερμοκρασίας αέρα (δενδροφύτευση και κατασκευές - πέργκολα), ελέγχου έντασης του αέρα μέσω κατάλληλης δενδροφύτευσης περιμετρικά των τειχών αλλά και επί της πλατείας, επιλογής δενδροφύτευσης με κατάλληλα είδη, κατάλληλης επιλογής υλικότητας.

· Οι ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις που προτείνονται, για να ικανοποιήσουν πλήρως τους βιοκλιματικούς στόχους που θέτει ο διαγωνισμός. Στηρίζονται ενεργειακά σε δύο κυρίως πυλώνες: α) στο μηδενικό ενεργειακό αποτύπωμα της πλατείας με χρήση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), και β) σε έξυπνες λύσεις φωτισμού κοινόχρηστων χώρων, χωρίς εκπτώσεις όμως στην καλαισθησία, και διαδραστικές προσεγγίσεις ενημέρωσης των δημοτών.

plateia

Σκέψη για τον δημόσιο χώρο

Οφείλουμε να δίνουμε τον καλύτερο μας εαυτό στον δημόσιο χώρο καθώς ο χώρος αυτός συνυφαίνεται με τα βιώματα και τις αναμνήσεις όχι μόνο του ενός ατόμου αλλά της κοινωνίας ολόκληρης.

Αρχιτεκτονική μελέτη · Α’ Βραβείο:

ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΙΑΝΝΟΥΤΣΟΣ, Αρχιτέκτων Μηχανικός ΕΜΠ ∙ Εικαστικός ΑΣΚΤ

Ποσοστό συμμετοχής 100%

Ειδικοί σύμβουλοι Αρχιτεκτονικής Μελέτης:

Μαρία Ειρήνη, Κωνσταντινίδη Μάνεση (Αρχιτέκτων Μηχανικός-Ειδικός Σύμβουλος στη διαδικασία ψηφιακής μοντελοποίησης), Ηλίας Γεωργακόπουλος (Αρχιτέκτων, Βιομηχανικός Σχεδιαστής-Ειδικός σύμβουλος στη διαδικασία τρισδιάστατων απεικονίσεων), Ζωή Χριστοφόρου (Συγκοινωνιολόγος-Ειδικός Σύμβουλος κυκλοφοριακής μελέτης), Μαρία Γιαννουλάκη (Πολιτικός Μηχανικός -Ειδικός Σύμβουλος κυκλοφοριακής μελέτης), Θάνος Βλαστός (Συγκοινωνιολόγος-Πολεοδόμος-Ειδικός Σύμβουλος κυκλοφοριακής μελέτης), Παναγής Βοβός (Ηλεκτρολόγος Μηχανικός-Ειδικός Σύμβουλος ηλεκτρομηχανολογικής μελέτης), Αλκιβιάδης Οικονομίδης (Αρχιτέκτων Μηχανικός-Ειδικός Σύμβουλος περιβαλλοντικής μελέτης) Καλλιόπη Ραδόγλου (Δασολόγος-Ειδικός Σύμβουλος διαχείρισης περιβαλλοντικής μελέτης) Δημήτρης Παπάζογλου (Φυσικός-Ειδικός Σύμβουλος Τεχνολογίας Υλικών), Έρση Λαβαρη (Ειδικός Σύμβουλος-Αρχαιολόγος).

Κριτική επιτροπή του Διαγωνισμού

ΣΑΚΑΝΤΑΜΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ (Αρχιτέκτων Μηχανικός, Επίκουρος Καθηγητής του Τμήματος Αρχιτεκτόνων του ΑΠΘ), ΔΙΓΩΝΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ (Αρχιτέκτονας Μηχανικός, Ελεύθερος επαγγελματίας), ΚΟΚΚΙΝΙΔΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Αρχιτέκτονας Μηχανικός, Ελεύθερος επαγγελματίας), ΚΟΥΝΤΑΝΤΟΥ ΟΛΓΑ (Αρχιτέκτονας Μηχανικός, Αναπληρωματικό μέλος, υπάλληλος της Διεύθυνσης Τεχνικών Έργων & Μελετών), ΝΤΑΦΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ (Αρχιτέκτονας Μηχανικός, επιλαχόν μέλος, Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΜΠ).

ΤΑ ΝΕΑ του neakriti.gr στο Google News