Η επένδυση στην πρώην αμερικανική βάση των Γουρνών προχωρά, με τη σύμφωνη γνώμη τόσο του Δήμου Χερσονήσου όσο και της Περιφέρειας Κρήτης. Το «ναι», ωστόσο, δεν είναι χωρίς αστερίσκους.
Η Επιτροπή Περιβάλλοντος, στη χθεσινή της συνεδριαση, ενέκρινε κατά πλειοψηφία τη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, με την προϋπόθεση ότι θα ενσωματωθούν οι παρατηρήσεις, οι διορθώσεις και οι απαραίτητες αποσαφηνίσεις που έθεσε η Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Χωρικού Σχεδιασμού της Περιφέρειας Κρήτης. Παράλληλα όμως τα μέλη της Επιτροπής έθεσαν επί τάπητος κι άλλα ζητήματα - δρόμοι, πρόσβαση στην παραλία, στάθμευση και το όφελος για την τοπική κοινωνία.
Μπορεί η επένδυση να έχει πάρει τον δρόμο της, όμως η ίδια η υπηρεσία εντόπισε κενά και ασάφειες σε μια μελέτη που, όπως επισημάνθηκε, δίνει την εικόνα ότι κατατέθηκε πριν... ακόμη οριστικοποιηθεί πλήρως ο σχεδιασμός.
Ο πρόεδρος της Επιτροπής Περιβάλλοντος Νίκος Ξυλούρης ήταν σαφής: «η ΜΠΕ εγκρίνεται με την προϋπόθεση της ενσωμάτωσης των παρατηρήσεων και των αποσαφηνίσεων».
Μια επένδυση 350 στρεμμάτων με τουριστικό αποτύπωμα
Στην έκταση των περίπου 350 στρεμμάτων προβλέπεται ένα σύνθετο τουριστικό και εμπορικό project. Το ΕΣΧΑΔΑ, που εγκρίθηκε με Προεδρικό Διάταγμα το 2021, χωρίζει την περιοχή σε δύο ζώνες: περίπου 29 στρέμματα για θεματικό πάρκο, εμπορικές χρήσεις και αναψυχή και περίπου 316 στρέμματα για τουρισμό και αναψυχή.
Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει τουριστικές επιπλωμένες κατοικίες και πεντάστερα καταλύματα, ξενοδοχειακές μονάδες, spa, αθλητικές εγκαταστάσεις και εμπορικές χρήσεις. Το καζίνο, που είχε αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης στα προηγούμενα στάδια, τελικά δεν περιλαμβάνεται στην επένδυση. Κι όπως ανέφεραν οι μελετητές, η επιλογή αυτή έγινε επειδή το καζίνο δεν ταίριαζε με την περιοχή και θα οδηγούσε σε μεγαλύτερο αποτύπωμα.
Η απουσία του καζίνο θεωρείται από την τοπική κοινωνία θετική εξέλιξη, ενώ για το ενδεχόμενο λειτουργίας του είχαν εκφραστεί ποικίλες αντιδράσεις. Ωστόσο δεν αναιρείται, το βασικό ερώτημα: τι μένει τελικά στην τοπική κοινωνία από μια τόσο μεγάλη επένδυση;
Το νερό και τα απόβλητα στον πυρήνα των παρατηρήσεων
Κατά την τοποθέτησή της η προϊσταμένη της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος και Χωρικού Σχεδιασμού της Περιφέρειας Κρήτης επισήμανε την ανάγκη αποσαφήνισης για τις γεωτρήσεις υφάλμυρου νερού και τη διάθεση της άλμης, με ιδιαίτερη ανάγκη προστασίας των γεωτρήσεων του ΕΛΚΕΘΕ και εξασφάλισης των απαιτούμενων ποσοτήτων νερού. Για το ζήτημα απαιτείται και σχετική απόφαση της Διεύθυνσης Υδάτων της Αποκεντρωμένης Διοίκησης.
Παράλληλα, ζητήθηκε πληρέστερη ποσοτικοποίηση των υπόλοιπων παραγόμενων αποβλήτων, ενώ ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην άρδευση και στην επαναχρησιμοποίηση του επεξεργασμένου νερού. Οι σχετικές μελέτες, όπως τονίστηκε, θα πρέπει να «κουμπώσουν» με την ΜΠΕ, ώστε να υπάρχει ενιαία εικόνα για τις ποσότητες, τις δεξαμενές και τη συνολική διαχείριση του νερού.
Ανάλογες παρατηρήσεις καταγράφηκαν και για τα προϊόντα εκσκαφών και κατεδαφίσεων, καθώς προβλέπεται μονάδα θραύσης και επεξεργασίας υλικών, αλλά απαιτείται σαφής ισοζυγισμός των ποσοτήτων. Η υπηρεσιακή εισήγηση, επί της ουσίας, έδειξε ότι υπάρχουν ακόμη κομμάτια του περιβαλλοντικού παζλ που πρέπει να συμπληρωθούν.
Το μεγάλο στοίχημα: να μην γίνει η επένδυση «κλειστή»
Για τον Δήμο Χερσονήσου, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο αν θα γίνει η επένδυση, αλλά με ποιους όρους θα συνδεθεί με την περιοχή. Ο δήμαρχος Ζαχαρίας Δοξαστάκης χαρακτήρισε την επένδυση υπερτοπικής και στρατηγικής σημασίας, υπενθυμίζοντας την πολυετή αδυναμία αξιοποίησης της έκτασης. Άφησε, όμως, αιχμές για το γεγονός ότι ένα τόσο σημαντικό περιουσιακό στοιχείο κατέληξε να περάσει σε ιδιώτες αντί να έχει αξιοποιηθεί από τους τοπικούς φορείς.
«Απορώ πως δεν μπόρεσαν οι τοπικοί φορείς να αποκτήσουν αυτό το περιουσιακό στοιχείο», ανέφερε, ενώ σχολιάζοντας τη μεγάλη τουριστική ανάπτυξη στην περιοχή είπε χαρακτηριστικά οτι ο Δήμος Χερσονήσου έχει ήδη 158 πεντάστερα ξενοδοχεία, δίνοντας το “στίγμα” της τουριστικής… μονοκαλλιέργειας.
Η αξιοποίηση της πρώην Αμερικανικής Βάσης αποτελεί μια ιστορία που ξεκινά από τις αρχές της δεκαετίας του ’90, όταν οι Αμερικανοί αποχώρησαν από την περιοχή. Όπως ανέφερε ο εντεταλμένος περιφερειακός σύμβουλος για Ευρωπαϊκά και Διεθνή Θέματα και πολεοδόμος Γιώργος Αλεξάκης, περίπου 35 χρόνια μετά την αποχώρηση των Αμερικανών, «επί δεκαετίες υπήρξαν θεσμικές εμπλοκές και συζητήσεις για το μέλλον της έκτασης».
Τα ερωτήματα για το ΕΣΧΑΔΑ και την πρόσβαση
Ο Γιώργος Αλεξάκης έθεσε σειρά ερωτημάτων με την ιδιότητα και του πολεοδόμου, αναδεικνύοντας τί...δεν προβλέπει το ΕΣΧΑΔΑ και πως τελικά δεν ευνοεί την τοπική κοινωνία.
Μεταξύ άλλων έθεσε το ζήτημα της εισφοράς σε γη, της ελεύθερης πρόσβασης των οχημάτων στους δρόμους εντός της έκτασης και της παραχώρησης κοινόχρηστων χώρων στον Δήμο.
Από την πλευρά του, ο δήμαρχος διευκρίνισε ότι η πρόσβαση στην παραλία έχει εξασφαλιστεί και ότι προβλέπεται ναυαγοσωστική κάλυψη, ενώ η τοπική κοινωνία εξακολουθεί να ζητά διέλευση από τον παραλιακό δρόμο, κάτι που πάντως δεν μοιάζει εφικτό. Η τελική πρόταση προβλέπει πεζόδρομο και ποδηλατόδρομο στο παραλιακό μέτωπο, ενώ η επένδυση παραχωρεί περίπου 15.500 τ.μ. για βελτίωση και διαπλάτυνση του οδικού δικτύου.
Στο τραπέζι του διαλόγου μπήκαν επίσης η ελεύθερη πρόσβαση στην παραλία, οι δρόμοι, οι πεζόδρομοι και οι ποδηλατικές διαδρομές, οι χώροι στάθμευσης, αλλά και έργα που θα βελτιώσουν συνολικά τον περιβάλλοντα χώρο.
Η επένδυση προβλέπει δύο κυκλικούς κόμβους και σημαντική αναβάθμιση του οδικού δικτύου. Όπως εξήγησαν οι μελετητές Αργυρόπουλος και Μαυρογιώργης, οι δύο κόμβοι θα βελτιώσουν την πρόσβαση και την οδική ασφάλεια, ενώ ο ανατολικός δρόμος ήπιας κυκλοφορίας αναπτύσσεται σε μεγάλο μέρος του εντός της έκτασης της επένδυσης.
Η παρέμβαση προβλέπει, μεταξύ άλλων, διπλής κατεύθυνσης δρόμους, πεζοδρόμια, ποδηλατόδρομο και σημαντική αύξηση των χώρων για πεζούς. Σήμερα, όπως ειπώθηκε, υπάρχουν περίπου 1.100 τετραγωνικά μέτρα πεζοδρομίων, ενώ η νέα παρέμβαση τα πολλαπλασιάζει σημαντικά, ενώ αντίστοιχα αυξάνονται και οι διαβάσεις πεζών.
Προβλέπονται επίσης δύο χώροι στάθμευσης περίπου 40+40 θέσεων, ενώ ο Δήμος ζήτησε επιπλέον χώρο στάθμευσης μπροστά από το ΕΛΚΕΘΕ, σε έκταση περίπου 4,5 στρεμμάτων.
Στόχος, όπως ανέφεραν οι μελετητές, είναι δρόμοι και χώροι στάθμευσης να παραχωρηθούν σε δημόσια χρήση, σε συνεννόηση με την ΕΤΑΔ και τον Δήμο.
Ο διευθυντής των τεχνικών υπηρεσιών της Περιφέρειας Κρήτης Μιχάλης Ψαρουδάκης, σημείωσε ότι οι δύο κόμβοι είναι θετικοί από πλευράς ασφάλειας, ζήτησε όμως περαιτέρω διερεύνηση της πρόσβασης των σχολείων που βρίσκονται γύρω από την περιοχή και των θέσεων στάθμευσης, καθώς κάποιες υφιστάμενες είσοδοι και έξοδοι πρόκειται να καταργηθούν.
Από το καταφύγιο σκύλων μέχρι το λιμανάκι
Στην τοποθέτησή του ο Δήμαρχος Χερσονήσου ανέλυσε το πλήρες περιεχόμενο της γνωμοδότησης που απέστειλε ο Δήμος στη ΔΙΠΑ/ΥΠΕΝ, καθώς και το σύνολο των παρατηρήσεων που περιλαμβάνονται στην απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου και στο έντυπο Δ9, το οποίο αποτελεί το επίσημο μέσο διατύπωσης θέσεων των φορέων στο πλαίσιο της διαδικασίας περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Μεταξύ των βασικών σημείων που αναδεικνύονται, περιλαμβάνονται η ανάγκη διασφάλισης της ελεύθερης πρόσβασης των πολιτών στο παράκτιο μέτωπο, η προβλεπόμενη αύξηση του κυκλοφοριακού φόρτου, η επάρκεια και ασφάλεια των χώρων στάθμευσης πλησίον της ακτής και οι επιπτώσεις από την κατασκευή νέων κυκλικών κόμβων επί της Παλαιάς Εθνικής Οδού, ιδίως σε σχέση με τις σχολικές μονάδες της περιοχής. Ο δήμαρχος έθεσε στο τραπέζι και το ζήτημα της σχέσης της επένδυσης με τις υπάρχουσες δημόσιες και κοινωνικές δομές της περιοχής, όπως το Δημαρχείο, το Μουσικό και Καλλιτεχνικό Σχολείο, το ΕΛΚΕΘΕ, το Ενυδρείο, το ΔΕΚΚ και το κυνοκομείο.
Παράλληλα, επισήμανε την ανάγκη προστασίας του ατμοσφαιρικού περιβάλλοντος κατά τη φάση κατασκευής, η λήψη μέτρων για την ασφάλεια των μαθητικών μετακινήσεων, η πρόβλεψη χώρων στάθμευσης για σχολικά λεωφορεία και η μέριμνα για τις υφιστάμενες χρήσεις που βρίσκονται εντός της έκτασης του έργου, όπως το καταφύγιο ζώων και η πιάτσα ταξί. Τόνισε την ανάγκη δημιουργίας νέου καταφυγίου ζώων, καθώς το υφιστάμενο καταφύγιο - που όπως τόνισε ο δήμαρχος λειτουργεί υποδειγματικά με ένα δίκτυο 250 εθελοντών από το εξωτερικό - βρίσκεται σε χώρο που επηρεάζεται από τον σχεδιασμό της επένδυσης. Ο δήμαρχος ζήτησε τη χρηματοδότηση του νέου καταφυγίου από το ΤΑΙΠΕΔ ή τους επενδυτές.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη διαχείριση των υδατικών πόρων, στις μονάδες αφαλάτωσης και στη διάθεση του αλμόλοιπου, με τον Δήμο να ζητά αυστηρή παρακολούθηση ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν θα υπάρξει επιβάρυνση των υπόγειων και παράκτιων υδροφορέων. Επισημαίνεται επίσης η ανάγκη ενίσχυσης των τάφρων απορροής και η κατασκευή δεξαμενής ανάσχεσης για την αντιπλημμυρική προστασία της περιοχής, καθώς και η διασφάλιση ότι οι υφιστάμενες υποδομές των σχολείων δεν θα επηρεαστούν από τις νέες οδικές διαμορφώσεις.
Συζητήθηκε ακόμη η προοπτική το αλιευτικό καταφύγιο στην περιοχή να συνδεθεί με το Λιμενικό Ταμείο Χερσονήσου, με τον δήμο να επιμένει ότι τέτοιες παρεμβάσεις πρέπει να αφήνουν πραγματικό αποτύπωμα στην περιοχή.
«Ο κάτοικος δεν έχει να πανηγυρίσει»
Στην άλλη πλευρά βρέθηκε η «Λαϊκή Συσπείρωση». Ο Δημήτρης Βρύσαλης έθεσε συνολικά το ζήτημα της ιδιωτικοποίησης της έκτασης, υποστηρίζοντας ότι η επένδυση δεν απαντά στις ανάγκες της κοινωνίας. «Ο κάτοικος δεν έχει να πανηγυρίσει. Μόνο ο επενδυτής έχει να πανηγυρίσει από όλο αυτό» - είπε χαρακτηριστικά, τονίζοντας ότι η έκταση θα μπορούσε να αξιοποιηθεί με διαφορετικό τρόπο προς όφελος της κοινωνίας. «Εμείς σαν Λαϊκή Συσπείρωση και τότε και τώρα καταψηφίζουμε και καλούμε τους πολίτες να παλέψουν να σώσουν ό,τι σώζεται», κατέληξε. Σε δήλωσή του ο Δ.Βρύσαλης κάνει λόγο για μια επένδυση πολλών εκατομμυρίων που δεν είναι τυχαία. “Στην πραγματικότητα εντάσσεται στο γενικότερο σχέδιο πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων για τη μετατροπή όλου του παραλιακού μετώπου σε κρητική Ριβιέρα για πολύ υψηλά βαλάντια” – τονίζει χαρακτηριστικά.
Από την πλευρά του, ο περιφερειακός σύμβουλος Πρίαμος Ιερωνυμάκης μίλησε για την ανάγκη σύνδεσης του τουρισμού με την ενδοχώρα και τον πρωτογενή τομέα, επισημαίνοντας ότι, παρά τα εκατομμύρια επισκεπτών, τα προϊόντα της Κρήτης δεν βρίσκουν τον δρόμο προς την τουριστική αγορά, τα χωριά ερημώνουν και τα προϊόντα της κρητικής γης μένουν αδιάθετα.
Αλλά και ο αντιπρόεδρος της Επιτροπής, περιφερειακός σύμβουλος της παράταξης του Σπ.Δανέλλη, Μιχάλης Χαιρετάκης, παρ’ότι δεν κινήθηκε στην ίδια λογική, στάθηκε στις παρατηρήσεις της υπηρεσίας, εκφράζοντας τον προβληματισμό του για τις παραλείψεις και τις αντιφάσεις της μελέτης.
Η απόφαση της Επιτροπής ήταν θετική κατά πλειοψηφία, με την Μαρία Βάρδα και τον Δημήτρη Βρύσαλη να καταψηφίζουν και τον Μιχάλη Χαιρετάκη να ψηφίζει «παρών».
