Η συμμετοχή των γυναικών στα εθνικά κοινοβούλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης αυξάνεται, όμως η Ελλάδα εξακολουθεί να απέχει αισθητά από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Τα στοιχεία της Eurostat για το 2025 δείχνουν ότι οι γυναίκες καταλαμβάνουν το 33,6% των εδρών στα εθνικά κοινοβούλια της Ε.Ε., ποσοστό αυξημένο κατά 5,4 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2015. Στην Ελλάδα, το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται σε 23,9%.
Η διαφορά φτάνει τις 9,7 ποσοστιαίες μονάδες. Η Ελλάδα βρίσκεται έτσι κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, σε μια κατάταξη στην οποία τα υψηλότερα ποσοστά καταγράφονται στη Φινλανδία με 46%, στη Σουηδία με 44,8% και στη Δανία με 44,7%. Στον αντίποδα βρίσκονται η Κύπρος με 14,3%, η Ουγγαρία με 15,6% και η Ρουμανία με 22%.
Η Eurostat καταγράφει, πάντως, συνολική βελτίωση στην Ευρώπη. Όλες οι χώρες της Ε.Ε., με εξαίρεση τη Γερμανία, αύξησαν τη συμμετοχή των γυναικών στα εθνικά κοινοβούλια σε σχέση με το 2015. Η μεγαλύτερη άνοδος σημειώθηκε στη Λετονία, τη Μάλτα, τη Γαλλία και την Τσεχία.
Ανάλογη τάση καταγράφεται και στις εθνικές κυβερνήσεις. Το 2025 οι γυναίκες κατείχαν το 31,9% των θέσεων στις εθνικές κυβερνήσεις της Ε.Ε., έναντι 27,7% το 2015, αύξηση 4,2 ποσοστιαίων μονάδων.
Η εικόνα αυτή δημιουργεί ένα ερώτημα: τι συμβαίνει στην πράξη με τις γυναίκες που διεκδικούν την εκλογή τους και ποια εμπόδια εξακολουθούν να συναντούν μέχρι να φτάσουν στα έδρανα του Κοινοβουλίου;
Η Σέβη Βολουδάκη, η Ελένη Βατσινά και η Κατερίνα Σπυριδάκη, τρεις γυναίκες βουλευτές από την Κρήτη, περιγράφουν διαφορετικές πλευρές της ίδιας πραγματικότητας.
Οι τρεις βουλευτίνες περιγράφουν μιλώντας στη “Νέα Κρήτη” και το neakriti.gr τι βρίσκεται πίσω από αυτόν τον αριθμό: η κοινωνική νοοτροπία που αλλάζει πιο αργά από τις θεσμικές αποφάσεις, τα πολιτικά δίκτυα που δεν ξεκινούν για όλους από την ίδια αφετηρία, τα στερεότυπα για το φύλο και την ηλικία και, τελικά, η ανάγκη οι γυναίκες να αποκτούν όχι μόνο θέση στους θεσμούς, αλλά και ουσιαστικό λόγο στις αποφάσεις.
Δύο διαφορετικές ταχύτητες
Για τη βουλευτή Χανίων της Νέας Δημοκρατίας, Σέβη Βολουδάκη, η διαφορετική εικόνα μεταξύ κυβέρνησης και Κοινοβουλίου δείχνει δύο διαφορετικές ταχύτητες αλλαγής.
«Η πολιτική ηγεσία - και ο ίδιος ο πρωθυπουργός - έχει κάνει μια συνειδητή επιλογή να φέρει γυναίκες σε θέσεις ευθύνης, και τα νούμερα το δείχνουν. Ο τριπλασιασμός της συμμετοχής στην κυβέρνηση δεν είναι τυχαίος, είναι αποτέλεσμα πολιτικής βούλησης», σημειώνει.
Η κάλπη, όπως εξηγεί, λειτουργεί διαφορετικά. «Εκεί δεν αποφασίζει ένας, αποφασίζουν χιλιάδες πολίτες, ο καθένας με τις δικές του νοοτροπίες, συνήθειες και αντιλήψεις για το “ποιος κάνει για πολιτικός”. Και αυτές οι αντιλήψεις αλλάζουν πιο αργά από τις αποφάσεις μιας ηγεσίας».
Η ίδια δε θεωρεί ότι η κοινωνία παραμένει στάσιμη, αλλά ότι η κοινωνική αλλαγή χρειάζεται περισσότερο χρόνο. «Δε θα το έλεγα “ευκολότερο για τον πρωθυπουργό” θα έλεγα ότι η θεσμική βούληση μπορεί να κινηθεί γρήγορα, ενώ η κοινωνική νοοτροπία θέλει χρόνο. Η δουλειά μας είναι να κλείσουμε αυτή την ψαλίδα - και ο μόνος τρόπος να πειστεί η κοινωνία είναι να δει γυναίκες να παράγουν έργο. Αυτό προσπαθώ να κάνω κάθε μέρα».
Πέραν των θεσμικών εμποδίων, η βουλευτής Χανίων αντιμετώπισε και... την πρόκληση της αυτόνομης διαδρομής όταν υπάρχει μια βαριά οικογενειακή παρακαταθήκη. «Θα ήμουν ανειλικρινής αν έλεγα ότι το όνομα δεν άνοιξε πόρτες - τις άνοιξε. Ο Μανούσος άφησε μια σημαντική παρακαταθήκη εμπιστοσύνης στα Χανιά. Το σέβομαι βαθιά και δε θα το απαρνηθώ ποτέ», σημειώνει η ίδια, επισημαίνοντας πως «το όνομα σε πάει μέχρι ένα σημείο».
«Από την πρώτη στιγμή ένιωσα ότι έπρεπε να αποδείξω πως στέκομαι με τις δικές μου δυνάμεις, με τη δική μου δουλειά και τις δικές μου θέσεις. Οπότε, για να απαντήσω ευθέως: στην αρχή ήταν και τα δύο. Ασπίδα και βάρος μαζί. Με τον καιρό, όμως, το βάρος γίνεται κίνητρο. Δε με ενοχλεί που κρίνομαι αυστηρότερα, με κάνει καλύτερη σε αυτό που κάνω», δηλώνει η ίδια.
Ακόμη και μετά την εκλογή, ωστόσο, η ισότητα δε θεωρείται δεδομένη...
«Δε θα σας πω ότι το τοπίο είναι αυτό που θα θέλαμε, θα ήταν ψέμα, και όποια γυναίκα στην πολιτική σας πει το αντίθετο, δε λέει όλη την αλήθεια. Υπάρχουν ακόμη στιγμές που πρέπει να μιλήσεις πιο δυνατά για να ακουστείς εξίσου. Αυτό όμως που έχω δει να αλλάζει είναι ότι το ειδικό βάρος και την αξιοπιστία σου τα “χτίζεις” με το έργο σου, όχι με το φύλο σου. Όταν φέρνεις αποτέλεσμα, η φωνή σου αποκτά βαρύτητα που κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει», δηλώνει εμφατικά η υφυπουργός Μετανάστευσης και καταλήγει: «Εκεί δίνω τη μάχη μου: όχι να μου δοθεί μια θέση στο τραπέζι επειδή είμαι γυναίκα, αλλά να την κερδίσω με τη δουλειά μου και με τρόπο που να μην αμφισβητείται».
Η μάχη του σταυρού
Η Ελένη Βατσινά, βουλευτής Ηρακλείου του ΠΑΣΟΚ, εστιάζει σε ένα διαφορετικό σημείο: στην αφετηρία μιας νέας γυναίκας που αποφασίζει να διεκδικήσει την εκλογή της σε μια μεγάλη εκλογική περιφέρεια.
«Σε μια μεγάλη εκλογική περιφέρεια χρειάζονται χρόνος, συνεχής παρουσία και ένα μεγάλο δίκτυο ανθρώπων. Οι άνδρες που δραστηριοποιούνται επί δεκαετίες στην πολιτική συχνά διαθέτουν ήδη αυτές τις δομές ή τις προσβάσεις. Μια νέα γυναίκα καλείται πολλές φορές να τις δημιουργήσει από το μηδέν», δηλώνει.
Η ίδια περιγράφει ένα επιπλέον εμπόδιο, ιδιαίτερα στις μικρότερες τοπικές κοινωνίες: ένα “διπλό φίλτρο” ως προς την αξιολόγηση μιας γυναίκας υποψήφιας.
«Για το κατά πόσο... αξίζεις τη στήριξη κάποιου, ή κατά πόσο μπορείς να τα καταφέρεις ισάξια με έναν άνδρα. Ωστόσο πιστεύω ότι η κοινωνία αλλάζει και μοιραία μαζί της και η πολιτική αλλάζει. Οι πολίτες αναζητούν πλέον αυθεντικότητα, συνέπεια, δουλειά και ουσιαστική επαφή, ανεξαρτήτως φύλου. Αυτά τα στοιχεία θεωρώ πως υπερβαίνουν πια τις παραδοσιακές ισορροπίες. Μπορεί η πορεία να είναι δύσκολη, αλλά δεν είναι αδύνατη», τονίζει ή ίδια.
Τα στερεότυπα, σύμφωνα με τη βουλευτή Ηρακλείου, εξακολουθούν να συνδέουν την πολιτική με ανδρικά πρότυπα. «Σαφώς και υπάρχουν ακόμη στερεότυπα που συνδέουν την πολιτική με ανδρικά πρότυπα ή θεωρούν ότι η εμπειρία μετριέται μόνο με την ηλικία. Υπάρχουν έμφυλα στερεότυπα σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής μας άλλωστε - πώς θα μπορούσε η πολιτική να αποσχιστεί από αυτό το “μοτίβο”;».
Η δική της επιλογή ήταν να μην αναλωθεί στην αντιπαράθεση με αυτά τα στερεότυπα, αλλά να απαντήσει μέσα από τη δουλειά της.
«Προτίμησα να μην αναλώνομαι σε τέτοια ζητήματα, ούτε να συντηρώ ένα σύστημα που βασίζεται στην ψηφοθηρία και στις εξυπηρετήσεις. Επέλεξα να απαντώ με δουλειά, συνέπεια και παρουσία δίπλα στους πολίτες του τόπου μου. Και τελικά διαπιστώνω ότι, όταν οι άνθρωποι βλέπουν ότι γνωρίζεις, ακούς, συνεργάζεσαι και παράγεις αποτέλεσμα, οι προκαταλήψεις σταδιακά υποχωρούν. Θεωρώ ότι η κοινωνία εξελίσσεται και είναι πλέον έτοιμη να εμπιστευτεί γυναίκες σε θέσεις ευθύνης, αρκεί να τους δοθούν ίσες ευκαιρίες», επισημαίνει στη “Νέα Κρήτη” και το neakriti.gr η κ. Βατσινά.
Η περιφέρεια και η πρώτη γυναίκα
Στο Λασίθι, η εμπειρία της Κατερίνας Σπυριδάκη έχει μια ιδιαίτερη σημασία. Είναι η πρώτη γυναίκα που εξελέγη ποτέ βουλευτής στην εκλογική περιφέρεια.
«Το γεγονός ότι χρειάστηκε να φτάσουμε στο 2023 για να εκλεγεί η πρώτη γυναίκα βουλευτής στο Λασίθι δείχνει ότι η πολιτική εκπροσώπηση αλλάζει, αλλά αλλάζει σταδιακά. Και αυτό είναι μια αλλαγή που πιστεύω ότι οφείλεται στην ίδια την κοινωνία και στην ανάγκη της για αλλαγή», σημειώνει.
Η ίδια, ωστόσο, θεωρεί ότι οι τοπικές κοινωνίες έχουν αλλάξει περισσότερο απ’ όσο συχνά πιστεύεται. «Ο κόσμος σήμερα δεν αναρωτιέται αν είσαι άντρας ή γυναίκα. Αναρωτιέται αν είσαι παρών όταν υπάρχει πρόβλημα, αν σηκώνεις το τηλέφωνο, αν συνδιαλέγεσαι μαζί του, αν έχεις μια αδιαμεσολάβητη σχέση μαζί του, αν νιώθει ότι υπάρχει ένας άνθρωπος που πραγματικά τον εκπροσωπεί και δίνει καθημερινά τη μάχη για τον τόπο του».
Για την κ. Σπυριδάκη, η πολιτική αποτελεσματικότητα δεν έχει φύλο.
«Αυτή η ευθύνη δεν έχει φύλο», αναφέρει, υποστηρίζοντας ότι ο πολίτης τελικά αξιολογεί την παρουσία, τη συνέπεια και το έργο.
«Στο τέλος της ημέρας, ο πολίτης δε θα σε κρίνει από τον τρόπο που μιλάς. Θα σε κρίνει από το αν στάθηκες δίπλα του όταν σε χρειάστηκε και από το αν έδωσες πραγματικές μάχες για τον τόπο. Και πιστεύω ότι αυτό είναι το πιο αισιόδοξο μήνυμα. Ότι η κοινωνία ωριμάζει και αξιολογεί όλο και περισσότερο τους ανθρώπους με βάση την παρουσία, τη συνέπεια και το έργο τους, και όχι με βάση το φύλο τους», τονίζει η νεαρή βουλευτής.
Η ίδια συνδέει, ωστόσο, τη χαμηλή εκπροσώπηση με ένα ευρύτερο ζήτημα ισότητας. Οι ποσοστώσεις, όπως λέει, αποτέλεσαν ένα αναγκαίο θεσμικό εργαλείο, αλλά δεν αρκούν για να αλλάξουν τις νοοτροπίες.
«Οι ποσοστώσεις είναι αναγκαίες, αλλά δεν είναι αρκετές. Από μόνες τους δεν αλλάζουν νοοτροπίες. Δεν αρκεί να υπάρχουν περισσότερες γυναίκες υποψήφιες, αν στη συνέχεια δεν έχουν ουσιαστικό λόγο, αν δεν τους δίνεται χώρος να αναλάβουν ευθύνες και να συμμετέχουν ισότιμα στη λήψη των αποφάσεων».
Από την ποσότητα στην ουσία - Η ισότητα των ευκαιριών πέρα από τις στενές κομματικές γραμμές
Το ζήτημα των ποσοστώσεων αποτελεί ένα από τα σημεία στα οποία και οι τρεις βουλευτίνες “συναντώνται”.
«Οι ποσοστώσεις και τα χαρτοφυλάκια είναι το ορατό κομμάτι της προόδου, και είναι πραγματική πρόοδος. Αλλά η ουσιαστική ισότητα δεν κρίνεται μόνο στα ψηφοδέλτια», σημειώνει η Σέβη Βολουδάκη.
«Υπάρχουν όμως ζητήματα που ξεπερνούν τις κομματικές γραμμές, όπως η ισότητα των ευκαιριών, η αντιμετώπιση της έμφυλης βίας, η συμφιλίωση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής και η ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων», τονίζει η Ελένη Βατσινά, που “βλέπει” χώρο και για διακομματική συνεργασία στα ζητήματα που αφορούν την ισότητα.
«Οι πολιτικές διαφωνίες είναι φυσικές και αποτελούν στοιχείο της Δημοκρατίας. Υπάρχουν όμως ζητήματα που ξεπερνούν τις κομματικές γραμμές, όπως η ισότητα των ευκαιριών, η αντιμετώπιση της έμφυλης βίας, το σπουδαίο ζήτημα των γυναικοκτονιών, που εισέρχεται με πρωτοβουλία του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝ.ΑΛ. στη Βουλή, στο κορυφαίο επίπεδο, στη Συνταγματική Αναθεώρηση, η συμφιλίωση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής και η ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων. Σε αυτά τα θέματα πιστεύω ότι υπάρχει χώρος για συνεργασία», επισημαίνει και καταλήγει: «Η εκπροσώπηση των γυναικών δεν είναι ζήτημα που αφορά μόνο τις γυναίκες, αφορά την ποιότητα της Δημοκρατίας μας».
«Το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι αν οι γυναίκες ζητούν περισσότερο χώρο. Είναι να πάψουμε να θεωρούμε φυσιολογικό το γεγονός ότι για χρόνια δεν είχαν τον χώρο που τους αναλογούσε», τονίζει η Κατερίνα Σπυριδάκη, επιμένοντας στη διαφορά μεταξύ παρουσίας και ουσιαστικής συμμετοχής:
«Όταν ακόμη βλέπουμε γυναίκες να αντιμετωπίζουν υποτιμητικές συμπεριφορές στον δημόσιο λόγο, όταν υπάρχει ακόμη το φαινόμενο του mansplaining και του manterrupting, όταν η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς την ισότητα των φύλων και, το πιο τραγικό, όταν βλέπουμε μια ανησυχητική έξαρση των γυναικοκτονιών, τότε αντιλαμβανόμαστε ότι το ζήτημα δεν είναι μόνο πόσες γυναίκες βρίσκονται σε ένα ψηφοδέλτιο. Είναι πολύ βαθύτερο», τονίζει η βουλευτίνα Λασιθίου.
Η απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο δεν αποτυπώνει από μόνη της την αιτία. Οι εμπειρίες, όμως, των τριών γυναικών που εκπροσωπούν την Κρήτη στη Βουλή, δείχνουν ότι η συζήτηση για την πολιτική εκπροσώπηση δεν τελειώνει με την παρουσία μιας γυναίκας στο ψηφοδέλτιο ή ακόμη και με την εκλογή της.
Το επόμενο ερώτημα που τίθεται τώρα είναι αν η συμμετοχή αυτή μπορεί να γίνει ισότιμη και σταθερή.
