Με την τέχνη του παραδοσιακού κρητικού μαχαιριού να αποτελεί ένα ζωντανό κομμάτι της ιστορίας και της πολιτιστικής ταυτότητας της Κρήτης - εκεί όπου πίσω από κάθε χειροποίητη λάμα κρύβονται μνήμες, συμβολισμοί και μια παράδοση που περνά από γενιά σε γενιά, κρατώντας αναλλοίωτο το μεράκι των Κρητικών μαστόρων - το neakriti.gr συνομίλησε με τον κ. Γιώργο Κλίνη, συνεχιστή μιας οικογενειακής παράδοσης μισού πλέον αιώνα.
Ο ίδιος μίλησε για την ιδιαίτερη σχέση του Kρητικού με το μαχαίρι, τα μυστικά της κατασκευής του και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν σήμερα οι τεχνίτες, περιγράφοντας παράλληλα τη διαδικασία δημιουργίας ενός αυθεντικού κρητικού μαχαιριού, από τη σφυρηλάτηση της λάμας μέχρι τη λεπτομέρεια της λαβής και του θηκαριού, ενώ παράλληλα εξηγεί γιατί το κρητικό μαχαίρι εξακολουθεί να θεωρείται σύμβολο λεβεντιάς, παράδοσης και τιμής.
Σε μια εποχή όπου η μαζική παραγωγή κυριαρχεί, υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που επιμένουν να δουλεύουν με τα χέρια, τη φωτιά και το αμόνι, συνεχίζοντας μια τέχνη βαθιά ριζωμένη στην καθημερινότητα και την ιστορία του τόπου - αναδεικνύοντας όχι μόνο η αξία μιας παραδοσιακής τέχνης, αλλά και η ανάγκη να διατηρηθεί ζωντανή στις νεότερες γενιές, ως αναπόσπαστο στοιχείο της πολιτιστικής κληρονομιάς της Κρήτης.
Το μαχαίρι έχει συνδεθεί ιστορικά με την Κρήτη. Γιατί θεωρείται σύμβολο της Κρήτης;
«Το μαχαίρι στην Κρήτη δεν είναι απλώς εργαλείο ή όπλο, αλλά κομμάτι της ιστορίας και της πολιτιστικής ταυτότητας του νησιού.
Έγινε σύμβολο της Κρήτης για πολλούς λόγους, που συνδέονται με την καθημερινή ζωή, τους αγώνες και την παράδοση των Κρητικών.
Από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας, λόγω των δύσκολων συνθηκών που ζούσαν οι Κρητικοί έπρεπε να υπερασπιστούν την οικογένεια, το χωριό και την ελευθερία τους. Έτσι πάντα είχαν πάνω τους το μαχαίρι, που έγινε σύμβολο ανδρείας και λεβεντιάς».
Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του αυθεντικού κρητικού μαχαιριού;
«Θα σας μιλήσω για το παραδοσιακό καθημερινό μαχαίρι του κρητικού, το επονομαζόμενο κρητικό βοσκομάχαιρο ή μπασαλής, το οποίο συντρόφευε και συντροφεύει τον κρητικό στην καθημερινότητά του (να κόψει το κρέας, το τυρί, γεωργικές - κτηνοτροφικές εργασίες).
Το κύριο χαρακτηριστικό του κρητικού μαχαιριού αποτελεί το τελείωμα της λαβής “μανίκι” σε σχήμα V και με ευθεία, λεπτή μονόκοπη λάμα».
Πώς κατασκευάζεται ένα παραδοσιακό κρητικό μαχαίρι από την αρχή μέχρι το τέλος;
«Παίρνουμε ένα καλό κράμα ατσαλιού, του δίνουμε σχήμα μαχαιριού στη φωτιά και στο αμόνι σφυρηλατώντας το κι έπειτα το τροχίζουμε στον τροχό.
Γίνεται η θερμική διαδικασία, "βάψιμο" της λάμας και στη συνέχεια φτάνουμε στο στάδιο της λαβής, η οποία συνήθως είναι από κέρατο κριγιού ή τράγου ή κόκκαλο αγελάδας.
Στη μέση του μαχαιριού βάζουμε το λεγόμενο “καμπτζέ”, που λειτουργεί ως χειροφυλακτήρας και ως διακόσμηση του μαχαιριού.
Στο τέλος το μαχαίρι γυαλίζεται και ακονίζεται.
Μαζί με το μαχαίρι κατασκευάζουμε και το θηκάρι του, το οποίο αποτελείται είτε από ξύλο είτε από δέρμα».
Πόσο χρόνο χρειάζεται προκειμένου να κατασκευαστεί;
«Ένα μαχαίρι ολοκληρώνεται από μία ημέρα έως αρκετές ημέρες».
Υπάρχουν κάποια “μικρά μυστικά” της τέχνης τα οποία μεταφέρονται από δάσκαλο σε μαθητή;
«Ασφαλώς! Ως μία χειρονακτική τέχνη κρύβει πολλά μυστικά. Από το βάψιμο της λάμας “σκλήρυνση” έως και τη σωστή επιλογή του κατάλληλου κόκκαλου ή κέρατου».
Εσείς είστε ένας νέος άνθρωπος. Ποια ήταν η πρώτη σας επαφή με την τέχνη; Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε και επαγγελματικά με αυτό;
«Ο κύριος εμπνευστής κι εμένα και του αδερφού μου είναι ο πατέρας μας.
Από μικρό παιδί μπαινόβγαινα στο μαχαιράδικο μαζί με τον αδερφό μου και βοηθούσαμε τον πατέρας μας. Από μικρή ηλικία δηλαδή ήρθα σε επαφή με την τέχνη του κρητικού μαχαιριού. Μεγάλωσα βλέποντας παλιούς τεχνίτες να δουλεύουν στο εργαστήριο και πάντα με εντυπωσίαζε το πώς ένα κομμάτι μέταλλο μπορούσε να μετατραπεί σε κάτι τόσο όμορφο και χρήσιμο. Όλο αυτό με μάγεψε και αποφάσισα να ασχοληθώ με αυτό».
Πόσα χρόνια ασχολείστε εσείς προσωπικά αλλά και η οικογένειά σας με αυτή την τέχνη;
«Μια ζωή! Επαγγελματικά ασχολούμαι από έφηβος και συγκεκριμένα τα τελευταία 20 χρόνια. Ο πατέρας μου έμαθε αυτή την τέχνη από μικρό παιδί και τη συνεχίζει από το 1971».
Χρόνια η οικογένειά σας έχει παράδοση στην τέχνη της κατασκευής του παραδοσιακού κρητικού μαχαιριού. Κατά την άποψή σας πόσο σημαντικό είναι να συνεχίζεται αυτή η παράδοση;
«Πιστεύω ότι είναι πολύ σημαντικό, γιατί το κρητικό μαχαίρι δεν είναι απλά ένα αντικείμενο. Όπως είπαμε αποτελεί κομμάτι της ιστορίας και της ταυτότητας της Κρήτης».
Υπάρχει κίνδυνος να χαθεί η τέχνη του παραδοσιακού Κρητικού μαχαιριού; Ενδιαφέρονται οι νέοι να μάθουν γι’ αυτό;
«Όχι, γιατί η φήμη του κρητικού μαχαιριού είναι παγκόσμια.
Κι όσο υπάρχουν άνθρωποι που αγαπούν την κρητική παράδοση και βλέπουν το μαχαίρι και ως ένα πολιτιστικό σύμβολο, κι όχι μόνο σαν εργαλείο, τότε η τέχνη θα συνεχίσει να ζει.
Αυτό που μπορώ να σας απαντήσω με σιγουριά, είναι ότι αρέσει πολύ στα παιδιά μας και σίγουρα θα υπάρξει συνέχεια..!».
Θεωρείται ότι πλέον το κρητικό μαχαίρι διατηρεί τη δύναμή του ως ένα πολιτιστικό σύμβολο ή αποτελεί ένα τουριστικό προϊόν;
«Εννοείται και τη διατηρεί! Τα μαχαίρια μας δωρίζονται στις πιο σημαντικές στιγμές του κρητικού, όπως στο γάμο του, στη βάφτιση του παιδιού του ή ακόμα και ως ένα ξεχωριστό δώρο σε μια ονομαστική γιορτή.
Τα μαχαίρια μας τα κρατούν από ένα απλό ταξιδιώτη που επισκέπτεται την Κρήτη, ένα απλό βοσκό ή αγρότη μέχρι υπουργούς, πρωθυπουργούς και βασιλείς.
Για παράδειγμα να σας θυμίσω, ότι όταν επισκέφτηκε την Κρήτη ο βασιλιάς Κάρολος, του δώρισαν ένα δικό μας κρητικό μαχαίρι».
Η οικονομική πλευρά: Πόσο βιώσιμη είναι η παραδοσιακή τέχνη;
Τέλος, στην εποχή της εμπορευματοποίησης είναι οικονομικά βιώσιμη μια τέτοια επιχείρηση; Ποιες είναι οι μεγαλύτερες δυσκολίες που αντιμετωπίζεται εσείς, που ασχολείστε με μια τέτοια τέχνη;
«Με την αγάπη και το μεράκι μας για την τέχνη του κρητικού μαχαιριού αγωνιζόμαστε καθημερινά, ώστε να είναι βιώσιμη!
Το κρητικό μαχαίρι επιβιώνει ως ένα προϊόν υψηλής ποιότητας που διαθέτει τέχνη.
Άλλωστε αυτό το διαφοροποιεί από τα βιομηχανοποιημένα προϊόντα.
Η μεγαλύτερη δυσκολία μας είναι η εύρεση πρώτων υλών και ο μη ικανοποιητικός αριθμός μαστόρων».
