Την ανάγκη για ένα διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης στην Κρήτη, με επίκεντρο την προστασία του περιβάλλοντος, τη συμμετοχή των πολιτών και τα όρια των υποδομών του νησιού, ανέδειξε το συνέδριο με θέμα «Το ζήτημα βιωσιμότητας της Κρήτης», που πραγματοποιήθηκε στο ΤΕΕ Δυτικής Κρήτης στα Χανιά.
Το συνέδριο διοργανώθηκε από το Συντονιστικό Χανίων για το Περιβάλλον, με τη συμμετοχή επιστημόνων, πανεπιστημιακών, δημοσιογράφων και στελεχών της δημόσιας διοίκησης, οι οποίοι έθεσαν στο επίκεντρο τις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζει το νησί: από τον χωρικό σχεδιασμό και τις υποδομές, μέχρι την τουριστική ανάπτυξη, την ενέργεια και τη θεσμική προστασία του φυσικού χώρου.
Κατά τη διάρκεια των εργασιών τέθηκε έντονα το ζήτημα της φέρουσας ικανότητας της Κρήτης, δηλαδή των ορίων που μπορεί να αντέξει το οικοσύστημα, αλλά και των πιέσεων που δημιουργούνται από την αύξηση των επενδύσεων, την επέκταση του τουριστικού μοντέλου και τα μεγάλα έργα.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στα έργα υποδομών, με πολίτες να παρεμβαίνουν στη συζήτηση για τις επιπτώσεις από τον σχεδιασμό του νέου ΒΟΑΚ, εκφράζοντας ανησυχίες για αλλαγές στο τοπίο, επιβαρύνσεις σε οικισμούς και πιθανές επιπτώσεις σε γεωργικές εκτάσεις, ιδιαίτερα σε περιοχές ανατολικά του Ρεθύμνου.
Αναλυτικά, το Συνέδριο με θέμα «Το ζήτημα βιωσιμότητας της Κρήτης», το οποίο διοργάνωσε το Συντονιστικό Χανίων για το Περιβάλλον, ολοκληρώθηκε με επιτυχία το Σάββατο 6 Ιουνίου στο ΤΕΕ Δυτικής Κρήτης στα Χανιά. Δεκάδες πολίτες παρακολούθησαν με την παρουσία τους και διαδικτυακά τις ομιλίες επιστημόνων, δημοσιογράφων, πανεπιστημιακών και στελεχών της δημόσιας διοίκησης, οι οποίες επικεντρώθηκαν στις σοβαρές προκλήσεις που αφορούν τις υποδομές του νησιού και τον χωρικό σχεδιασμό, την ενεργειακή Δημοκρατία, τη μονοκαλλιέργεια του τουρισμού σε αντίστιξη με την παραγωγική ανασυγκρότηση αλλά και τη θεσμική θωράκιση του περιβάλλοντος και της αειφόρου ανάπτυξης.
Ο δημοσιογράφος Μάριος Διονέλλης αναφέρθηκε στις πιέσεις που δέχονται δημοσιογράφοι όταν ασκούν κριτική σε αμφιλεγόμενα έργα και στα συμφέροντα των κατασκευαστικών εταιρειών στην Κρήτη αλλά και στις μεθόδους διαμόρφωσης της κοινής γνώμης μέσω επικοινωνιακών τεχνασμάτων που αποσκοπούν στον κατευνασμό των κοινωνικών αντιδράσεων.
Η κα Ειρήνη Βρέντζου, πρώην πρόεδρος του ΤΕΕ A.Κ, Πολιτικός Μηχανικός με μεταπτυχιακό στον Περιβαλλοντικό Σχεδιασμό Έργων Υποδομής, η οποία εργάζεται στη Δ/νση ΠΕ.ΧΩ.ΣΧ. Αποκεντρωμένης Διοίκησης, τόνισε ότι η Κρήτη δεν συμπεριλήφθηκε στον ειδικό σχεδιασμό του κτηματολογίου και ότι στο χωροταξικό του τουρισμού δεν έχει υπολογιστεί η φέρουσα ικανότητα , δηλαδή οι αντοχές του Κρητικού οικοσυστήματος. Επεσήμανε ότι η Κρήτη βιώνει μία δύσκολη συγκυρία, καθώς καθημερινά η γη κατευθύνεται σε λίγα χέρια και ότι είναι αναγκαίο να υπάρξει ένα όραμα για το νησί μέσα από την ενεργή συμμετοχή των πολιτών.
Ο Γιώργος Μπάλιας, Δικηγόρος Δρ Νομικής, τ. Αναπληρωτής Καθηγητής Περιβαλλοντικής Πολιτικής στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Αθηνών, επεσήμανε την σημασία που έχει στο ευρωπαϊκό δίκαιο η διαβούλευση με την Κοινωνία των Πολιτών και τον σημαντικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (ΕΟΠ). Επίσης αναφέρθηκε στην ιστορική συμβουλευτική γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης στις 23 Ιουλίου του 2025 σχετικά με τις δεσμευτικές νομικές υποχρεώσεις των χωρών βάσει του διεθνούς δικαίου για την προστασία του περιβάλλοντος, την πρόληψη της βλάβης στο κλίμα και την μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου σύμφωνα με το όριο των 1.5℃ της συμφωνίας του Παρισιού. Παρουσίασε στοιχεία για την κατάσταση του περιβάλλοντος εξαιτίας της καύσης ορυκτών καυσίμων και τόνισε ότι εάν αυτό συνεχιστεί «θα ανοίξει τις πύλες της κόλασης».
Ο Αντώνης Καλογεράκης, Δρ. Μηχανικός Περιβάλλοντος, Πρόεδρος της Οικολογικής Πρωτοβουλίας Χανίων, Υπεύθυνος του ΙΘΟ - Παράρτημα της ΟΑΚ και Πρεσβευτής του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα, επισήμανε ότι η Κρήτη αντιμετωπίζει σοβαρό έλλειμμα ενεργειακής δημοκρατίας: παρά το εξαιρετικό ηλιακό και αιολικό δυναμικό της, ο ενεργειακός χώρος έχει καταληφθεί από εξωγενή συμφέροντα, αποκλείοντας τους πολίτες - μια κατάσταση ενεργειακής υποτέλειας. Αντίθετα, η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Ενεργειακών Κοινοτήτων, με πάνω από 2 εκατ. πολίτες, εφαρμόζει αποκεντρωμένες λύσεις ΑΠΕ που μειώνουν την ενεργειακή φτώχεια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα: το σχολείο “Tycroes Primary School” στη βροχερή Ουαλία εγκατέστησε φωτοβολταϊκά με χρηματοδότηση της τοπικής αυτοδιοίκησης. «Πώς δικαιολογείται η Κρήτη, με τον πλουσιότερο ήλιο της Ευρώπης, να πληρώνει υπέρογκους λογαριασμούς ρεύματος;»
Ο Χάρης Ναξάκης, Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας, Πανεπιστημιακός και Συγγραφέας έκανε αναλυτική αναφορά στους δείκτες αξιολόγησης της τουριστικής δραστηριότητας και της θέσης που καταλαμβάνει σε μια οικονομία, ειδικά την τοπική οικονομία της Κρήτης και επισήμανε τους κινδύνους και τις υπερβάσεις της φέρουσας ικανότητας. Τόνισε δε την ανάγκη αλλαγής του μοντέλου του μαζικού τουρισμού με βάση την έννοια της επανατοπικοποιησης , δηλαδή τη σύνδεση του με τις βασικές τοπικές ανάγκες και ιδιότητες .
Ο Γρηγόρης Ζαρωτιάδης, Καθηγητής Οικονομικών στο ΑΠΘ αναφέρθηκε στην οικονομική θεώρηση στο πρόβλημα που δημιουργείται στις τοπικές κοινωνίες από τις μονοδιάστατες "οικονομίστικες" προσεγγίσεις που κυριαρχούν στα κέντρα λήψεως αποφάσεων, όπου συγχέεται η έννοια της ανάπτυξης και συνακόλουθης ευημερίας με την μεγέθυνση. Στον αντίποδα παρουσίασε το υπόδειγμα της συνδυαστικής και αλληλοενισχυόμενης πολυκλαδικής ανάπτυξης, των οικονομιών ποιότητας με έμφαση στις πολλές, μικρές παραγωγικές δραστηριότητες και στη νέα λογική του συνεταιρίζεσθαι ανεξάρτητων παραγωγών, με κεντρική αναφορά στην κοινωνική δικαιοσύνη και στην περιβαλλοντική βιωσιμότητας. Η περίπτωση της Κρήτης, δεδομένης της ιστορίας της, των χαρακτηριστικών της και της σύγχρονης συγκυρίας, συνιστά μια έξοχη ευκαιρία εφαρμογής αυτής της εναλλακτικής, πραγματικά αναπτυξιακής πρότασης, μακριά από τις λογικές της κοντόφθαλμης εκμετάλλευσης που προτείνεται από κέντρα εξυπηρέτησης κερδοσκοπικών συμφερόντων.
Στην κεντρική ομιλία η Μαρία Καραμανώφ, Επίτιμη Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) και Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας, τόνισε ότι η Κρήτη κινδυνεύει μελλοντικά να μετατραπεί σε χώρο υποδοχής δραστηριοτήτων σε βάρος του οικοσυστήματος και της ταυτότητας της , τονίζοντας παράλληλα ότι εάν προχωρήσει η αναθεώρηση του Άρθρου 24 του Συντάγματος το οποίο αφορά την προστασία του Περιβάλλοντος αυτό θα έχει καταστροφικές συνέπειες για τη φύση της χώρας. Σημαντικός για την ίδια παραμένει ο ρόλος της δικαιοσύνης και ιδίως του Στε ως αντίβαρο και φραγμό στις πολιτικές επιλογές που υποβαθμίζουν τις αρχές της βιωσιμότητας , αλλά και στις θεσμικές διαδικασίες που έχουν αρνητικές επιπτώσεις και στη δημοκρατία
Ο Μηνάς Σαματάς, Ομότιμος Καθηγητής Κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης και μέλος της οργανωτικής επιτροπής του συνεδρίου τόνισε ότι στο υπάρχoν πολιτικό-διοικητικό σύστημα, χωρίς κατάργηση του κομματικού κράτους και δραστική αποκέντρωση είναι αδύνατο να υπάρξει προστασία του περιβάλλοντος.
Στην ανοιχτή συζήτηση , με πολλές ερωτήσεις στους ομιλητές , έγιναν παρεμβάσεις από πολίτες αναφορικά με καταστροφές στον Πλάτανο Κισάμου για το οδικό έργο Πλάτανος-Σφηνάρι αλλά και καταστροφές που ήδη έχουν και θα προκληθούν σύντομα σε οικισμούς και γεωργικές εκτάσεις ανατολικά του Ρεθύμνου για το έργο χάραξης του νέου ΒΟΑΚ.
Τέλος στο συνέδριο έγινε αναφορά στις κινητοποιήσεις στην γειτονική Αλβανία αλλά και τις αντιδράσεις από την αλβανική κοινότητα στην Ελλάδα, ενάντια στο ξεπούλημα της γης και την καταστροφής ενός από τους σημαντικότερους παράκτιους οικοτόπους της Ευρώπης στο πλαίσιο της δημιουργίας μεγάλων ξενοδοχειακών μονάδων στην περιοχή Pishë Poro-Narta. Στο συνέδριο αποφασίστηκε να βγει ψήφισμα συμπαράστασης στον αγώνα του λαού της Αλβανίας, καθώς μας συνδέουν κοινά προβλήματα και διεκδικήσεις.
