Ο σακχαρώδης διαβήτης, μια νόσος που μέχρι πριν από λίγες δεκαετίες συνδεόταν κυρίως με τη μέση και τρίτη ηλικία, εμφανίζεται πλέον όλο και συχνότερα σε νέους ανθρώπους, χωρίς δυστυχώς να ξεφεύγουν από αυτή παιδιά και έφηβοι.
Εδώ η αύξηση της παχυσαρκίας, η καθιστική ζωή, οι σύγχρονες διαφορετικές συνήθειες και η έλλειψη σωματικής άσκησης έχουν συμβάλει καθοριστικά στη μεταβολή αυτής της εικόνας.
Ενδεικτικά, έρευνα από το Πανεπιστήμιο “John Hopkins” των Η.Π.Α. διαπιστώνει ανησυχητικά χαμηλά επίπεδα φυσικής δραστηριότητας στους εφήβους μεγαλύτερης ηλικίας και πολύ χαμηλότερα από το αναμενόμενο σε όλους τους ανηλίκους – δεδομένα τα οποία επιδρούν εμμέσως στην συνθήκη αυτή.
Ωστόσο, στην Κρήτη όπου τα ποσοστά της παιδικής και ενήλικης παχυσαρκίας παραμένουν υψηλά, οι ειδικοί παρακολουθούν με ανησυχία την αυξανόμενη συχνότητα εμφάνισης του διαβήτη τύπου 2 στους νέους.
Επομένως, η έγκαιρη ενημέρωση, η πρόληψη και η υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής- ακόμα και η επιστροφή στην “παραδοσιακή” Μεσογειακή Διατροφή η οποία αρχίζει να εκλείπει μπροστά στους “γρήγορους” και “δυτικότερους” τρόπους ζωής, μπορούν να αποτελέσουν “όπλα” για την αντιμετώπιση του προβλήματος.
Η “Νέα Κρήτη και το Neakriti.gr επιχειρώντας να αναδείξει τις σύγχρονες συνθήκες που καταγράφονται στην Κρήτη, συνομίλησε, σε μια ενδελεχή συζήτηση με την Υπεύθυνη του Διαβητολογικού Κέντρου ΓΝ Βενιζέλειου, Παθολόγο - Διαβητολόγο, Δρ. Μανδαλάκη Ευθυμία, η οποία ανέδειξε τα δεδομένα, την ανάγκη πρόληψης αλλά και τα θεραπευτικά πρωτόκολλα που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της νόσου.
Τι ακριβώς είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης Τύπου 2 και γιατί βλέπουμε αύξηση των περιστατικών σε νεότερες ηλικίες;
«Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) είναι ένα χρόνιο νόσημα που χαρακτηρίζεται κυρίως από αυξημένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα, λόγω της αντίστασης των κυττάρων στη δράση της ινσουλίνης, αλλά και της προοδευτικής αδυναμίας του παγκρέατος να παράγει επαρκή ποσότητα ινσουλίνης. Η ινσουλίνη είναι η ορμόνη που επιτρέπει στη γλυκόζη(σάκχαρο) να εισέρχεται στα κύτταρα, ώστε να χρησιμοποιείται ως πηγή ενέργειας. Όταν αυτή η διαδικασία διαταράσσεται, το σάκχαρο παραμένει αυξημένο στο αίμα, προκαλώντας σταδιακά σοβαρές βλάβες στα αγγεία, μικρά και μεγάλα.
Ο ΣΔτύπου2 είναι ο συχνότερος τύπος (αφορά >90% των περιπτώσεων ΣΔ) και χαρακτηρίζεται από συνδυασμένη μείωση έκκρισης ινσουλίνης και αντίσταση των ιστών στη δράση της. Σχετίζεται με την κληρονομικότητα, την προχωρημένη ηλικία και ιδιαίτερα με το σύγχρονο τρόπο ζωής, κυρίως την αύξηση του σωματικού βάρους και τη μειωμένη σωματική δραστηριότητα. Καθώς παρατηρείται αύξηση εμφάνισης παχυσαρκίας και καθιστικής ζωής και σε νέα άτομα, ο ΣΔτ2 εμφανίζεται πλέον πολύ συχνά σε παιδιά και εφήβους».
Πόσο επιδρά η διατροφή και ο καθιστικός τρόπος ζωής στην εμφάνιση του Διαβήτη τύπου 2;
«Η ποιότητα και η ποσότητα της τροφής επηρεάζουν άμεσα τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα και την έκκριση ινσουλίνης από το πάγκρεας. Η πρόσληψη ιδιαίτερα θερμιδούχας και υδατανθρακούχας τροφής “πιέζει” το πάγκρεας για παραπάνω έκκρισης ινσουλίνης, οδηγώντας προοδευτικά στην “εξάντληση” ενός γενετικά μειονεκτικού παγκρέατος. Η συσσώρευση δε λίπους μέσω πρόσληψης περίσσειας θερμίδων, καθιστά τον οργανισμό “ανθεκτικό” στη δράση της ινσουλίνης. Αντίθετα, η σωματική δραστηριότητα κάνει το ανθρώπινο σώμα πιο δεκτικό στη δράση της ινσουλίνης και συμβάλλει στη διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων σακχάρου .
Μελέτες έχουν δείξει ότι η υγιεινή διατροφή και η άσκηση μπορούν να καθυστερήσουν την εμφάνιση του ΣΔτ2 μέχρι και 58%».
Εσείς, παρατηρείτε αύξηση των περιστατικών με διαβήτη τύπου 2 σε νέους ανθρώπους τα τελευταία χρόνια στην Κρήτη; Ποια είναι τα δεδομένα;
«Τελευταία παρατηρείται αύξηση της συχνότητας εμφάνισης ΣΔτ2 σε νέα άτομα. Με βάση και τα στοιχεία από το Διαβητολογικό Κέντρο του Βενιζελείου Νοσοκομείου προκύπτει ότι περίπου το 6% των ασθενών που παρακολουθούνται είναι ηλικίας <40 ετών».
Πάνω σε αυτά τα δεδομένα, ποια είναι η εικόνα που παρουσιάζει το νησί, συγκριτικά της παιδικής και ενήλικης παχυσαρκίας;
«Δυστυχώς η Ελλάδα και η Κύπρος είναι οι δύο χώρες με τα μεγαλύτερα ποσοστά υπέρβαρων και παχύσαρκων παιδιών. Ειδικότερα η Κρήτη αποτελεί την περιφέρεια με τα υψηλότερα ποσοστά, καθώς η παραδοσιακή μεσογειακή διατροφή έχει αντικατασταθεί από δυτικά πρότυπα διατροφής (επεξεργασμένες, λιπαρές και ιδιαίτερα θερμιδούχες τροφές) και έχει περιοριστεί σημαντικά η άσκηση.
Η παιδική παχυσαρκία δεν αποτελεί μόνο αισθητικό ζήτημα. Συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2, καρδιαγγειακών νοσημάτων και ψυχολογικών προβλημάτων ήδη από νεαρή ηλικία. Παράλληλα, τα υπέρβαρα παιδιά έχουν πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα να εξελιχθούν σε παχύσαρκους ενήλικες».
Βλέπετε περιστατικά νέων ανθρώπων στο νησί που εμφανίζουν ήδη αγγειακές βλάβες ή υπέρταση λόγω διαβήτη; Υπάρχουν στοιχεία γι’ αυτό;
«Στην καθημερινή κλινική πράξη παρατηρούνται όλο και συχνότερα νέα άτομα με αυξημένη αρτηριακή πίεση, εναπόθεση λίπους στο συκώτι, μικρολευκωματινουρία (δείκτης νεφρικής δυσλειτουργίας) ή πρώιμες ενδείξεις αγγειακής
δυσλειτουργίας. Η συνύπαρξη διαβήτη τύπου 2, παχυσαρκίας και υπέρτασης αυξάνει δραματικά τον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Δυστυχώς δεν υπάρχουν στοιχεία για τον ακριβή αριθμό των νέων ατόμων με πρώιμες αγγειακές βλάβες».
Ποια είναι τα πρώτα προειδοποιητικά σημάδια αγγειακών επιπλοκών που δεν πρέπει να αγνοούνται;
«Η διαδικασία της αθηροσκλήρυνσης ξεκινά πολύ νωρίς, στα αρχικά στάδια του διαβήτη. Η χρόνια υπεργλυκαιμία προκαλεί βλάβες στα μικρά και μεγάλα αγγεία του οργανισμού και ευνοεί την εμφάνιση καρδιοπάθειας, αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων αλλά και νεφροπάθειας, νευροπάθειας και οφθαλμικών βλαβών. Ο κίνδυνος αυξάνει σημαντικά από τη συνύπαρξη του πλεονάζοντος σωματικού βάρους (ιδιαίτερα του κοιλιακού λίπους), της αυξημένης αρτηριακής πίεσης, των υψηλών τιμών χοληστερίνης, του καπνίσματος και της καθιστικής ζωής.
Υπάρχουν ορισμένα προειδοποιητικά σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούνται.
Τα πιο συχνά συμπτώματα του διαβήτη τύπου 2 είναι η αυξημένη δίψα, η συχνουρία, η κόπωση, η ανεξήγητη απώλεια βάρους και η θολή όραση.
Ωστόσο, πολλοί ασθενείς παραμένουν ασυμπτωματικοί για χρόνια. Όσον αφορά τις αγγειακές επιπλοκές, ευρήματα όπως η υψηλή πίεση, το μούδιασμα στα πόδια, οι κράμπες κατά τη βάδιση, η καθυστερημένη επούλωση πληγών, η μείωση της όρασης ή το αίσθημα καύσου στα άκρα μπορεί να υποδηλώνουν βλάβες που πρέπει να ελεγχθούν.
Η εμφάνιση πόνου στο στήθος, ιδιαίτερα στην προσπάθεια, δύσπνοιας, ή οιδήματος στα κάτω άκρα επίσης πρέπει να αξιολογείται άμεσα, καθώς μπορεί να σχετίζεται με καρδιαγγειακές επιπλοκές. Παράλληλα, οι ασθενείς με διαβήτη χρειάζεται να ελέγχουν συστηματικά την κατάσταση των ποδιών τους, καθώς η διαβητική νευροπάθεια μπορεί να μειώσει την αισθητικότητα και να οδηγήσει σε τραυματισμούς ή έλκη».
Ποια είναι τα θεραπευτικά πρωτόκολλα που ακολουθούνται ανά στάδιο της νόσου;
«Η θεραπευτική αντιμετώπιση του διαβήτη τύπου 2 εξαρτάται από το στάδιο της νόσου και τα συνοδά προβλήματα υγείας. Σε όλα τα στάδια της νόσου η βασική παρέμβαση αφορά την αλλαγή τρόπου ζωής, όταν αυτό κρίνεται σκόπιμο. Η υγιεινή διατροφή, η απώλεια βάρους(όταν αυτό είναι αυξημένο) και η αύξηση της φυσικής δραστηριότητας μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά τα επίπεδα σακχάρου και σε ορισμένες περιπτώσεις να οδηγήσουν ακόμη και σε ύφεση της νόσου.
Η μεσογειακή διατροφή αποτελεί ένα από τα πιο αποτελεσματικά διατροφικά πρότυπα για την πρόληψη και αντιμετώπιση του διαβήτη. Η αυξημένη κατανάλωση λαχανικών, φρούτων, οσπρίων, δημητριακών ολικής άλεσης, ψαριών και ελαιολάδου, σε συνδυασμό με περιορισμό των επεξεργασμένων τροφών και της ζάχαρης, συμβάλλει ουσιαστικά στη ρύθμιση του σακχάρου. Παράλληλα, συστήνεται τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας έντασης άσκησης την εβδομάδα. Ακόμη και το καθημερινό περπάτημα μπορεί να έχει σημαντικό όφελος. Η έναρξη φαρμακευτικής αγωγής ακολουθεί τη διάγνωση της νόσου και επιλέγεται αυτή που ταιριάζει στα χαρακτηριστικά του ατόμου (επίπεδα σακχάρου, σωματικό βάρος, συνοδά νοσήματα, κοινωνικοοικονομική κατάσταση) και που εκτιμάται ότι θα προσφέρει ρύθμιση του σακχάρου, αλλά και καρδιονεφροπροστασία.
Απαραίτητος είναι επίσης ο έλεγχος της αρτηριακής πίεσης, της χοληστερίνης, του σωματικού βάρους και άλλων παραγόντων κινδύνου(κάπνισμα, καθιστική ζωή κ.ά.)».
Η πρόληψη αποτελεί ένα σημαντικό παράγοντα για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Μπορεί ο διαβήτης τύπου 2 να προληφθεί ή να αναστραφεί;
«Μεγάλες μελέτες που περιελάμβαναν άτομα με προδιάθεση για διαβήτη έδειξαν ότι η υγιεινή διατροφή και η σωματική δραστηριότητα συμβάλλουν στην πρόληψη της νόσου. Επίσης η μείωση του σωματικού βάρους σε άτομα με παχυσαρκία και ΣΔτ2 οδηγεί στην ύφεση του διαβήτη, δηλαδή σε υποστροφή της υπεργλυκαιμίας , με ταυτόχρονη διακοπή της φαρμακευτικής αγωγής».
Από τη δική σας εμπειρία και ως διευθύντρια του Διαβητολογικού Κέντρου θεωρείτε ότι υπάρχει επαρκής στήριξη σε δομές στο νομό αλλά και στην Κρήτη σε ιατρικό, διατροφικό και ψυχολογικό επίπεδο;
«Είναι αλήθεια ότι έχει γίνει σημαντική δουλειά τόσο στο κομμάτι της εκπαίδευσης των επαγγελματιών υγείας, όσο και στην ενημέρωση του πληθυσμού για την αναζήτηση, την έγκαιρη διάγνωση και τη σωστή και ολιστική αντιμετώπιση του διαβήτη, με σκοπό την πρόληψη των αγγειακών επιπλοκών.
Ειδικότερα στο Διαβητολογικό Κέντρο του νοσοκομείου μας παρακολουθούνται πάνω από 15000 άτομα με ΣΔ καθώς και ένας σημαντικός αριθμός ατόμων με παχυσαρκία στα πλαίσια λειτουργίας του Ιατρείου παχυσαρκίας και συμμετοχής στο πρόγραμμα Προλαμβάνω αντιμετώπισης της παχυσαρκίας. Οι 3 γιατροί και οι 2 επισκέπτες υγείας του κέντρου, διατροφολόγος και ψυχολόγος παρέχουν διατροφικές οδηγίες, εκπαιδεύουν τους ασθενείς στην υιοθέτηση ενός συνολικά υγιεινού τρόπου ζωής και τους καθοδηγούν προκειμένου να εξασφαλιστεί η προσκόλληση στη θεραπεία.
Στο Κέντρο έχουν εκπαιδευτεί πολλοί γιατροί ειδικότητας γενικής ιατρικής, που στη συνέχεια επάνδρωσαν δομές της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, ενώ από το 2026 παρέχεται σε γιατρούς ειδικότητας παθολογίας η δυνατότητα εξειδίκευσης στο ΣΔ.
Είναι αλήθεια ότι υπάρχουν ακόμα ελλείμματα στην παροχή ιατρικών, διατροφικών και υπηρεσιών ψυχικής υποστήριξης στα άτομα με ΣΔ και παχυσαρκία στις δημόσιες δομές, κυρίως λόγω ένδειας πόρων και ατόμων. Ωστόσο καταβάλλεται μεγάλη προσπάθεια και φιλοδοξούμε να συμβάλλουμε ουσιαστικά τόσο στην πρόληψη ,όσο και στην αντιμετώπιση του ΣΔ και της παχυσαρκίας».
Τι μήνυμα θα στέλνατε στους νέους της Κρήτης οι οποίοι θεωρούν ότι είναι “νέοι ακόμα” για να ανησυχούν για διαβήτη ή αγγειακά προβλήματα που συνδέονται με αυτόν;
«Ασφαλώς θα είμαστε ακόμα πιο ικανοποιημένοι και αισιόδοξοι για το μέλλον αν καταφέρουμε να ευαισθητοποιήσουμε τους νέους ανθρώπους, οι οποίοι είναι ή αισθάνονται υγιείς, να ακολουθήσουν εγκαίρως έναν τρόπο ζωής με υγιεινή διατροφή και άσκηση, ικανοποιητική διάρκεια και ποιότητα ύπνου, διατήρηση ικανοποιητικού σωματικού βάρους και αποφυγή καπνίσματος. Έτσι θα περιορίσουν σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης ΣΔ και των αγγειακών προβλημάτων που τον συνοδεύουν και θα παραμείνουν υγιείς».
Ποιοι έχουν προδιάθεση
Τι ισχύει σε επίπεδο προσυμπτωματικού ελέγχου για ασθενείς που νοσούν από διαβήτη τύπου 2 και ποια είναι η διαδικασία;
«Θα πρέπει να υποβάλλονται σε προσυμπτωματικό έλεγχο για ΣΔ:
Άτομα υπέρβαρα ή παχύσαρκα (ΔΜΣ≥25 kg/m2) κάθε ηλικίας που έχουν έναν τουλάχιστον από τους παρακάτω παράγοντες:
- Οικογενειακό ιστορικό ΣΔ σε συγγενείς 1ου βαθμού(γονείς, αδέλφια, παιδιά) -Ιστορικό υψηλής αρτηριακής πίεσης ή καρδιοπάθειας ή διαταραχής των λιπιδίων (υψηλά τριγλυκερίδια >250mg/dl και/ή χαμηλή ΗDL<35 mg/dl
-Γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών
-Άτομα με σημαντική παχυσαρκία, εναπόθεση λίπους στο συκώτι
Άτομα με ιστορικό προδιαβήτη (με τιμές σακχάρου ενδιάμεσες μεταξύ των φυσιολογικών και αυτών που θέτουν τη διάγνωση της νόσου)
Γυναίκες με ιστορικό διαβήτη εγκυμοσύνης
Για όλο τον πληθυσμό μετά την ηλικία των 35 ετών
Άτομα που λαμβάνουν φάρμακα (διουρητικά, κορτιζόνη, αντινεοπλασματικά, αντιψυχωσικά) ή έχουν ιστορικό παγκρεατίτιδος
Αν τα αποτελέσματα είναι φυσιολογικά, θα πρέπει να επαναλαμβάνονται τουλάχιστον ανά 3ετία».
