Πάνε πολλά χρόνια από την πρώτη μου διάσχιση των Λευκών Ορέων, την κλασική Άγιος Ιωάννης-Ζαρανοκεφάλα-Ποταμός-Λειβάδα-Μελινταού-Ομαλός, όταν το αντίκρισα στην πλαγιά κάτω απ’ την κορυφή Γκρεμνάρα στον Ποταμό κι όπως όλοι έτσι κι εγώ έμεινα έκπληκτος και η πρώτη μου σκέψη ήταν πως δεν είναι αληθινό αυτό που βλέπω, περισσότερο με ένα αντικατοπτρισμό από τη αφόρητη ζέστη που επικρατούσε εκείνη την ώρα στην περιοχή έμοιαζε.
Αν και δύσκολα μπορούσες να το διακρίνεις από μακριά ανάμεσα στα γκρίζα πετρώματα της περιοχής, ένα τέλειο καμουφλάζ για το άτυχο αεροπλάνο, όταν το πλησίαζες έβλεπες τα χρώματα της βελγικής σημαίας, το έμβλημα της μονάδας του και ένα ευδιάκριτο BA 32 στο φτερό της σχεδόν άθικτης ατράκτου, η οποία τοποθετημένη με τέτοιο τρόπο στην πλαγιά θα μπορούσε να σε κάνει να πιστέψεις πως ήταν έτοιμο για απογείωση.
Το συμβάν
Με το που γύρισα στο Ηράκλειο ξεκίνησα το ψάξιμο σχετικά με το βελγικό Μιράζ κι επειδή τότε δεν υπήρχε ίντερνετ και Google, ήρθα σε επαφή με φίλους βοσκούς από τα Σφακιά, οι οποίοι μου εξιστόρησαν το τραγικό γεγονός ή μάλλον τα τραγικά γεγονότα καθώς με πληροφόρησαν πως τα μαχητικά που έπεσαν εκείνη τη ημέρα ήταν δύο, πρώτο το BA 38 με πιλότο τον Ανθυποσμηναγό Jacques Chaput στο Καλόρος και δεύτερο το BA 32 στον Ποταμό με πιλότο τον Υποσμηναγό Jo Van Avermaet.
Επρόκειτο για μια προγραμματισμένη άσκηση ρουτίνας του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με την οποία μαχητικά αεροπλάνα
Λίγα χρόνια μετά θα ανέβω στο Καλόρος και θα βρω το δεύτερο Μιράζ, ενώ σχεδόν ταυτόχρονα μέσα από τα αρχεία του βελγικού Υπουργείου Άμυνας, θα επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες που είχα για τα γεγονότα της 6ης Σεπτεμβρίου του 1973, ημέρα που έγινε η τραγωδία.
Επρόκειτο για μια προγραμματισμένη άσκηση ρουτίνας του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με την οποία μαχητικά αεροπλάνα θα απογειωνόταν από το Ακρωτήρι, ανάμεσά τους και τα δύο βελγικά μαχητικά, τα οποία συνόδευε ένα ελληνικό Μιράζ. Ξεκίνησαν για την περιοχή των Λευκών Ορέων, όμως μια ξαφνική αλλαγή στον καιρό, κάτι πολύ συνηθισμένο στην περιοχή ακόμα και τον Σεπτέμβριο, τους ανάγκασε να ματαιώσουν τις προγραμματισμένες ασκήσεις και να επιστρέψουν στο αεροδρόμιο. Δυστυχώς και πιθανόν μετά από κακή εκτίμηση του ύψους, το Mirage BA 38 προσέκρουσε στην κορυφή του Καλόρους και συνετρίβη.
Ο πιλότος του BA 32, αν και είχε σχεδόν επιστρέψει στο Ακρωτήρι, από τη σιωπή στις κλήσεις προς τον συνάδελφό του κατάλαβε ότι κάτι συνέβη, έτσι επέστρεψε στην περιοχή, όμως στην προσπάθειά του να πετάξει κάτω από τα σύννεφα, προσέκρουσε στην πλαγιά πάνω από τον Ποταμό, βρίσκοντας ακαριαίο θάνατο. Κανείς από τους δύο πιλότους δεν χρησιμοποίησε το εκτινασσόμενο κάθισμα, ούτε κάλεσε σε βοήθεια.
Όπως μου είπε βοσκός από την περιοχή, μοναδικός αυτόπτης μάρτυρας του δυστυχήματος, μια και το Μιράζ κατέπεσε γύρω στα 500 μέτρα απ’ το μιτάτο του, σύντομα έφτασαν στην πλαγιά της Γκρεμνάρας ελικόπτερα με σωστικά συνεργεία, ταυτόχρονα η περιοχή αποκλείστηκε για μια εβδομάδα και κάθε μέρα τεράστια ελικόπτερα έπαιρναν τμήματα από το μαχητικό, ενώ μήνες μετά το συμβάν η περιοχή μύριζε ακόμα καύσιμο. Από τότε, και επειδή ο τόπος του δυστυχήματος βρίσκεται δίπλα από το μονοπάτι που συνδέει τα Σφακιά με τον Ομαλό και τις βορινές κορυφές των Λευκών Ορέων, είχα την ευκαιρία να το βλέπω τακτικά και να παρακολουθώ τις φθορές που μοιραία είχε υποστεί από το χρόνο, τις καιρικές συνθήκες και τους ανθρώπους. Όμως, που ήταν το δεύτερο Mirage και σε τι κατάσταση;
Το Mirage V BA 38 του Ανθυποσμηναγού Jacques Chaput
Μετά από αρκετή έρευνα και παρέα δυο καλούς φίλους, ξεκινήσαμε την ανάβαση στο Καλόρος και την τοποθεσία του δυστυχήματος.
Το Καλόρος των 1925 μέτρων είναι μια κορυφή στο σύμπλεγμα της βόρειας πλευράς των Λευκών Ορέων, συνορεύει με τη Μελινταού, από την οποία το χωρίζει μια άβυσσος και το χαρακτηριστικό του είναι το πετρώδες και αφιλόξενο έδαφος, τόσο αφιλόξενο ώστε να είναι από τα λίγα βουνά της Κρήτης ουσιαστικά χωρίς ευδιάκριτο μονοπάτι, κάτι συνηθισμένο στα Λευκά Όρη, ενώ ενδεικτικό αυτής της ερημιάς είναι ότι στην κορυφή του έχουν φτιάξει φωλιές τα όρνια! Μετά από αρκετή έρευνα και παρέα δυο καλούς φίλους, ξεκινήσαμε την ανάβαση στο Καλόρος και την τοποθεσία του δυστυχήματος.
Από τις δύο εναλλακτικές λύσεις, πρόσβαση από Μελινταού ή από Θέρισσο, διάλεξα τη δεύτερη, μια και το αυτοκίνητο, 4Χ4 οπωσδήποτε, το αφήνεις στην αρχή του μονοπατιού που σε βγάζει στα 1.535 μέτρα της Αγάβανης, εκεί όπου βρίσκεις να ορθώνεται μπροστά σου ο σχεδόν κάθετος όγκος της βορινής πλευράς του Καλόρους. Στη συνέχεια κι αφού ξεπεράσεις σχετικά εύκολα μια μικρότερη κορυφή ανάμεσα στην Αγάβανη και το Καλόρος, ξεκινά μια ανάβαση με μεγάλες κλίσεις σε βραχώδες έδαφος, τη δυσκολία της οποίας όμως μετρίαζε το δροσερό αεράκι του Μαΐου και η σκέψη ότι βρισκόμαστε μια αναπνοή από το στόχο μας.
Δεν μπορώ να πω ότι είχαμε σχεδιάσει να βρεθούμε ακριβώς στο σημείο, όμως μια αρκετά μεγάλη δολίνα, διάσπαρτη με συντρίμμια αεροπλάνου φανέρωνε ότι βγήκαμε εκεί που το άτυχο Μιράζ είχε προσκρούσει. Έχοντας την πληροφορία ότι τα μεγάλα κομμάτια βρισκόταν στη νότια πλευρά του βουνού κι αφού πήραμε τις πρώτες φωτογραφίες κατεβήκαμε πιο χαμηλά και δυτικά, για να αντικρίσουμε κάτι που μας έκανε να παγώσουμε. Ο τόπος και σε μια έκταση εκατοντάδων μέτρων ήταν διάσπαρτος με τα συντρίμμια του Mirage V BA 38.
Κοιτώντας απ’ την κορυφή, το πρώτο πράγμα που παρατηρείς είναι ένα μεγάλο στρογγυλό αντικείμενο να αστράφτει κάτω απ’ τον ήλιο. Όταν κατεβήκαμε, είδαμε ότι ήταν το κύριο τμήμα του κινητήρα Atar 9C turbojet της SNECMA, σχεδόν άθικτος αν αναλογιστούμε τα χρόνια που έχουν περάσει και τις καιρικές συνθήκες που επικρατούν στην περιοχή. Δίπλα του υπήρχαν σκόρπια αναρίθμητα μικρά και μεγάλα κομμάτια του μαχητικού, ενώ μια αντανάκλαση σε ένα κοίλωμα λίγο πιο πέρα θα μας φανερώσει ένα αρκετά ευδιάκριτο ΒΑ 38 πάνω στην πτέρυγα.
Περνάμε στην απέναντι πλαγιά όπου θα βρούμε ένα τμήμα απ’ το κόκπιτ και πάνω του το ταμπελάκι με τα στοιχεία της ταυτότητας του αεροσκάφους, δίπλα του ένα τμήμα της πτέρυγας, παρακάτω τα δισκόφρενα με εμφανή τα σημάδια της πρόσκρουσης, ενώ όπως πολλά από τα κομμάτια έτσι κι αυτά έχουν σχεδόν καλυφθεί από τους θάμνους. Πάντως η τεράστια διασπορά των τμημάτων του ΒΑ 38 δείχνει ότι το αεροσκάφος προσέκρουσε με μεγάλη ταχύτητα στην κορυφή του Καλόρους και κατόπιν σκόρπισε στην νότια πλευρά του, αντίθετα από το άλλο Μιράζ που βρέθηκε σε καλύτερη κατάσταση, προφανώς επειδή ο πιλότος του είχε μειώσει την ταχύτητα για να ερευνήσει την περιοχή, μάλιστα όταν το είδα για πρώτη φορά, έμοιαζε έτοιμο να απογειωθεί. Αμίλητοι και με τη θλίψη ζωγραφισμένη στα μάτια μας θα αποχαιρετίσουμε την κορυφή και θα αρχίσουμε την σαφώς πιο ήπια κατάβαση από την βορειοανατολική πλευρά και μέσω της δυτικής πλευράς του Κακοπέρατου θα βρεθούμε πίσω στο αυτοκίνητο.
Ο επίλογος
Ιδιαίτερες και συναισθηματικά φορτισμένες οι δύο διαδρομές και ειδικά αυτή στο Καλόρος, σίγουρα δεν έχουν σχέση με τη χαρά που φέρνει η ορειβασία και την ικανοποίηση για την επίτευξη ενός ακόμα στόχου, μια και εδώ γίνεσαι μάρτυρας ενός δράματος με πρωταγωνιστές δυο νέους ανθρώπους, ένα συναισθηματικό “βάρος” που δεν πρόκειται να σε εγκαταλείψει ποτέ.
ΥΓ. Ευχαριστούμε το Βελγικό Υπουργείου Άμυνας και τους βετεράνους Βέλγους πιλότους στα Mirage V, τόσο για τις φωτογραφίες των δύο αεροπλάνων όσο και για τις πολύτιμες πληροφορίες.
Το Dassault Mirage 5
Το Mirage 5 είναι ένα γαλλικό δελταπτέρυγο υπερηχητικό μαχητικό-βομβαρδιστικό αεροσκάφος, που σχεδιάστηκε το 1960 μετά από συμφωνία της Ισραηλινής Πολεμικής Αεροπορίας με τη γαλλική φίρμα, σαν μια φθηνότερη λόγω της αφαίρεσης ηλεκτρονικών συστημάτων εκδοχή του Mirage III. Αν και για λόγους πολιτικούς η παραγγελία των 50 μονάδων στο Ισραήλ ακυρώθηκε, τελικά με συνολική παραγωγή 517 μονάδων σε 11 χώρες, το Mirage 5 έγινε ένα από τα πιο επιτυχημένα πρότζεκτ της Dassault.
Τεχνικά Χαρακτηριστικά
Πλήρωμα: 1 ή 2
Μήκος: 15,5 μέτρα
Κινητήρας: 1 × SNECMA Atar 9C turbojet
Μέγιστη ταχύτητα: άνω των Mach 2,2
Οπλισμός: 2 πυροβόλα DEFA 30mm και έως 4.000kg φορτίο βομβών/πυραύλων
